Seksuele opvoeding in de jaren zestig en zeventig: voorlichting zonder voorlichters?
"Ik wou dat iemand met mij gebabbeld had. Mij dat... een pakketje aangeboden had. Weet ge niet? Wat wij aan onze kinderen gegeven hebben zo. Dat had ik graag. Maar ik moest het vragen en ik heb het gewoon moeten oprapen, van overal." Met die woorden blikt Diana*, een vrouw van drieënzeventig, terug op de seksuele voorlichting die ze als tiener kreeg. Nochtans groeide Diana op in de jaren zestig en zeventig, een periode die vaak wordt voorgesteld als het tijdperk van seksuele bevrijding, emancipatie en moderne anticonceptie. Toch schuilt er achter haar getuigenis aan ander verhaal: voor veel jonge vrouwen bleef seksualiteit namelijk een onderwerp waar weinig over gesproken werd.
Hoe leerden jonge vrouwen dan over seksualiteit, relaties en anticonceptie? In mijn masterproef onderzocht ik de ervaringen van Vlaamse vrouwen met seksuele opvoeding in de jaren 1960 en 1970 aan de hand van diepte-interviews en aanvullend archiefonderzoek. Hun verhalen tonen dat seksuele voorlichting zelden een duidelijk of samenhangend geheel vormde. Kennis werd vaak stukje per stukje verzameld via verschillende kanalen, waarbij stilte, schaamte, en impliciete boodschappen voortdurend aanwezig waren.
De grenzen van (georganiseerde) seksuele voorlichting
Georganiseerde seksuele voorlichting kwam in de jaren zestig en zeventig uit verschillende hoeken. Scholen, artsen, hulporganisaties, verloofdencursussen en voorlichtingsliteratuur hadden het doel om jonge vrouwen seksueel voor te lichten. Toch boden deze initiatieven zelden volledige informatie.
Op school bleef seksuele opvoeding vaak beperkt. In het katholiek onderwijs werd de inhoud sterk gekleurd door religieuze waarden. Concrete uitleg over seksualiteit of anticonceptie ontbrak, terwijl metaforen en vage formuleringen de biologische werkelijkheid eerder verhulden dan verduidelijkten. Antonia*, geboren in 1950, kreeg op school bijvoorbeeld te horen dat ze “ziek” zou worden indien ze met jongens omging. Welke ziekte ze precies zou krijgen werd echter niet toegelicht. In het officieel onderwijs was doorgaans meer ruimte voor feitelijke kennis, maar ook daar bleef seksualiteit vaak een gevoelig onderwerp.
Daarnaast hing de toegang tot georganiseerde seksuele voorlichting sterk af van de omgeving waarin vrouwen opgroeiden. Wie uit een progressief milieu kwam, had vaker toegang tot voorlichtingsliteratuur of organisaties zoals het CGSO, Dolle Mina of Release, waar informatie over seksualiteit beschikbaar was.
Opvallend is ook de rol van artsen. Alle geïnterviewde vrouwen gaven aan dat hun huisarts betrokken was bij hun anticonceptiekeuzes. Meer dan de helft beschouwde de huisarts zelfs als een van hun belangrijkste bronnen van seksuele informatie. Tegelijk bepaalden artsen niet alleen welke kennis vrouwen opdeden, maar ook welke informatie verborgen bleef. Wanneer bepaalde anticonceptiemethoden bijvoorbeeld niet ter sprake kwamen bij de huisdokter, leerden veel vrouwen ze pas veel later of niet kennen.
Seksuele opvoeding verliep daardoor zelden volgens een vast traject.Omdat geen enkel officieel informatiekanaal vrouwen volledig informeerde over seksualiteit, waren vrouwen vaak genoodzaakt zelf actief op zoek te gaan naar kennis.
Tussen de regels door
Seksuele opvoeding beperkte zich niet tot formele instanties. Minstens even belangrijk waren informele boodschappen die vrouwen bijvoorbeeld thuis, in hun vriendenkringen en binnen relaties meekregen.
Hoewel het gezin vaak werd gezien als de aangewezen plaats voor seksuele opvoeding, werd er thuis zelden over seksualiteit gesproken. Dat betekent echter niet dat ouders geen invloed hadden op het seksueel gedrag van hun dochters. Via waarschuwingen, onuitgesproken regels en subtiele opmerkingen gaven zij mee wat als gepast gedrag werd beschouwd. Boodschappen zoals “kom met geen pakske thuis”, “maak mij niet ten schande” of “pas op” maakten duidelijk welke verwachtingen er leefden, zonder dat het onderwerp expliciet ter sprake kwam.
