Van ambachtsman tot stadselite?
Kon je in het graafschap Vlaanderen als gewone ambachtsman opklimmen tot de stadselite? Of was sociaal promoveren tijdens de late middeleeuwen zo goed als uitgesloten? Dit soort vragen omtrent open of gesloten elites houden historici al lang bezig.
In de geschiedschrijving gaat hierbij de aandacht vooral naar Brugge, Gent en Ieper. Maar hoe zit het nu precies in de stad Kortrijk? Want ten slotte vond de Guldensporenslag in 1302 nu eenmaal plaats in deze stad aan de Leie.
De Broeltorens aan de Leie: Een uniek overblijfsel van middeleeuws Kortrijk.
De Guldensporenslag (1302): “Een democratische omwenteling?”
Het belang van de Guldensporenslag, mag zeker niet onderschat worden. Deze veldslag was meer dan louter een feodaal conflict tussen de Franse koning en de graaf van Vlaanderen. In hoofdzaak ging het om een sociale strijd tussen ambachtslieden en stadselites.
De ambachtslieden streefden naar inspraak in de stedelijke stadsbesturen, terwijl de stadselites de macht niet uit handen wensten te geven. Het patriciaat (stadselite) zocht daarom steun bij de Franse koning, terwijl de graaf van Vlaanderen besloot om een bondgenootschap aan te gaan met de ambachtslieden.
De overwinning van de Vlamingen zorgde ervoor dat de ambachten een politieke vertegenwoordiging kregen in een aantal stadsbesturen. Bij deze leidde de Guldensporenslag tot een soort “democratische omwenteling” in het middeleeuwse graafschap Vlaanderen.
De Kist van Kortrijk toont taferelen van de Brugse Metten en de Guldensporenslag. (New College, Oxford)
Dit was vooral van toepassing voor Brugge, Gent en in mindere mate Ieper. Voor Kortrijk wordt echter aangenomen dat er tijdens de middeleeuwen nooit zo’n omwenteling heeft plaatsgevonden. Omdat er in Kortrijk geen sprake was van een rechtstreekse vertegenwoordiging van de ambachten in het stadsbestuur, meent men zelfs dat ambachtslieden werden uitgesloten van politieke deelname.
Zelf ben ik nagegaan of het gegrond is om te spreken van een gesloten Kortrijkse elite. Ook vroeg ik mij af of ambachtslieden nu daadwerkelijk werden uitgesloten uit het stadsbestuur. Om hierop een antwoord te krijgen werd zo’n 300 jaar Kortrijkse geschiedenis onder de loep genomen (ca. 1250 tot ca. 1550). Zowel evoluties binnen het socio-politieke, het socio-economische en het socio-culturele komen hierbij aan bod.
Concreet heb ik een nauwkeurig onderzoek gevoerd naar zowel de ontwikkelingen binnen de Kortrijkse ambachten, alsook naar alle sociale conflicten en opstanden in het graafschap Vlaanderen. Hierbij heb ik verscheidene methodes gebruikt, om op deze wijze een zo’n accuraat mogelijk beeld te reconstrueren van laatmiddeleeuws Kortrijk.
Deze dynamische aanpak biedt niet alleen de kans om gebeurtenissen op de korte termijn te bekijken, maar ook om economische tendenzen op de middellange termijn en zelfs processen op de lange termijn te achterhalen.
Het Kortrijkse stadsbestuur: Een gesloten elite?
We zien dat het beeld van een gesloten Kortrijkse elite tijdens de late middeleeuwen niet gegrond is. Hiervoor kunnen we verschillende argumenten opnoemen.
Eerst en vooral is een gesloten elite niet verdedigbaar, omdat dit geen rekening houdt met migratiepatronen, noch met het feit dat na verloop van tijd veel politieke families in mannelijke lijn uitsterven. Vandaar dat politieke elites pogen om nieuw bloed aan te trekken, zodat hun clan het economische en politieke overwicht kan blijven behouden. Met andere woorden, voerden deze families een doorgedreven huwelijkspolitiek.
Bovendien blijkt ook dat sommige ambachtslieden en hun nakomelingen wel degelijk konden doorstromen tot het Kortrijkse stadsbestuur. Omdat stadselites, alsook de subtop, op zoek waren naar gepaste huwelijkspartners voor hun nakomelingen, maakten welgestelde ambachtslieden op deze wijze kans om te huwen met telgen van deze geslachten.
Toch mogen we zeker geen te romantisch beeld vormen omtrent sociale mobiliteit in de late middeleeuwen. Want we zien dat het vooral ambachtslieden waren die tot de financiële middenklasse en de gegoede burgerij behoorden die kans maakten om sociaal te promoveren. Kortom, een arme loonarbeider kwam hiervoor niet in aanmerking, noch oefenden vrouwen politieke ambten uit. Vandaar dat we dus deze “democratische omwenteling” zeker niet te rooskleurig mogen voorstellen.
Verder valt ook op dat onder de ambachtslieden vooral: drapiers, vollers, bontwerkers, steenbakkers, beenhouwers, brouwers, wijnhandelaars en edelsmeden konden infiltreren in het Kortrijkse stadsbestuur. Vooral zij die over een eigen zaak beschikten en dus financieel niets te kort kwamen, mochten politieke ambities koesteren. Indien ze dan ook nog eens konden huwen met een dochter van een stadsmagistraat, nam hun kans om vooruit te gaan op de sociale ladder grondig toe.
Hoewel vrouwen werden uitgesloten om politiek actief te zijn, konden sommigen onder hen, vooral weduwes, eigenaar worden van een eigen zaak. Middeleeuwse vrouwen konden dus wel promoveren tot de financiële elite van een stad, maar de kans om een politiek mandaat uit te oefenen verkregen ze pas vanaf de 20ste eeuw.
Beenhouwers aan het werk. (Tacuinum sanitatis, 14de eeuw)
Omtrent de sociale conflicten en opstanden, blijkt dat het niet zozeer de Guldensporenslag (1302) was die voor een “democratische omwenteling” in Kortrijk zorgde. Wel speelde de Kust-Vlaamse Opstand (1323-1328) een grote rol in de vertegenwoordiging van ambachtslieden in het Kortrijkse stadsbestuur. Dit fenomeen lijkt zich ook te herhalen bij de overige onderzochte opstanden.
Vooral valt er voor Kortrijk op dat de aanwezigheid van ambachtslieden in het stadsbestuur geen vaststaand gegeven was. We zien namelijk een constante strijd om de politieke en economische macht, waarbij vooral tijdens “revolutionaire episodes”, ambachtslieden het dominantst aanwezig waren in het Kortrijkse stadsbestuur. Dit zien we trouwens ook voor de stad Ieper.
Conclusie.
Besluitend mogen we stellen dat middeleeuws Kortrijk als het ware de “kleine broer” van Ieper was, gezien hun gelijklopend profiel. Daarnaast kunnen we het stadsbestuur van Kortrijk het best omschrijven als een: “open, plutocratische oligarchie”.
Met andere woorden, was de macht enerzijds in handen van kleine groepen, rijke families (clans), alhoewel er anderzijds wel degelijk ruimte was voor gegoede ambachtslieden om sociaal te promoveren tot het Kortrijkse stadspatriciaat.
Bibliografie
Aerts, Koen en Berber Bevernage.“Haunting pasts: Time and historicity as constructed by the Argentine madres de Plaza de Mayo and radical Flemish nationalists.” Social History XXXIV, nr. 4 (2009): 391-408.
Ammann, Hektor. “Deutschland und die Tuchindustrie Nordwesteuropas im Mittelalter.” Hansische Geschichtsblätter 72 (1954): 55-136.
