Waarom familie vaker welkom kan zijn op intensieve zorgen

Stel je voor: je partner, ouder of kind ligt plots op intensieve zorgen. Je weet niet goed wat er gebeurt en wilt niets liever dan dichtbij zijn. Toch mag je in veel ziekenhuizen slechts op enkele vaste momenten op bezoek. Voor een patiënt en zijn familie kan die beperkte aanwezigheid zwaar wegen. Maar familie vaker aan het bed toelaten op een afdeling waar elke minuut en detail belangrijk kan zijn is niet evident. Hoe kan dat op een haalbare manier worden georganiseerd? En wat betekent dat voor de verpleegkundige die ondertussen met de uiterst aandacht voor een ernstig zieke patiënt moet zorgen?

Een verblijf op intensieve zorg stopt niet bij de medische behandeling. Patiënten krijgen niet alleen te maken met een ernstige ziekte, maar vaak ook met een onbekende omgeving, verlies van oriëntatie en angst. Ook voor naasten is zo'n opname ingrijpend. Een familielid dat aanwezig kan zijn, kan daarom meer betekenen dan alleen gezelschap: nabijheid kan helpen om de patiënt te ondersteunen en zelf de gebeurtenis beter te verwerken.

Familie aan het bed: meer dan alleen praatjes en bloemen

Mijn literatuuronderzoek bracht verschillende voordelen aan het licht. Meer familiale aanwezigheid wordt in verschillende onderzoeken gekoppeld aan een betere oriëntatie van patiënten, minder angst en een betere verwerking door familieleden. In de onderzochte studies bleek het risico op delier (een toestand van acute verwarring en desoriëntatie) zelfs tot drie keer lager te liggen. Dit allemaal zonder dat er een verhoogd risico gevonden werd op onder meer infecties of sterfte. In sommige onderzoeken verbleven patiënten zelfs ongeveer een dag minder lang op intensieve zorg.

En de verpleegkundigen?

Toch is meer familie aan het bed niet zo eenvoudig als het klinkt. Verpleegkundigen op intensieve zorg werken in een omgeving waarin de toestand van een patiënt snel kan veranderen. Ze moeten voortdurend kleine veranderingen opmerken en kunnen ze onverwacht dringende handelingen moeten uitvoeren. Tegelijk begeleiden ze ook de familie. Uit studies blijkt dat verpleegkundigen zich zorgen kunnen maken over extra werkdruk, privacy en het gevoel op de vingers gekeken te worden. Sommigen vrezen dat ze minder aandacht kunnen geven aan de patiënt wanneer ze beide groepen tegelijk moeten ondersteunen. Deze bezorgdheden mogen niet worden genegeerd wanneer we meer ruimte willen geven aan familie.

Van korte bezoekuren naar een gefaseerde aanpak

Daarom ontwikkelde ik een gefaseerd implementatieplan dat de overstap naar een flexibeler bezoekbeleid haalbaar moet maken. In een eerste fase worden de bestaande bezoekuren uitgebreid. Pas in een tweede fase wordt overgegaan naar een meer open bezoekbeleid, weliswaar met duidelijke grenzen rond bijvoorbeeld nachtelijke aanwezigheid, het maximale aantal bezoekers en situaties waarin familie tijdelijk plaats moet maken voor zorgverlening. Zo ontstaat ruimte om elke stap te evalueren en waar nodig bij te sturen, voordat de volgende verandering wordt ingevoerd.

Geen “one size fits all”, maar een plan dat meegroeit

Een belangrijk uitgangspunt daarbij is dat zo'n plan niet van bovenaf kan worden opgelegd, maar is het noodzakelijk dat zorgverleners zelf betrokken worden bij het uitwerken van de oplossing. Na mijn literatuuronderzoek sprak ik met een ervaringsdeskundige en stelde ik mijn bevindingen voor aan verpleegkundigen van verschillende intensievezorgafdelingen binnen UZ Leuven. Hun ervaringen en bezorgdheden hielpen om het plan verder te verfijnen en af te stemmen op de praktijk. Duidelijke afspraken, vaste momenten voor communicatie met familie, en evaluaties vormen daarin belangrijke elementen. Het resultaat is geen vast stappenplan dat overal identiek moet worden toegepast, maar een basis die aangepast kan worden aan de noden, infrastructuur en mogelijkheden van elke afdeling.

Van reactieve naar proactieve zorg

Achter dit voorstel zit een evoluerende visie op zorg: problemen proberen voorkomen in plaats van ze pas achteraf behandelen. Als familiale aanwezigheid kan helpen om delirium bij patiënten en psychologische klachten bij familieleden te voorkomen, kan dat ook gevolgen hebben buiten de muren van de intensieve zorg: een kortere opname kan het gebruik van zorgmiddelen verminderen en mogelijk ook materiaal en medicatie besparen, en voor familieleden kan een betere verwerking van de opname helpen om hun sociale en professionele leven sneller opnieuw op te nemen.

Dus…

Een opname op intensieve zorg zal nooit een gewone ziekenhuiservaring worden, maar misschien hoeft familie ook geen bezoeker op afstand te blijven. Met een gefaseerde en gedragen aanpak kan er ruimte ontstaan voor meer nabijheid, terwijl het werkbaar blijft voor wie elke dag aan het bed staat. Mijn onderzoek is daarmee geen eindpunt, maar een eerste stap naar een bezoekbeleid waarin patiënt, familie én zorgverlener een plaats krijgen.