Ook binnen romantische relaties kwam seksualiteit niet vanzelfsprekend aan bod als gespreksonderwerp. Verschillende vrouwen haalden aan hoe gesprekken hierover pas plaatsvonden wanneer een concrete situatie zich voordeed, bijvoorbeeld bij een eerste seksuele ervaring. Relaties vormden in de meeste gevallen dus niet noodzakelijk een breuk met de bestaande zwijgcultuur.
Voor veel jonge vrouwen waren vriendinnen daarom een belangrijk alternatief. Binnen vriendschappen ontstond er ruimte om onderwerpen te bespreken die elders moeilijk ter sprake kwamen. De kennis die op deze manier circuleerde was niet altijd volledig of correct, maar sloot wel nauw aan bij de directe leefwereld en zorgen van de jonge vrouwen.
Opmerkelijk is dat de interviews op dit informele niveau weinig verschillen tonen tussen katholieke en vrijzinnige milieus. In beide contexten bleven gesprekken over seksualiteit gekenmerkt door een zekere terughoudendheid en impliciete signalen. De mate waarin seksualiteit openlijk besproken werd, blijkt dus niet uitsluitend af te hangen van de religieuze achtergrond.
Een terugkerend thema in alle getuigenissen was bovendien de angst voor een voorhuwelijkse zwangerschap en het daaropvolgende “moeten trouwen”. Die angst werd niet enkel gevoed door ouders, maar werd ook versterkt door verhalen van vriendinnen en voorbeelden uit de directe omgeving. Voor veel vrouwen draaide seksuele opvoeding daarom niet zozeer om het ontdekken van seksualiteit, maar vooral om het vermijden van de mogelijke gevolgen ervan.
Een seksuele revolutie?
De ervaringen van de vrouwen uit dit onderzoek nuanceren het dominante beeld van de seksuele revolutie. De jaren zestig en zeventig brachten zonder twijfel belangrijke veranderingen met zich mee: de anticonceptiepil werd beschikbaar, seksualiteit kreeg meer media-aandacht en nieuwe organisaties zetten het onderwerp op de maatschappelijke agenda. Toch drongen deze maatschappelijke veranderingen niet automatisch door in het dagelijks leven, en verdween de schaamte rond het onderwerp niet zomaar.
Dat blijkt ook uit de manier waarop de geïnterviewde vrouwen vandaag over hun ervaringen spreken. Hoewel zij openhartig terugblikken op hun jeugd, gebruiken ze opvallend vaak eufemismen en omwegen om over hun ervaringen te praten. Ze spreken over “de daad”, “het”, “in zee gaan”, “foefelen” of “de eerste keer”, maar gebruiken het woord “seks” opvallend weinig in hun vertellingen. Ook decennia later blijft dus een zekere voorzichtigheid rond het onderwerp aanwezig.
Achter het narratief van bevrijding schuilt een generatie vrouwen die haar seksuele kennis zelf moest bijeenzoeken. Hun getuigenissen tonen dat seksuele opvoeding meer was dan het doorgeven van feiten over voortplanting of anticonceptie. Voor veel vrouwen was seksuele voorlichting een zoektocht waarbij kennis langzaam en fragmentarisch werd verzameld, vaak tussen de regels door.
*Pseudoniemen worden gebruikt om de privacy van de geïnterviewde personen te respecteren.
Bibliografie
Bronnen
Mondelinge interviews
Interview met [Anne]. Persoonlijk gesprek. 10 december 2025.
Interview met [Antonia]. Persoonlijk gesprek. 21 februari 2026.
Interview met [Diana]. Persoonlijk gesprek. 11 oktober 2025.
Interview met [Elly]. Persoonlijk gesprek. 11 december 2025.
Interview met [Elsbeth]. Persoonlijk gesprek. 31 december 2025.
Interview met [Greet]. Persoonlijk gesprek. 23 januari 2026.
Interview met [Jenny]. Persoonlijk gesprek. 26 oktober 2025.
Interview met [Louisa]. Gesprek via Microsoft Teams. 18 oktober 2025.
Interview met [Marjan]. Persoonlijk gesprek. 17 december 2025.