Anderson, Landier R. “Friedrich Nietzsche.” The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2024 Edition), Edward N. Zalta & Uri Nodelman (eds.). Geraadpleegd 03.04.2026. https://www.plato.stanford.edu.
Asaert, Gustaaf. 1585: De val van Antwerpen en de uittocht van Vlamingen en Brabanders. Tielt: Lannoo, 2004.
Baekelandt, Bernadette. “Filips de Goede en de stad Kortrijk (1419-1467).” Masterproef, KU Leuven, 1961.
Baratier, Edouard en Félix Reynaud. Histoire du commerce de Marseille. II: De 1291 à 1480. Parijs: Librairie Plon, 1952.
Baron, Hans. “Das Erwachen des Historischen Denkens im Humanismus des Quattrocento.” Historische Zeitschrift 147 (1933): 5-20.
Bauwens, Johan. “Bijdrage tot de geschiedenis der stadsinstellingen van Kortrijk tot 1494.” Masterproef, Rijksuniversiteit Gent, 1962.
Beele, Wilfried. “Bondgenoten van Jakob van Artevelde in Kortrijk en Deinze.” De Leiegouw 7 (1965): 233-40.
Bekaert, Ruben. “Bijdrage tot het Kortrijkse ambachtswezen in de middeleeuwen. Het schoenmakers- en vleeshouwersambacht tot ca. 1580.” Masterproef, KU Leuven, 2000.
Belonie, J. “De damastwerker Passchier Lammertijn.” Oud Holland 61 (1946): 95-101.
Benoit, Filip en Hendrik Callewier. “Bloedwraak in Kortrijk tijdens de late middeleeuwen: de vete tussen de partijen Gillioen en Pipe (1421-1424).” De Leiegouw 65, nr. 2 (2023): 201-24.
Bervoets, Leen. “Tam Maiores quam Minores: Craftsmen, merchants, and burghers in thirteenth-century Bruges.” The Medieval Low Countries. An Annual Review 7 (2020): 131-56.
Béthune de Villers, Jean-Baptiste C.F. en Corneille Gailliard. Epitaphes et monuments des églises de la Flandre au xvime siècle. Brugge: De Plancke, 1897.
Béthune de Villers, Jean-Baptiste C.F. Epitaphes et monuments des églises de la Flandre d’après les manuscripts de Corneille Gailliard et d’autres auteurs. Brugge: De Plancke, 1900.
Bigwood, Georges. La régime juridique et économique du commerce de l’argent dans la Belgique du moyen âge. Brussel: Hayez, 1921.
Blackhouse, M. “Het protestantisme op Overleie tijdens de tweede helft van de XVIde eeuw.” De Leiegouw XIX, nr. 1-2 (1977): 211-28.
Blackhouse, M. “Veroordeelde Kortrijkse protestanten uit de XVIe eeuw (1566-1585). Handelingen Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk XLII (1975): 171-94.
Blockmans, Frans. Het Gentsche stadspatriciaat tot omstreeks 1302. Antwerpen: De Sikkel, 1938.
Blockmans, Willem P. “Corruptie, patronage, makelaardij en venaliteit als symptomen van een ontluikende staatsvorming in de Bourgondisch-Habsburgse Nederlanden.” Tijdschrift voor Sociale Geschiedenis 11 (1985): 231-47.
Blockmans, Willem P. De volksvertegenwoordiging in Vlaanderen in de overgang van middeleeuwen naar nieuwe tijden (1384-1506). Verhandelingen van de Koninklijke Academie voor Wetenschap, Letteren en Schone Kunsten van België 40, nr. 90. Brussel: Paleis der Academiën,1978.
Blockmans, Willem P. en Peter C.M. Hoppenbrouwers. Eeuwen des onderscheids: een geschiedenis van middeleeuws Europa. Amsterdam: Prometheus, 2002.
Blockmans, Willem P. en Raymond Van Uytven. “Constitutions and their application in the Netherlands during the Middle Ages.” Belgisch Tijdschrift voor Filologie en Geschiedenis 47 (1969): 398-424.
Blockmans, Willem P. en Walter Prevenier. “The impact of cities on state formation: three contrasting territories in the Low Countries, 1300-1500.” In Resistance, representation and community, uitgegeven door P. Blickle, 256-71. New York, 1997.
Blockmans, Willem P. en Walter Prevenier. The promised lands: the Low Countries under Burgundian rule, 1369-1530. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 1999.
Blockmans, Willem P. Keizer Karel V 1500-1558. De utopie van het keizerschap. Leuven: Balans, 2000.
Blockmans, Willem P. “Princes conquérants et bourgeois calculateurs. Le poids des réseaux urbains dans la formation des Etats.” In La ville, la bourgeoisie et la genèse de l’Etat moderne (XIIe-XVIIIe s.), actes du colloque de Bielefeld, (1985), uitgegeven door N. Bulst en J.-Ph. Genet, 167-81. Parijs: Editions du CNRS, 1988.
Blockmans, Willem P. “Voracious states and obstructing cities: an aspect of state formation in preindustrial Europe.” Theory and Society 18 (1989): 733-55.
Boffa, Sergio. “Het belang van de veldslag bij Kortrijk (1302) in de middeleeuwse militaire geschiedenis.” 1302 Revisité (2003): 19-41.
Boncquet, Piet. “Heerlijkheid en leen in Bellegem (XIIIde-VVde eeuw).” De Leiegouw 24 (1982): 269-306.
Boone, Marc. “Een middeleeuwse metropool.” In Gent: stad van alle tijden, uitgegeven door Marc Boone en Gita Deneckere, 53-92. Antwerpen: Mercatorfonds, 2010.
Boone, Marc en Hanno Brand. “De ondermijning van het Groot Privilege van Holland, Zeeland, en West-Friesland volgens de instructie van 21 december 1477.” Holland. Regionaal-historisch tijdschrift 24 (1992): 2-21.
Boone, Marc en Hanno Brand. “Vollersoproeren en collectieve actie in Gent en Leiden in de 14e en 15e eeuw.” Tijdschrift voor Sociale Geschiedenis 19 (1993): 168-93.
Boone, Marc en Maarten Prak. “Rulers, patricians and burghers: the great and the little traditions of urban revolt in the Low Countries.” In A Miracle Mirrored. The Dutch Republic in European Perspective, uitgegeven door K. Davids en J. Lucassen, 99-134. Cambridge: Cambridge University Press, 1995.
Boone, Marc. Gent en de Bourgondische hertogen ca. 1384 – ca. 1453: Een sociaal-politieke studie van een staatsvormingsproces. Verhandelingen van de Koninklijke Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België, Klasse der Letteren 52, nr. 133. Brussel: Paleis der Academiën, 1990.
Boone, Marc, Hanno Brand en Walter Prevenier. “Revendications salariales et conjuncture économique: les salaires de foulons à Gand et à Leyde au XVe siècle.” Studia historica Oeconomica. Liber amicorum Herman van der Wee (1993): 59-74.
Boone, Marc. “Het ‘charter van Senlis’ (november 1301) voor de stad Gent. Een stedelijke constitutie in het spanningsveld tussen vorst en stad (met uitgave van de tekst).” Handelingen van de Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent 57 (2003): 1-45.
Boone, Marc. “L’industrie textile à Gand au bas moyen âge ou les resources successives d’une activité réputée moribonde.” In La draperie ancienne des Pays-Bas. Débouchés et stratégies de survie, 14e -16e siècles, uitgegeven door Marc Boone en Walter Prevenier, 15-61. Leuven: Garant,1993.
Boone, Marc. “Social conflicts in the cloth industry of Ypres (Late 13th – early 14th centuries): the Cokerulle reconsidered.” In Ypres and the Medieval Cloth Industry in Flanders: Archaeological and Historical Contributions, uitgegeven door Marc De Wilde, Anton Ervynck en Alexis Wielemans 2: 147-55. Zellik: Instituut voor het Archeologisch Patrimonium, 1998.
Bossuyt, Stijn. “’Rijke stinkers’: Editie en analyse van middeleeuwse grafinscripties te Ieper (1118-1566).” Masterproef, KU Leuven, 2000.
Bouman, L.N., J.A. Bernards en H.W.G.M. Boddeke. Medische fysiologie. Nederland: Bohn Stafleu van Loghum, 2008.
Braudel, Fernand. “Histoire et sciences sociales: la longue durée.” Annales Economies, Sociétés, Civilisations 13, nr. 4 (1958): 725-53.
Braudel, Fernand. The Mediterranean and the Mediterranean world in the age of Philip II, I. Vertaald door Siân Reynolds. New York: Harper & Row, Publishers, 1966.
Britannica Editors. “William Wallace.” Encyclopedia Britannica. Geraadpleegd 13.03.2026. https://www.britannica.com.
Burckhardt, Jacob. De cultuur der Renaissance in Italië. Vertaald door Titia Jelgersma. Utrecht: Uitgeverij het Spectrum, 1960.
Burgers, Cornelis A. “Nogmaals Passchier Lammertijn.” Oud-Holland 80 (1965): 139-68.
Buylaert, Frederik en Jelle Haemers. “Record-keeping and status performance in the Early Modern Low Countries.” Past and Present 11 (2016): 131-150.
Buylaert, Frederik en Miet Adriaens. Lordship, capitalism, and the state in Flanders (c.1250-1570). Oxford: Oxford University Press, 2025.
Buylaert, Frederik, Jan Dumolyn, Pieter A. Donche, Eric Balthau en Hervé Douxchamps, De adel ingelijst. “Adelslijsten” voor het graafschap Vlaanderen in de veertiende en vijftiende eeuw. Handelingen van de Koninklijke Commissie voor Geschiedenis 173. Brussel: Paleis der Academiën, 2007.
Buylaert, Frederik-Benjamin. Repertorium van de Vlaamse adel (ca. 1350-ca. 1500). Gent: Academia Press, 2011.
Buylaert, Frederik. “Lordship, urbanization and social change in late medieval Flanders.” Past and Present 227 (2015): 31-75.
Callewier, Hendrik. Bourgondië aan de Leie: Kortrijk en de hertogen 1382-1482. Kortrijk: De Leiegouw, 2022.
Callewier, Hendrik. De papen van Brugge. De seculiere clerus in een middeleeuwse wereldstad (1411-1477). Leuven: Universitaire Pers Leuven, 2014.
Callewier, Hendrik. “Een charter van Filips van Chieti voor de stad Kortrijk en de jaarmarktencyclus van het graafschap Vlaanderen.” Handelingen van het genootschap voor Geschiedenis 159 (2022): 3-18.
Callewier, Hendrik. “”Ghelt omme meer ghelts”. De Kortrijkse lombarden en hun integratie in de stad tijdens de late middeleeuwen.” Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis 142, nr. 3-4 (2005): 193-214.
Callewier, Hendrik. “Poorterij en bevolkingsdynamiek: Sociaal-economische analyse van de nieuwe poorters van Kortrijk 1413-1477.” 2 vols. Masterproef, KU Leuven, 2003.
Callewier, Hendrik. “Van God of van de wereld? De seculiere geestelijkheid in het Kortrijkse tijdens de late middeleeuwen (eind veertiende-begin zestiende eeuw).” De Leiegouw 53 (2011): 193-214.
Cannaert, Jozef B. Bydragen tot de kennis van het oude strafrecht in Vlaenderen. Gent: F. en E. Gyselynck, 1835.
Caullet, G. “Le peintre Chrétien de Coninck, de Courtrai, et sa famille,” Handelingen Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk I (1904): 75-89.
Chalastras, Kostas. “Beer as a cultural and economic staple in Medieval Europe.” HistoriaScripta (2024). Geraadpleegd 13.05.2026. https://www/historiascripta.org.
Castelain, Rik. “De heren van Spiere en het Hoge Hof van Spiere (13e -16e eeuw).” De Leiegouw 46, nr. 2 (2004): 293-305.
Castelain, Rik. “Enkele lenen in Bellegem en Outrijve XIVde en CVde eeuw.” De Leiegouw 30 (1988): 291-302.
Castelain, Rik. “Gerard van Steenhuuse, heer van Zwevegem, en zijn familie (1350-1450).” De Leiegouw 50, nr. 1 (2008): 219-29.
Cromheecke, Lancelot. “Lakens, abten en Oosterlingen, Deel I. De Poperingse lakennijverheid en -export (1260-1400).” Masterproef, Universiteit Gent, 2022.
D’Agostino, Fred. Free public reason: Making it up as we go along. New York: Oxford University Press, 1996.
D’Agostino, Fred, Gerald Gaus en John Thrasher. “Contemporary Approaches to the Social Contract.” The Stanford Encyclopedia of Philosophy, uitgegeven door Edward N. Zalta & Uri Nodelman. Spring 2024 Edition. Geraadpleegd 10.04.2026, https://www.plato.stanford.edu.
Dahrendorf, Ralf. Essays in the theory of society. Stanford: Stanford University Press, 1968.
Dambruyne, Johan. Corporatieve middengroepen. Aspiraties, relaties en transformaties in de 16de- eeuwse Gentse ambachtswereld. Gent, Academia Press, 2002.
Dambruyne, Johan. “De middenstand in opstand. Corporatieve aspiraties en transformaties in het zestiende-eeuwse Gent.” Handelingen van de Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent 57 (2003): 71-122.
Dambruyne, Johan. Mensen en centen. Het 16de eeuwse Gent in demografisch en economisch perspectief. Gent: Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde, 2001.
Damen, Mario. De staat van dienst. De gewestelijke ambtenaren van Holland en Zeeland in de Bourgondische periode (1425-1482) 36. Hilversum: Hollandse Studiën, 2000.
De Baets, Peter. “Pieter de Vlenken als kapelaan van Viven (1445-1475).” Rond de Poldertorens 2 (2002): 61-66.
De Barante, Brugière. Histoire des ducs de Bourgogne de la maison de Valois, 1364-1477. 10 vols. Parijs: Imprimerie de Fain, 1826.
Debonne, Vincent. “Brick production and brick building in medieval Flanders.” In Fresh approaches to brick production and use in the Middle Ages, uitgegeven door Tanja Ratilainen, Rivo Bernotas en Christofer Herrmann, 11-25. Oxford: Hadrian Books Ltd, 2014.
Debonne, Vincent. “Broeders, burgers en ridders. Op zoek naar de oorsprong van baksteen in middeleeuws Gent.” In Gentse geschiedenissen ofte, nieuwe historiën uit de oudheid der stad en illustere plaatsen omtrent Gent, uitgegeven door Koen De Groote en Anton Ervynck, 185-94. Gent: Tot Gent, 2017.
Debonne, Vincent. Middeleeuwse huiskelders in de Kortrijkse stadskern ca. 1200-1350. Archeologische en Historische Monografieën van Zuid-West-Vlaanderen 58. Kortrijk, Archeologie Zuid-West-Vlaanderen, 2005.
Debonne, Vincent. “Uit de klei, in verband. Bouwen met baksteen in het graafschap Vlaanderen 1200-1400.” PhD diss., KU Leuven, 2015.