Interview met [Monique]. Persoonlijk gesprek. 5 november 2025.
Interview met [Petra]. Gesprek via Microsoft Teams. 21 november 2025.
Archiefdocumenten
“Geboden van de huwelijkse staat”. Kerkelijk Leven. Parochieblad Mere, 1970, nr. 47.
Gent. Amsab-ISG. Archief van Centrum voor Geboorteregeling en Seksuele Opvoeding. Nr.
30.4: De Raad voor het Gezin, Brochure uitgegeven door het katholiek onderwijs
betreffende de affectieve en seksuele voorlichting op school, 23 januari 1976.
Leuven. KADOC. Archief (V)KAJ Antwerpen. 170/1: Lijst met sprekers “Wij verloofden”
tijdens werkingsjaar 1970-71, 1971.
Leuven. KADOC. Archief (V)KAJ Antwerpen. 170/1: Notities genomen tijdens de
verloofdenwerking KAJ, 1972.
Leuven. KADOC. Archief (V)KAJ Antwerpen. 170/1: Verslag provinciale vergadering
verloofdenwerking, 1971.
Leuven. KADOC. Archief (V)KAJ Antwerpen. 171/1: Verslag kaderdagen voor verloofden 25 en
26 januari 1975, 1975.
Leuven. KADOC. BE/942855/2257/KCB1825: Affiche Diocesane commissie voor
gezinspastoraal, Brugge, verloofdencursussen. aankondiging met slogan 'Omdat ik van je hou', z.d., https://abs.lias.be/Query/detail.aspx?ID=1809318.
Leuven. KADOC. BE/942855/2257/KCB52: Affiche Dienst voor kringen van gehuwden,
Brugge, verloofdencursussen, West-Vlaanderen, 1964. Aankondiging van de cursussen te Poperinge, Ieper, Veurne en Diksmuide, 1964, https://abs.lias.be/Query/detail.aspx?ID=1805674.
“Verloofdencursus: dekanaat Vlijtingen-Riemst”. Parochiale Kroniek. Sint Hubertus-Parochie
Kanne, 1979, nr. 2.
Verloofdenklubs KAJ-VKAJ. Liefde hier, liefde daar, liefde overal... Mechelen: KAJ-VKAJ, 1964.
“Sex en het jonge meisje”. Tv-programma. Inspraak ’70 (BRT, 3 april 1970).
Secundaire literatuur
Abrams, Lynn. Oral History Theory. London: Routledge, 2010.
Adams, Heather Brook. Enduring Shame: A Recent History of Unwed Pregnancy and Righteous Reproduction. Columbia: The University of South Carolina Press, 2022.
Adams, Mary Louise. The Trouble with Normal: Postwar Youth and the Making of Heterosexuality. Studies in Gender and History 7. Toronto: University of Toronto Press, 1997.
Adolescenten en seksualiteit: seksueel gedrag en normering van jeugdigen, verslag van een onderzoek.Brugge: Federatie vormingswerk voor het gezin, 1977.
Banse, Camille. ‘(R)évolutions de la mixité en contexte catholique. La jeunesse indépendante catholique féminine des sixties: une étude de cas’. Revue d’histoire ecclésiastique 116, nr. 3-4 (2021): 861-92.
Bashford, Alison, en Carolyn Strange. ‘Public Pedagogy: Sex Education and Mass Communication in the Mid-Twentieth Century’. Journal of the History of Sexuality 13, nr. 1 (2004): 71-99.
Beke, Wouter. De ziel van een zuil: de Christelijke Volkspartij, 1945-1968. KADOC-studies 30. Leuven: Universitaire Pers Leuven, 2005.
Bisschop, Chantal. Leren luisteren. Een handleiding voor mondelinge geschiedenis van landbouw, voeding en landelijk leven. Leuven: Centrum Agrarische Geschiedenis, 2017.
Bleyen, Jan. ‘Metaforen als sleutel tot intersubjectiviteit. Historisch-antropologische reflecties over de gedeelde dimensie van herinneringen’. Revue belge de Philologie et d’Histoire 92, nr. 2 (2014): 595-614.
———. ‘Praten over seks? Theoretische kwesties in verband met oral history’. Belgisch tijdschrift voor nieuwste geschiedenis 38, nr. 3-4 (2008), 323-47.
Bleyen, Jan, en Leen Van Molle. Wat is mondelinge geschiedenis?. Leuven: Acco, 2012.
Blok, Gemma. Baas in eigen brein: ‘antipsychiatrie’ in Nederland, 1965-1985. Amsterdam: Nieuwezijds, 2004.
Borms, Jozefien. ‘Tussen traditie en vernieuwing: seksuele voorlichting in Vlaanderen tijdens het Interbellum’. Onuitgegeven masterproef, UGent, 2008.
Bourke, Brian. ‘Positionality: Reflecting on the Research Process’. Qualitative Report 19, nr. 33 (2014): 1-9.
Bruyère, Lynn. ‘L’encadrement de la sexualité des mineur.e.s dans une institution catholique de placement en Belgique (1960-2000)’. In Sainte famille sexualité, filiation et parentalité dans l’Église catholique, onder redactie van Cécile Vanderpelen-Diagre en Caroline Sägesser, 109-21. Problemes d’historiore des religions 24. Brussel: Éditions de l’Université de Bruxelles, 2017.
Charnock, Hannah. Teenage Intimacies: Young Women, Sex and Social Life in England, 1950-80. Gender in History. Manchester: University Press, 2025.
Charnock, Hannah, Sarah L. Jones, en Ben Mechen. ‘Sexpertise: Sexual Knowledge and the Public in the Nineteenth and Twentieth Centuries’. Social History of Medicine 36, nr. 4 (2023): 585-91.
Claes, Tinne. ‘“Catholic, but Not According to the Rules”: Assisted Reproduction and Catholic Doctors in Belgium, 1940s–1980s’. Journal of Religious History 45, nr. 3 (2021): 390-411.
Clifford, Rebecca. ‘Emotions and Gender in Oral History: Narrating Italy’s 1968’. Modern Italy: Journal of the Association for the Study of Modern Italy 17, nr. 2 (2012): 209-21.
Cliquet, R. L., en R. Debusschere. Relationeel en reproductief gedrag in Vlaanderen: eerste resultaten van de nationale enquete gezinsontwikkeling 1982-1983 (NEGO IV). CBGS. Monografieën 1984/1. Brussel: Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap. Centrum voor bevolkings- en gezinsstudien, 1984.
Cohen, Deborah. Family Secrets: Shame and Privacy in Modern Britain. Oxford: Oxford University Press, 2017.
Collyer, Fran M., Karen F. Willis, en Sophie Lewis. ‘Gatekeepers in the Healthcare Sector: Knowledge and Bourdieu’s Concept of Field’. Social Science & Medicine 186 (2017): 96-103.
Crespo-Fernández, Eliecer. ‘Taboos in Speaking of Sex and Sexuality’. In The Oxford Handbook of Taboo Words and Language, onder redactie van Keith Allan, 41-60. Oxford Handbooks. Oxford: Oxford University Press, 2018.
Crosetti, Anne-Sophie. ‘Contre l’éducation ou contre-éducation?: Résistances et alternatives catholiques à l’éducation sexuelle et affective’. Revue nouvelle 6, nr. 6 (2024): 38-43.
———. ‘The “Converted Unbelievers”: Catholics in Family Planning in French-Speaking Belgium (1947–73)’. Medical History 64, nr. 2 (2020): 267-86.
Davidson, Roger, en Lutz D. H. Sauerteig. Shaping Sexual Knowledge: A Cultural History of Sex Education in Twentieth Century Europe. Routledge Studies in the Social History of Medicine. London: Routledge, 2009.
Davis, Angela. ‘“Oh No, Nothing, We Didn’t Learn Anything”: Sex Education and the Preparation of Girls for Motherhood, c. 1930–1970’. History of Education 37, nr. 5 (2008): 661-77.
De Cock, Nicole. ‘De Moraal Aan Het Verhaal: Een Reportage over de Beginjaren van 40 Jaar Gentse Moraalwetenschappen’. Ethiek & Maatschappij 6, nr. 3/4 (2003): 189-209.
De Donder, Vic. Zou men armoe lijden?: Een eeuw kroostrijke gezinnen in Vlaanderen. Antwerpen: Standaard, 1990.
De Keyzer, Diane. De schaamte en de schrik, goesting en genot: vier generaties vrouwen vertellen. Leuven: Van Halewyck, 2004.