Debrabandere, Frans. “De familienaam Vande(r)g(h)inste.” De Leiegouw XXII, nr. 4 (1980): 429-31.
Debrabandere, Frans. “De namen van de arbeiders aan de Nieuwe Leie Kortrijk 1399.” De Leiegouw 42 (2000): 247-66.
Debrabandere, Frans. “Het lidwoord in Kortrijkse 14de- eeuwse en moderne familienamen.” De Leiegouw XL, nr. 3-4 (1998): 65-80.
Debrabandere, Frans. Kortrijkse naamkunde 1200-1300 met een kumulatief familienamenregister. Kortrijk: De Leiegouw, 1980.
Debrabandere, Frans. “Kortrijkse persoonsnamen omstreeks 1400.” In Koninklijke Commissie voor Toponymie en Dialectologie, nr. 8. Tongeren, 1958.
Debrabandere, Frans. Kortrijkse plaatsnamen voor 1400. Kortrijk: De Leiegouw, 1960.
Debrabandere, Frans. “Persoonsnamen in de kasselrij Kortrijk. Tweede helft veertiende eeuw.” Handelingen van de Koninklijke Commissie voor Toponymie en Dialectologie 74, nr. 1 (2002): 69-329.
Debrabandere, Frans. “Persoonsnamen in het Kortrijkse 1300-1350.“ Naamkunde 3 (1971): 55-162.
Debrabandere, Paul. De Kortrijkse edelsmeedkunst VI. Kortrijk: De Leiegouw, 1979.
Delbrück, Hans. History of the art of war. Medieval warfare. Lincoln: University of Nebraska Press,1990.
Declercq, Diederik. “De economische geografie van het vijftiende-eeuwse Kortrijk (1438-1500).” De Leiegouw 59, nr. 1 (2017): 27-48.
De Maesschalck, Edward. De graven van Vlaanderen (864-1384). Leuven: Uitgeverij Davidsfonds, 2019.
Demets, Lisa. Breydel: Het verhaal van een ambitieuze politieke familie in middeleeuws Brugge. Antwerpen: Uitgeverij Vrijdag, 2024.
De Montaigne, Michel. Essais. 3 vols. Frankrijk: Simon Millanges, 1580.
Demuynck, Raymond. “De Gentse Oorlog (1379-1385), oorzaken en karakter.” Handelingen der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent V (1951): 305-18.
De Pauw, Napoléon. Cartulaire historique et généalogique des Artevelde. Brussel: Hayez, 1920.
De Pauw, Napoléon. “L’enquête sur les capitaines de Courtrai sous Artevelde (1338-1340).” Bulletin de la Commission royale d’Histoire 79 (1910): 219-88.
Dépelteau, François en Tatiana S. Landini. Norbert Elias and violence. New York: Palgrave Macmillan, 2017.
De Potter, Frans. Geschiedenis der stad Kortrijk. Gent: Annoot-Braeckman, 1873.
De Potter, Frans. “Het geslacht der Artevelden in de veertiende eeuw en de nalatenschap van Philip Van Artevelde.” Mémoires de l’Académie royale de Belgique 22 (1872): 1-45.
Derville, Alain. Les échevins de Douai (1228-1527). La sociabilité urbaine en Europe du Nord-Quest du XIVe au XVIIIe siècle VIII. Douai: s.e., 1983.
Derville, Alain. Les échevinages de Lille en de Saint-Omer, étude comparée. Actes du XLVe Congrès de la Fédération des Cercles d’archéologie et d’histoire de Belgique IV. Komen: s.e., 1982.
Desreumaux, John. “Sociaal-economische achtergrond van de Kortrijkse rebellen uit het confiscatieregister van 1383.” De Leiegouw 42 (2000): 29-42.
Despriet, Philippe. De Kortrijkse Broeltorens. Een bouwhistorisch-archeologische studie. Archeologische en Historische Monografieën van Zuid-West-Vlaanderen 75. Kortrijk: Archeologie Zuid-West-Vlaanderen, 2010.
Despriet, Philippe. “De vergroting van de Sint-Maartenskerk 1414-1415.” De Leiegouw XXX (1988): 45-53.
Despriet, Philippe. Kortrijk in 1302, Topografie van stad en slagveld. Archeologische en Historische Monografieën van Zuid-West-Vlaanderen 63. Kortrijk: Archeologie Zuid-West-Vlaanderen, 2006.
Despriet, Philippe. 2000 jaar Kortrijk. Kortrijk: Ph. Despriet, 1990.
Devliegher, Luc. “Onderzoek van een middeleeuwse steenbakkerij in Ramskapelle.” Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis 116 (1979): 273-279.
Devos, Carl ed. Een plattegrond van de macht. Inleiding tot politiek en politieke wetenschappen. Gent: Academia Press, 2025.
D’haene, Sander. “Toponymie en stadscartografie als verklikkers voor de stadsontwikkeling van laatmiddeleeuws Kortrijk.” Masterproef, Universiteit Gent, 2010.
Dhont-de Waepenaert, Ed. Quartiers généologiques des familles flamandes Brugge: Gailliard, 1871.
Dhondt, Jan. “Les solidarités médievales. Une société en transition: la Flandre en 1127-1128.” Annales. Economies. Sociétés. Civilisation 12 (1957): 529-60.
Diegerick, Isidoor L.A. Les drapiers yprois et la conspiration manquée. Episode de l’histoire d’Ypres (1428-1429). Ieper: Vandecasteele-Werbrouck, 1856.
Dini, Bruno. Una pratica di mercatura in formazione (1394-1395). Firenze: Mondadori Education,1980.
Donche, Pieter A. Edelen en leenmannen in Vlaanderen 1437. Berchem: Donche, 2010.
Donche, Pieter A. “Genealogische memorialen,” Vlaamse Stam 37, nr. 9 (2001): 400-15.
Douxchamps, Hervé. “Les quarante familes belges les plus anciennes subsistantes, Gracht.” Le Parchemin 65, nr. 325 (2000): 62-71.
Doudelez, Gustave. “La révolution de 1280 à Ypres.” In: Prisma van de geschiedenis van Ieper. Een bundel historische opstellen, uitgegeven door Octaaf Mus en Jan Albert Van Houtte, 188-294. Ieper: Stadsbestuur Ieper, 1974.
Duignan, Brain. “gender continuum.” Encyclopedia Britannica, 29 Jan. 2026. geraadpleegd 21.04.2026. https://www.britannica.com.
Dumolyn, Jan. De Brugse opstand van 1436-1438. Heule: UGA, 1997.
Dumolyn, Jan. “De meest gepolariseerde stad van middeleeuws Vlaanderen. Sociaal protest in Ieper, ca. 1280 – ca. 1480.” Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis te Brugge 161, nr. 2 (2024): 19-48.
Dumolyn, Jan. “De sociografie van laatmiddeleeuwse gerechtelijke instellingen. Het voorbeeld van Jan Wielant (*1473), griffier en raadsheer bij de Raad van Vlaanderen,” Handelingen van de Koninklijke Commissie voor de uitgave der Oude Wetten en Verordeningen van België XLII (2001): 7-61.
Dumolyn, Jan en Filip Van Tricht. “Adel en nobiliteringsprocessen in het laatmiddeleeuwse Vlaanderen: een status quaestionis.” Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden 115, nr. 2 (2000): 197-222.
Dumolyn, Jan en Jelle Haemers.“Communes and conflict: Urban rebellion in late medieval Flanders.” In Historical Materialism Book Series 289, uitgegeven door Andrew Murray en Joannes van den Maagdenberg, XVI, 470. Leiden: Brill, 2023.