De Maeyer, Steve. ‘In al vreugd en rouwen: de parochie O.L.Vrouw-Ten-Hemel-Opgenomen Briel Baasrode-Buggenhout, 1949-1991’. Onuitgegeven masterproef, KU Leuven, 1998.
De Vroede, Maurits. ‘De Weg Naar de Algemene Leerplicht in België’. Low Countries Historical Review 85, nr. 2 (1970): 141-66.
De Weerdt, Denise, red. Begeerte heeft ons aangeraakt: socialisten, sekse en seksualiteit. Gent: Provinciebestuur van Oost-Vlaanderen, 1999.
Deflem, Leen. ‘In Gods naam? Een inhoudelijke evolutie van het rooms-katholieke godsdienstonderricht in Vlaamse katholieke scholen van 1953 tot op heden’. Onuitgegeven masterproef, KU Leuven, 2017.
Desaever, Lies-An. ‘Tussen voelen en vertellen: De emotionele cultuur tijdens de jaren 1960 in Vlaanderen’. Onuitgegeven masterproef, KU Leuven, 2025.
Dhoest, Alexander. ‘Audience Retrospection as a Source of Historiography: Oral History Interviews on Early Television Experiences’. European Journal of Communication 30, nr. 1 (2015): 64-78.
Di Spurio, Laura, en Valérie Piette. ‘Former à la vie sexuelle et affective dans le monde catholique: l’amour et la sexualité expliqués aux parents et aux adolescents (Belgique 1945-1965)’. In Sainte famille sexualité, filiation et parentalité dans l’Église catholique, onder redactie van Cécile Vanderpelen-Diagre en Caroline Sägesser, 93-108. Problemes d’historiore des religions 24. Brussel: Éditions de l’Université de Bruxelles, 2017.
Dieleman, Kora. ‘Seksuele voorlichting binnen vrijzinnige kringen in Vlaanderen, 1955-1977: De Belgische Vereniging voor Seksuele Voorlichting’. Onuitgegeven masterproef, Interuniversitaire Master Gender en Diversiteit, 2016.
Dupont, Wannes. ‘Catholics and Sexual Change in Flanders’. In Sexual Revolutions, onder redactie van G. Hekma en A. Giami, 81-98. Genders and Sexualities in History. Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2014.
———. ‘In Good Faith. Belgian Catholics’ Attempts to Overturn the Ban on Contraception (1945-1968)’. In Sainte famille sexualité, filiation et parentalité dans l’Église catholique, onder redactie van Cécile Vanderpelen-Diagre en Caroline Sägesser, 67-76. Problemes d’historiore des religions 24. Brussel: Éditions de l’Université de Bruxelles, 2017.
———. ‘Of Human Love: Catholics Campaigning for Sexual Aggiornamento in Postwar Belgium’. In The Schism Of ’68, door Alana Harris, 49-71. Genders and Sexualities in History. Cham: Palgrave Macmillian, 2018.
Dupont, Wannes, en Henk De Smaele. ‘Orakelen over de Heimelijkheid. Seksualiteit En Historiografie in Belgisch Perspectief’. Belgisch Tijdschrift Voor Nieuwste Geschiedenis 38, nr. 3-4 (2008), 273-296.
Fennell, Julie Lynn. ‘Men Bring Condoms, Women Take Pills: Men’s and Women’s Roles in Contraceptive Decision Making’. Gender & Society 25, nr. 4 (2011): 496-521.
Fisher, Colleen, Yvonne Hauck, en Jenny Fenwick. ‘How social context impacts on women’s fears of childbirth: A Western Australian example’. Social Science & Medicine 63, nr. 1 (2006): 64-75.
Fisher, Kate, en Simon Szreter. Sex before the Sexual Revolution: Intimate Life in England 1918 - 1963.Cambridge Social and Cultural Histories 16. Cambridge: University press, 2011.
Franssen, Sam. ‘Vrije keuze, onder voorbehoud? Externe factoren in de anticonceptiekeuze van Vlaamse vrouwen in de late twintigste eeuw’. Onuitgegeven bachelorproef, KU Leuven, 2025.
Geeraerts, Stef. ‘Sensoa pleit voor bredere omkadering rond seksuele opvoeding op school: "In kleuterschool starten met focus op basisprincipes”’. Nieuwsblad, 14 maart 2025.
Geiringer, David. The Pope and the Pill: Sex, Catholicism and Women in Post-War England. Manchester: University Press, 2020.
Gevers, Lieve. Kerk in de kering: de katholieke gemeenschap in Vlaanderen 1940-1980. Kapellen: Uitgeverij Pelckmans, 2014.
Geysen, Wis. ‘Over bloemetjes en bijtjes. Seksuele voorlichting in en rond het socialistische milieu’. In Begeerte heeft ons aangeraakt. Socialisten, sekse en seksualiteit, onder redactie van Denise De Weert, 279-309. Gent: Provinciebestuur van Oost-Vlaanderen, 1999.
Gijbels, Jolien, en Kaat Wils. ‘Medicine, Health and Gender’. In Medical Histories of Belgium. New Narratives on Health, Care and Citizenship in the Nineteenth and Twentieth Centuries, onder redactie van Benoît Majerus en Joris Vandendriessche, 29-64. Manchester: University Press, 2021.
Grossey, Ronald. Goedenavond, beste kijkers: de televisie in zwart-wit, van 31 oktober 1953 tot 31 december 1970. Antwerpen: Standaard, 1993.
Gunst, Petra, en Marc Hooghe. Golden sixties: Belgie in de jaren zestig 1958-1973. Gent: Ludion, 1999.
Herzog, Dagmar. ‘Pleasure and rebellion 1965-1980’. In Sexuality in Europe: A Twentieth-Century History, 133-75. New Approaches to European History 45. Cambridge: Cambridge University Press, 2012.
Hooghe, Marc. ‘Aspecten van het discours inzake sexuele moraal: Vlaanderen 1955-1980’. Onuitgegeven masterproef, UGent, 1987.
Kelly, Laura. Contraception and Modern Ireland: A Social History, c. 1922–92. Cambridge: Cambridge University Press, 2023.
———. ‘The Contraceptive Pill in Ireland c.1964–79: Activism, Women and Patient–Doctor Relationships’. Medical History 64, nr. 2 (2020): 195-218.
Kruithof, Elias Herman, en Pieter-Paul Verhaeghe. ‘Sociale ongelijkheid in het Belgisch onderwijs: Een langetermijnperspectief’. Tijdschrift Sociologie 6, nr. 1 (2025): 94-127.
Langhendries, Maarten, en Anne-Sophie Crosetti. ‘Beyond Tradition and Progress: Catholic Professionals in the Sexual Revolution in Belgium (1945–1974)’. Journal of Religious History 46, nr. 3 (2022): 460-82.
Lippens, Ine. ‘“Baas in eigen bed?” Een kwalitatieve studie naar de seksualiteitsbeleving en genderverhouding bij gehuwde hetero’s in Vlaanderen (1955-1975)’. Onuitgegeven masterproef, UGent, 2016.
Mann, Keith. ‘A Revival of Labor and Social Protest Research in France: Recent Scholarship on May 1968’. International Labor and Working-Class History 80, nr. 1 (2011): 203-14.
Manohar, Narendar, Pranee Liamputtong, Sameer Bhole, en Amit Arora. ‘Researcher Positionality in Cross-Cultural and Sensitive Research’. In Handbook of Research Methods in Health Social Sciences, 1601-16. Singapore: Springer, 2019.
Martin, John Levi. ‘Structuring the Sexual Revolution’. Theory and Society 25, nr. 1 (1996): 105-51.
Masquelier, Juliette. ‘“Dear Lord, If It Were Up to Me, It Wouldn’t Happen”: Marital Duty, Consent, and Catholic Women’s Sexual Agency in 1950s French-Speaking Belgium’. Journal of the History of Sexuality 33, nr. 2 (2024): 235-56.
———. ‘L’art délicat de la contestation respectueuse. Une éthique catholique de la contraception en Belgique francophone (1955-1975)’. Archives de sciences sociales des religions 194 (2021): 91-110.
Musschoot, Dirk. Toen geluk nog heel gewoon was: Hoe het Vlaamse gezin in honderd jaar helemaal veranderde. Tielt: Lannoo, 2020.
Nabrink, Gé. Seksuele hervorming in Nederland: achtergronden en geschiedenis van de Nieuw-Malthusiaanse bond (NMB) en de Nederlandse Vereniging voor seksuele hervorming (NVSH), 1881-1971. Nijmegen: SUN, 1978.
Nelson, Margaret K. Keeping Family Secrets: Shame and Silence in Memoirs from the 1950s. New York: University Press, 2022.