Dumolyn, Jan en Jelle Haemers. “Patterns of urban rebellion in medieval Flanders.” Journal of Medieval History 31, nr. 4 (2005): 369-93.
Dumolyn, Jan en Kristof Papin, “Guerre privée d’un groupe de paysans flamands de la vallée de Cassel contre la ville de Saint-Omer, 1417-1422,” Revue du Nord 105, nr. 446 (2023): 157-88.
Dumolyn, Jan en Milan Pajic. “Enemies of the count and of the city: The collective exile of Rebels in fourteenth-century Flanders’.” Tijdschrift voor Rechtsgeschiedenis 84, nr. 3-4 (2016): 461-501.
Dumolyn, Jan, Frederik Buylaert, Guy Dupont, Jelle Haemers en Andy Ramandt. “Social groups, political power and institutions II, c.1300-c.1500.” Medieval Bruges: c.850-1550 (2018): 268-328.
Dumolyn, Jan. “Guild politics and political guilds in fourteenth-century Flanders.” In The voices of the people in late medieval Europe. Communication and popular politics, uitgegeven door Jan Dumolyn, Jelle Haemers, Hipolito Rafael Oliva Herre en Vincent Challet, 15-48. Turnhout: Brepols, 2014.
Dumolyn, Jan. “Het hogere personeel van de hertogen van Bourgondië in het graafschap Vlaanderen (1417-1477).” 5 vols. PhD diss., Universiteit Gent, 2001.
Dumolyn, Jan. “Investeren in sociaal kapitaal. Netwerken en sociale transacties van Bourgondische ambtenaren.” Tijdschrift voor Sociale Geschiedenis 28, nr. 4 (2002): 417-38.
Dumolyn, Jan. “Later medieval and early modern urban elites: Social categories and social dynamics.” In Urban elites and aristocratic behaviour in the Spanish kingdoms at the end of the Middle Ages, uitgegeven door Maria Asenjo-Gonzales, 3-18. Turnhout: Brepols, 2013.
Dumolyn, Jan. “Marginalen of radicalen? Het vertoog over de ‘roepers en krijsers’ tijdens stedelijke opstanden, voornamelijk in het laatmiddeleeuwse Vlaanderen.” Tijdschrift voor sociale en economische geschiedenis 2, nr. 2 (2005): 29-53.
Dumolyn, Jan. Staatsvorming en vorstelijke ambtenaren in het graafschap Vlaanderen (1419-1477): Jan Dumolyn. Antwerpen: Garant, 2003.
DuPlessis, Robert S. en Martha C. Howell. “Reconsidering the early modern urban economy: the case of Leiden and Lille.” Past and Present 94 (1982): 49-84.
DuPlessis, Robert S. Lille and the Dutch revolt.Urban stability in an era of revolution 1500-1582. Cambridge: Cambridge University Press, 1991.
Dupont, Sophie. “Het Kortrijkse stadsbestuur tijdens de 13e-14e eeuw. Onderzoek naar het democratiseringsproces in een middelgrote stad door middel van de prosopografie.” Masterproef, KU Leuven, 1998.
Dupont, Sophie. “Onderzoek naar het democratische gehalte van het Kortrijkse stadsbestuur tijdens de 13e en 14e eeuw.” De Leiegouw 41 (1999): 291-304.
Ellis, Steven G. en Lud’a Klusáková. Imagining frontiers, contesting identities. Pisa: Pisa University Press, 2007.
Everaert, Janna. Macht in de metropool: Politieke elitevorming tijdens de demografische en economische bloeifase van Antwerpen (ca. 1400-1550). Amsterdam: Amsterdam University Press, 2023.
Favorel, Dom Paschasius. Geschiedenis van de Guldenbergabdij te Wevelgem: Bijdrage tot de kennis van het cistercienser-kloosterwezen in Vlaanderen XXIX. Kortrijk: Koninklijke Geschied-en Oudheidkundige Kring Kortrijk, 1956.
Fecheyr, Selma. “Het stadspatriciaat te Ieper in de 13e eeuw.” In Prisma van de geschiedenis van Ieper. Een bundel historische opstellen, uitgegeven door Octaaf Mus en Jan Albert Van Houtte, 295-303. Ieper: Stadsbestuur, 1974.
Fieremans, Niels. “Geven om te nemen? Giften als informele macht voor de Gentse politieke elite (1465-1485).” Handelingen der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent 73, nr. 1 (2023): 59-90.
Fris, Victor. “Les origines de la reforme constitutionnelle de Gand de 1360-1369.” Annales du XXe congrès de la fédération archéologique et historique de la Belgique 3 (1907): 427-59.
Funck-Brentano, Frantz. Les origines de la guerre de Cent ans: Philippe le Bel en Flandre XXXIV. Parijs: Champion, 1897.
Gachard, Louis-Prosper. Relation des troubles de Gand sous Charles-Quint. Brussel: M. Hayez, 1846.
Ganshof, François-L. “Pèlerinages expiatoires flamends à Saint-Gilles pendant le XIVe siècle.” Annales du Midi LXXVIII (1966): 391-407.
Grotefend, Hermann. Taschenbuch der Zeitrechnung des Deutschen Mittelalters und der Neuzeit, fünfte Auflage. Hannover: Hahnsche Buchhandlung, 1922.
Haemers, Jelle. De Gentse Opstand (1449-1453). De strijd tussen rivaliserende netwerken om het stedelijk kapitaal. Kortrijk: UGA, 2004.
Haemers, Jelle. “Stedelijke opstanden en staatsvorming in het graafschap Vlaanderen (1477-1492).” 2 vols. PhD diss., Universiteit Gent, 2006.
Haquette, Bertrand. “Les nébuleuses drapières de la châtellenie de Courtrai.” Handelingen van de Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk. Nieuwe Reeks 63 (1998): 79-122.
Hanson, Marc. “Kerkelijke concurrentie voor de Gentse Benedictijnenabdijen (Ca. 1200-1500).” Ghendtsche Tydinghen 49, nr. 2 (2020): 121-32.
Hartog, François. Régimes d’historicité. Présentisme et experiences du temps. Parijs: Le Seuil, 2003.
Henne, Alexandre. Histoire du règne de Charles-Quint en Belgique. 10 vols. Brussel: E. Flatau, 1858-1860.
Hennequin, Gilles P. “La révolte des bourgeois de Saint-Omer de 1306, et ses conséquences.” Bulletin trimestriel de la Société Académique des Antiquaires de la Morinie 18 (1955): 417-44.
Hilton, Rodney H. en Trevor H. Aston, eds. The English rising of 1381. Cambridge: Cambridge University Press, 1984.
Hobbes, Thomas. Leviathan or the matter, forme, & power of a common-wealth ecclesiastical and civill. Londen: Andrew Crooke, 1651.
Hobsbawm, Eric J. Primitive rebels. Studies in archaic forms of social movement in the 19th and 20th centuries. Manchester: Manchester University Press, 1959.
Holbach, Rudolf. Frühformen von Verlag und Großbetrieb in der gewerblichen Produktion (13.-16. Jahrhundert). Stuttgart: Franz Steiner Verlag, 1994.
Holbach, Rudolf. “Some remarks on the role of “putting-out” in Flemish and Northwest European cloth production.” In La draperie ancienne des Pays-Bas: débouchés et stratégies de survie (14e-16e siècles), 207-50, uitgegeven door Marc Boone en Walter Prevenier. Leuven: U.A., 1993.
Hollestelle, Johanna. De steenbakkerij in de Nederlanden tot omstreeks 1560. Assen: Van Gorcum, 1961.