Notelteirs, Paul. ‘Ook in Vlaanderen klinkt steeds meer protest tegen seksuele voorlichting op school: “Ouder die het minst wil, kan gelijk krijgen”’. De Morgen, 15 maart 2024.
Porter, Roy, en Mikuláš Teich. Sexual Knowledge, Sexual Science: The History of Attitudes to Sexuality. Cambridge: University press, 1994.
Roberts, Elizabeth. Women and Families: An Oral History, 1940-1970. Oxford: Blackwell, 1995.
Röling, Hugo. ‘The Experience of Sex Education in the Netherlands and Flanders in Childhood Memories from the First Half of the Twentieth Century’. In Shaping Sexual Knowledge, door Lutz D. H. Sauerteig en Roger Davidson, 248-62. Routledge, 2009.
Steverlynck, Carine. Als de ooievaar komt...: vrijen, trouwen en moeder worden in de twintigste eeuw. Tielt: Lannoo, 2000.
Te Poel, Yolanda, en Janita Ravesloot. ‘A Bridge too Far? Communication on Sexuality within Families’. Young 3, nr. 2 (1995): 58-70.
Thomson, Alistair, en Robert Perks. ‘Oral History’. In Sage Research Methods Foundations, onder redactie van Paul Atkinson, Sara Delamont, Alexandru Cernat, Joseph W. Sakshaug, en Richard A. Williams. London: SAGE Publications Ltd, 2019.
Trommelmans, Wim, Lieve Blancquaert, en Ria Goris. Vlaanderen vrijt!: 50 jaar seks in Vlaanderen. Leuven: Van Halewyck, 2006.
Van den Broeck, Stefanie. ‘16, 18, 21: wanneer zijn we volwassen?’ De Standaard, 25 januari 2016.
Van der Linde, Maarten. Basisboek geschiedenis sociaal werk in Nederland. Amsterdam: SWP, 2013.
Van Kerckhove, Antje. ‘Slachtoffers van onwetendheid: De kennisverspreiding van het DES-hormoon in België sinds 1971’. Onuitgegeven masterproef, KU Leuven, 2021.
Van Wesemael, Sabine. ‘Sextant’. In Magazine!, door Marieke van Delft, Nel Van Dijk, en Reinder Storm, 141. Zwolle: Waanders, 2006.
Vandendriessche, Anne-Marie. ‘Evaluatie van een verloofdencursus: verslag van een onderzoek naar het vormend effect van een verloofdencursus, georganiseerd door de Katholiek Landelijke Jeugd te Zandhoven’. Onuitgegeven masterproef, KU Leuven, 1970.
Vanderlinde, Ruben, en Johan van Braak. De relatie tussen onderwijsonderzoek en onderwijspraktijk in Vlaanderen. Brussel: Vlaams Instituut voor Wetenschappelijk en Technologisch Aspectenonderzoek, 2007.
Vanderstraeten, Raf. ‘Analyse van de participatie aan onderwijs in België’. Tijdschrift voor Sociologie 17, nr. 4 (1996): 463-77.
Velle, Karel. De nieuwe biechtvaders: de sociale geschiedenis van de arts in België. Leuven: Kritak, 1991.
Verhelst, Antonie. ‘Leerboeken voor sexuele opvoeding: een kwantitatieve inhoudsopgave’. Onuitgegeven masterproef, KU Leuven, 1981.
Visser, Ph A., Alfons Geeraert, en P. Lehert. Seksualiteit en relatievorming: anticonceptie in België. Leuven: Acco, 1991.
Witte, Els. ‘De Liberalisering van de Abortus-wetgeving in België (1970-1990)’. In Abortus, onder redactie van Micheline Scheys 21-102. Rapporten en perspectieven omtrent vrouwenstudies 4. Brussel: VUB press, 1993.
Zimmerman, Jonathan. Too Hot to Handle: A Global History to Sex Education. Princeton: University Press, 2015.
Digitale informatie
Lauwerier, Nel. ‘Amper aandacht voor seksuele voorlichting in onderwijsdoelen, waarschuwt Sensoa: “TikTok en porno nemen het over van school”’. VRT NWS, 6 september 2023. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/09/06/seksuele-voorlichting-op-school/.
Nadeau, Maurice. ‘Marquis de Sade’. In Britannica Academic. https://academic-eb-com/levels/collegiate/article/Marquis-de-Sade/64686.