Hooghe, Filip. “De Cokerulle (1280-1285). Een conflict tussen Ieper en zijn hinterland over de lakennijverheid.” Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis 143 (2006): 293-448.
Howell, Martha C. “Achieving the guild effect without guilds: crafts and craftsmen in late medieval Douai.” In: Les métiers au moyen âge. Aspects économiques et sociaux, 109-28, uitgegeven door P. Lambrechts en J.-P. Sosson. Louvain-la-Neuve: Université catholique de Louvain, 1994.
Howell, Martha C. Commerce before capitalism in Europe, 1300-1600. Cambridge: Cambridge University Press, 2010.
Howell, Martha C. en Marc Boone. “Becoming early modern in the late medieval Low Countries. Ghent and Douai from the fourteenth tot he sixteenth century.” Urban History 23, nr. 3 (1996): 300-24.
Hugaerts, Frans. Heel dit valse land of hoe de Franse hofdichter Eustache Deschamps Vlaanderen zag in de laatste jaren van de veertiende eeuw. Zele: Reinaert, 1984.
Hugenholtz, Frederik. Drie boerenopstanden uit de veertiende eeuw: Vlaanderen, 1323-1328; Frankrijk, 1358; Engeland, 1381. Onderzoek naar het opstandige bewustzijn. Haarlem: Tjeenk Willink, 1949.
Hutton, Shennan. Women and economic activities in late medieval Ghent. New York: Palgrave Macmillan, 2011.
Huys, Emiel. Geschiedenis van Gheluwe. Kortrijk: Nys & zonen, 1891.
Huys, Emiel. “Les van der Woestine au Courtraisis et au quartier d’Ypres.” Mémoires du Cercle Archéologique et Histoire de Courtrai 15, nr. 169 (1936): 147-76.
Jacobs, Laura. “De positie van de vrouw in de Vlaamse lakennijverheid doorheen de 13de en de 14de eeuw. Een studie aan de hand van de Receuil de documents relatifs à l’histoire de l’industrie drapière en Flandre.” Masterproef, Universiteit Gent, 2020.
Kaptein, Herman. De Hollandse textielnijverheid 1350-1600: conjunctuur & continuïteit. Hilversum: Verloren, 1998.
Koch, Howard W. La guerre au Moyen Age. Parijs: P.M.L. Editions, 1989.
Köhler, Gustav. Die Entwickelung des Kriegswesens und der Kriegführung in der Ritterzeit: von Mitte des 11. Jahrhunderts bis zu den Hussitenkriegen. Breslau: Koebner, 1886.
Laleman, Marie C. “Cisterciënzerdomeinen ten noorden van Gent: Over hun ontstaan in de 13de eeuw, hun locatie, hun bestaan en hun sociaaleconomische betekenis voor de Gentse agglomeratie.” Handelingen der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent 71 (2019): 7-54.
Lammertyn, Frans en Jef Verhoeven. “Sociologie en sociale ongelijkheid, een overzicht.” Tijdschrift voor sociologie 12, nr. 3 (1991): 257-90.
Laurent, Henri. Un grand commerce d’exportation au Moyen Age. La draperie des Pays-Bas en France et dans les Pays Méditerranéens (XIIQ-XVe siècle). Parijs: E. Droz, 1935.
Lis, Catharina en Hugo Soly. “Corporatisme, onderaanneming en loonarbeid: flexibilisering en de regulering van de arbeidsmarkt in West-Europese steden (veertiende-achttiende eeuw).” Tijdschrift voor Sociale Geschiedenis 20 (1994): 365-90.
Lis, Catharina en Hugo Soly. “Export industries, craft guilds and capitalist trajectories, 13th to 18th centuries.” In Craft guilds in the early modern Low Countries. Work, Power, and Representation, uitgegeven door M.R. Prak, C. Lis, J. Lucassen en H. Soly, 107-32. Londen: Ashgate, 2006.
Lis, Catharina en Hugo Soly. “Subcontracting in guild-based export trades, thirteenth-eighteenth centuries.” In Guilds, innovation and the European economy, 1400-1800, uitgegeven door S.R. Epstein en M.R. Prak, 81-113. Cambridge: Cambridge University Press, 2008.
Locke, John. Two treatises of Government. 2 vols. Londen: Awnsham Churchill, 1690.
Lot, Ferdinand. L’art militaire et les armées au moyen âge, en Europe et dans le Proche Orient. Parijs: Payot, 1946.
Loyal, Steven en Stephen Quilley, eds. The sociology of Norbert Elias. Cambridge: Cambridge University Press, 2004.
Lucas, Henry S. The Low Countries and the Hundred Years’ War: 1326-1347. Ann Arbor: University of Michigan, 1929.
Maddens, Niklaas. “De Nieuwe Tijd.” In De geschiedenis van Kortrijk, uitgegeven door Niklaas Maddens, 148-363. Tielt: Lannoo, 1990.
Maddens, Niklaas. “Hoogmosscher in Kortrijk-Buiten: De heerlijkheid, het pachtgoed, het landhuis.” De Leiegouw XL, nr. 1 (1998): 3-84.
Maddens, Niklaas. “Kasselrij Kortrijk.” In De gewestelijke en lokale overheidsinstellingen in Vlaanderen tot 1795, uitgegeven door Walter Prevenier en B. Augustyn, 363-74. Brussel: Algemeen Rijksarchief en Rijksarchief in de Provinciën, 1997.
Manning, Scott. “Battle of Bannockburn.” Encyclopedia Britannica, January 8, 2025. Geraadpleegd 04.01.2026. https://www.britannica.com.
Marquant, Robert. La vie économique à Lille sous Philippe le Bon. Parijs: H. Champion, 1940.
Mason, Joseph W. “Reflections on medieval art, politics and the Courtrai Chest.” New College Notes 17, nr. 3 (2022): 1-15. Geraadpleegd 10.04.2026. https://www.new.ox.ac.uk.
Mattelaer, Pierre. “Leerlooierijen en schorsmolens: Een vergeten industrie, ook in Kortrijk.” De Leiegouw 46, nr. 1 (2004): 55-83.
Melis, Federigo. “Mercanti-imprenditori in Fiandra alla fine del’ 300.” Economia e Storia V (1958): 144-61.
Melis, Federigo. “Uno sguardo al mercato dei panni di lana a Pisa nella seconda metà del Trecento.” Economia e Storia VI (1959): 321-65.
Mertens, Jacques. “Twee weversopstanden te Brugge (1387-1391).” Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis 110 (1973): 5-20.
Mertens, Jacques. “Woelingen te Brugge tussen 1359 en 1361.” Album Carlos Wyffels (1987): 325-330.
Michels, Robert. Sozialismus und Fascismus als politische Strömungen in Italien. München: Verlag Meyer & Jessen, 1925.
Mollat, Michel en Philippe Wolff. Ongles bleus, Jacques et Ciompi: les révolutions populaires en Europe aux XIVe et XVe siècles. Parijs: Calmann-Lévy, 1970.
Monballyu, Jos. “Het gerecht in de kasselrij Kortrijk (1515-1621).” PhD diss. KU Leuven, 1976.
Monier, Raymond. Les institutions judiciaires des villes de Flandre, des origines à la rédaction des coutumes. Rijsel: V. Bresle, 1924.
Munro, John H. “Wool-price schedules and the qualities of English wools in later middle ages c. 1270-1499.” In Textile, towns and trade. Essays in the economic history of late-medieval England and the Low Countries, uitgegeven door John H. Munro, 118-69. Aldershot: Variorum, 1994.
Mus, Octaaf. “De verhouding van de waard tot de drapier in de Kortrijkse draperie op het einde van de 15e eeuw.” Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis 98, nr. 3-4 (1961): 156-218.
Nicholas, David M. Medieval Flanders. Londen: Addison Wesley, 1992.
Nicholas, David M. The Van Arteveldes of Ghent: the varieties of the vendetta and the hero in history. Leiden: Brill, 1988.
Nora, Pierre. The realms of memory: Rethinking the French past. New York: Columbia University Press, 1997.
Oergel, Maike. “Johann Gottfried Herder – the ‘Inventor of Zeitgeist’?” In Zeitgeist – How Ideas Travel: Politics, Culture and the Public in the Age of Revolution 13, uitgegeven door Isabel Capeloa Gil, Catherine Nesci en Paulo de Medeiros, 8-26. Boston: De Gruyter, 2019.
Oman, Charles. A history of the art of war in the Middle Ages. Londen: Greenhill, 1991.
Patrouille, Els. “Laatmiddeleeuwse baksteenindustrie te Zeebrugge (prov. West-Vlaanderen). Archeologie in Vlaanderen VI (1997-1998): 243-60.
Pauwelyn, Cecile. “De gegoede burgerij van Kortrijk in de 15e eeuw (1433-1496).” In Studien betreffende de sociale strukturen te Brugge, Kortrijk en Gent in de 14e en 15e eeuw, uitgegeven door Willem P. Blockmans, Deel I: Tekst. Heule: UGA, 1971.
Pauwelyn, Cecile. “De gegoede burgerij van Kortrijk in de 15e eeuw (1433-1496).” In Studien betreffende de sociale strukturen te Brugge, Kortrijk en Gent in de 14e en 15e eeuw, uitgegeven door Willem P. Blockmans, Deel III: Tabellen en register van persoonsnamen. Heule: UGA, 1973.
Rauzier, Jean. Finances et gestion d’une principauté au XIVe siècle. Le duché de Bourgogne de Philippe le Hardi (1364-1384). Parijs: Comité pour l’histoire économique et financière de la France, 1996.
Peacock, D.P.S. Pottery in the Roman World: an Ethnoarchaeological approach. Londen: Longman, 1982.
Pirenne, Henri. “Les dénombrements de la population d’Ypres au XVe siècle (1412-1506). Contribution à la statistique sociale du moyen âge.” Vierteljahrschrift für Sozial und Wirtschaftsgeschichte VSWG 1 (1903): 1-32.
Power, Eileen E. “The wool trade in the fifteenth century.” In Studies in English trade in the 15th century, uitgegeven door Eileen E. Power en M.M. Postan, 39-90. Londen: Routledge, 1933.
Prak, Maarten. “Corporate politics in the Low Countries: Guilds as institutions, 14th to 18th centuries.” In Crafts Guilds in the Early Modern Low Countries. Work, Power, and Representation, uitgegeven door Maarten Prak, Catharina Lis, Jan Lucassen, en Soly, 74-106. Aldershot: Ashgate, 2006.
Pratt, John. “Norbert Elias, the civilizing process, and punishment.” Oxford Handbook Topics in Criminology and Criminal Justice (2012; Online edn, Oxford Academic, 2 June 2014). Geraadpleegd 07.05.2026. https://www.academic.oup.com.
Prevenier, Walter. “La démographie des villes du comté de Flandre aux XIIIe et XVe siècles. Etat de la question. Essai d’ interprétation.” Revue du Nord 65, nr. 257 (1983): 255-75.
Rembry, Ernest. Saint Gillis: sa vie, ses reliques, son culte en Belgique et dans le Nord de la France: essai d’hagiographie. Brugge: Gailliard, 1881.
Renier, Nancy. “Vrouwencriminaliteit in de kasselrij Kortrijk (1385-1515).” Masterproef, Universiteit Gent, 1998.
Rogghé, Paul. “Gemeente ende vrient: nationale omwentelingen in de XIVe eeuw.” Handelingen van het Historisch Genootschap te Brugge 89 (1952): 101-35.
Rogghé, Paul. “Het Gentsche stadsbestuur van 1302 tot 1345.” Handelingen der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent I (1944): 153-63.
Rosenberg, Marc. Der Goldschmiede Merkzeichen. 4 vols. Frankfurt am Main: Frankfurter Verlags-Anstalt a.-g., 1922.
Rousseau, Jean-Jacques. Discours sur l’origine et les fondements de l’inégalité parmi les hommes (1754). Parijs: Bordas, 1985.
Rousseau, Jean-Jacques. Du contract social ou Principes du droit politique. Amsterdam: Marc-Michel Rey, 1762.
Russakoff, Anna. Pain Quotidien: Images of bakers in Medieval France. Different visions: New perspectives on Medieval art 10. Parijs: American University of Paris, 2023.
Sabbe, Jacques. Vlaanderen in opstand, 1323-1328: Nikolaas Zannekin, Zeger Janszone en Willem de Deken. Brugge: Van de Wiele, 1992.
Saelens, Wout. “Het verraad van de ambachtsman. Een nieuwe klassenstrijd binnen het Gentse weversambacht in de veertiende eeuw?” Handelingen der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent 69 (2015): 3-40.
Saito, Hisho. A history of Japan. Londen: Trübner & Company, 1912.
Schaack, Lucien. “Die Familie Schaack im heutigen Grossherzogtum Luxemburg.” Jonghémecht: Zeitschrift für heimatliches Theater, Schrift- und Volksstum 7, nr. 1 (1932): 18-20.
Schulte, Aloys. Geschichte der Großen Ravensburger Handelsgesellschaft III. Stuttgart: Deutsche Verlags-Anstalt, 1923.
Schultz, Knut. Denn sie lieben die Freiheit so sehr… Kommunale Aufstände und Entstehung des europäischen Bürgertums im Hochmittelalter. Darmstadt: Wiss. Buchges, 1992.
Schweda, Marc. “Die Rückkehr der Sippenhaft: Kartellrecht, Prozessrecht, Wettbewerbsrecht, Haftung von Muttergesellschaften nach der 9. GWB-Novelle.” 20.06.2017, geraadpleegd 03.04.2026, https://www.lexology.com.
Sevens, Theodoor. “De linnenweverij in vroegere eeuwen te Kortrijk.” Het Belfort 9 (1894): 241-46.
Sevens, Theodoor. “Eene werkstaking te Kortrijk in de eerste helft der XVe eeuw.” Handelingen van de koninklijke Geschied- en Oudheidkundige kring van Kortrijk 5 (1926): 50-7.
Sevens, Theodoor. “In de straten van Kortrijk, omtrent het midden der XVe eeuw, Handelingen van de Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk VIII (1910): 130-46.
Sevens, Theodoor. Kortrijk in het verleden: historische schetsen en aanteekeningen. Kortrijk: Beyaert, 1883.
Sevens, Theodoor. St-Martenskerk te Kortrijk, van den vroegste tijd tot heden. Kortrijk: Beyaert, 1896.
Sieg’l, Christian. Arbeitskämpfe seit dem Spätmittelalter. Keulen: Böhlau, 1993.
Six, J. “Paschier Lamertijn (Pasquier Lammertin).” Oud-Holland XXI (1913): 85-109.
Smolders, Sarah. “De opstand in Vlaanderen van 1323 tot 1328 vanuit Iepers perspectief. Bijdrage tot de beeldvorming van een middeleeuwse stad.” Masterproef, KU Leuven, 2001.
Speecke, Mathijs. “De politieke orde van Brugge, 1302-329. Een prosopografische studie van de stadsmagistraat.” Masterproef, Universiteit Gent, 2016.
Speecke, Mathijs. “Het eerste ‘democratische’ regime van Brugge 1302-1310: Een herziening.” Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis 154 (2017): 233-98.
Speecke, Mathijs, Miet Adriaens, Pieter A. Donche, Jesse Hollestelle en Frederik-Benjamin Buylaert. Repertorium van de hogere heerlijkheden van het graafschap Vlaanderen (c. 1360 – c. 1570). 2 vols. Gent: Skribis, 2023.
Stabel, Peter. “Bestuur en openbare financiën in Kortrijk in de late Middeleeuwen en de vroege moderne tijd (14de-16de eeuw).” De Leiegouw 32 (1990): 159-74.
Stabel, Peter. Dwarfs among giants: the Flemish urban network in the Late Middle Ages. Leuven: Garant, 1997.
Stabel, Peter. De kleine stad in Vlaanderen. Bevolkinsdynamiek en economische functies van de kleine en secundaire stedelijke centra in het Gentse kwartier (14e-16e eeuw). Brussel: Paleis der Academiën, 1995.
Stella, Alessandro. La révolte des Ciompi: les hommes, les lieux, le travail. Parijs: Editions de l’Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales, 1993.
Strubbe, Egied I. “Gedingvoering voor het leenhof te Ieper in de vijftiende eeuw.” Bulletin de la Commission Royale des Anciennes Lois et Ordonnances de Belgique 19 (1956): 100-72.
Tahon, Gerda. “De schepenbank van Antwerpen, einde 14de-15de eeuw: Samenstelling, sociaal-economisch status van de schepenen.” Masterproef, Rijksuniversiteit Gent, 1984.
TeBrake, William H. A plague of insurrection, popular politics and peasant revolt in Flanders,1323-1328. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 1994.
Teekah, E. "Sengoku period." Encyclopedia Britannica. November 17, 2025. Geraadpleegd 05.04.2026. https://www.britannica.com.
Thoen, Erik. “A ‘commercial survival economy’ in evolution: The Flemish countryside and the transition to capitalism (Middle Ages – 19th century).” In Peasants into farmers? The transformation of rural economy and society in the Low Countries (Middle Ages-19th century) in light of the brennerdebate, uitgegeven door Peter M.C. Hoppenbrouwers en Jan Luiten van Zanden, 111-38. Turnhout: Brepols, 2001.
Tilly, Charles. From mobilization to revolution. Reading: Addison-Wesley, 1978.
Tilly, Charles. “Warmaking and statemaking as organized crime.” In: Bringing the state back in, uitgegeven door Dietrich Rueschemeyer, Theda Skocpol en Peter B. Evans, 169-91. Cambridge: Cambridge University Press, 1985.
Trio, Paul. “Boekbesprekingen: Breydel.” Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis te Brugge 161, nr. 2 (2024): 1-3.
Trio, Paul. Omtrent 1302. Leuven: Universitaire pers, 2002.
Unger, Richard W. Beer in the Middle Ages and the Renaissance. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2007.
Vanbossele, José. “De vesting Kortrijk”. De Leiegouw XIX (1977): 163-93.
Vanbossele, José. “Een verloren gewaande oorkonde van 1300.” Handelingen Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk LXX (2005): 7-16.
Vanbossele, José en Niklaas Maddens. De Annales Gandenses: Een eigentijdse kroniek van de Vlaamse Vrijheidsstrijd, 1297-1310. Kortrijk: De Leiegouw, 2008.
Vanbossele, José. “Katarina van den Bussche (1463-1507) en de heropbouw van de Groeningeabdij,” Handelingen Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk XLV (1978): 87-109.
Van Bruaene, Anne-Laure. “L’écriture de la mémoire urbaine en Flandre et en Brabant (XIVe –XVIe siècle).” In Villes de Flandre et d’Italie (XIIIe – XVIe siècle): les enseignements d’une comparaison, uitgegeven door Elisabeth Crouzet-Pavan en Elodie Lecuppre-Desjardin, 149-64. Turnhout: Brepols, 2008.
Van Caenegem, Raoul C. Geschiedenis van het strafrecht in Vlaanderen van de XIe tot de XIVe eeuw. Brussel: Paleis der Academiën, 1954.
Van Caenegem, Raoul C. “The Ghent revolt of February 1128.” Law, history, the Low Countries and Europe, uitgegeven door L. Milis et al., 107-12. Londen, 1994.
Van den Auwele, Dirk. “Schepenbank en schepenen te Brugge (1127-1384), bijdrage tot de studie van een gewone stedelijke rechts- en bestuursinstelling. PhD diss., KU Leuven, 1977.
Van der Eerden, P.C. Artistiek en ambachtelijk: architectuur, kunsten en nijverheid in Alkmaar 14e -20e eeuw. Hilversum: Verloren, 1993.
Vandermaesen, Maurice. “Kortrijk in vuur en bloed. De gevangenneming van graaf Lodewijk II van Nevers omstreeks 17 juni 1325.” De Leiegouw 32 (1990): 149-58.
Vandermaesen, Maurice. “Lodewijk II van Nevers.” In Nationaal Biografisch Woordenboek, V: 523-34. Brussel: Koninklijke Academiën van België, 1972.
Vandermaesen, Maurice. “Vlaanderen en Henegouwen onder het huis van Dampierre, 1244-1384.” Algemene geschiedenis der Nederlanden 2 (1977): 399-441.
Van der Wee, Herman en Erik Aerts. De economische ontwikkeling van Europa: 950-1950. Amersfoort: Acco, 1991.
Vanhaverbeke, K. “Het stadsbestuur in Brugge in de periode 1375-1407: Sociaal-institutionele benadering aan de hand van een prosopografische methode.” Masterproef, KU Leuven, 1997.
Van Laere, José. Kortrijkse asklepiaden: Geschiedenis van de “geneeskunst” in het Kortrijkse. Tielt: Lannoo, 1985.
Van Oosten, Rosa M.R. “De Leidse steen des aanstoots. Over de baksteenindustrie rondom Leiden en haar moeizame relatie met het stadsbestuur van de veertiende eeuw tot 1574.” PhD diss., Universiteit Leiden, 2006.
Van Rompaey, Jan. De Grote Raad van de hertogen van Boergondië en het parlement van Mechelen. Brussel: Paleis der Academiën, 1973.
Van Rompaey, Jan. Het grafelijk baljuwschap in Vlaanderen tijdens de Bourgondische periode. Brussel: Paleis der Academiën, 1967.
Van Uytven, Raymond en Willem P. Blockmans. “De noodzaak van een geïntegreerde geschiedenis.” Tijdschrift voor Geschiedenis LXXXIV (1971): 276-90.
Van Uytven, Raymond. “Plutokratie in de ‘oude democratieën’ der Nederlanden. Cijfers en beschouwingen omtrent de corporatieve organisatie en de sociale structuur in de late middeleeuwen.” Handelingen van de Koninklijke Zuidnederlandse maatschappij voor Taal, Letterkunde en Geschiedenis 17 (1962): 373-409.
Van Werveke, Hans. “Avesnes en Dampierres. Vlaanderens Vrijheidsoorlog 1244-1305.” Algemene geschiedenis der Nederlanden II (1950): 306-37.
Van Werveke, Hans. “Currency manipulation in the Middle Ages: the case of Louis de Male, Count of Flanders.” Transactions of the Royal Historical Society 4, nr. 31 (1949): 115-27.
Van Werveke, Hans. “De economische en sociale gevolgen van de muntpolitiek der graven van Vlaanderen (1337-1433).” In: Miscellanea Mediaevalia verspriede opstellen over economische en sociale geschiedenis van de middeleeuwen, uitgegeven door Hans van Werveke, 243-54. Gent: E. Story-Scientia, 1968.
Van Werveke, Hans. De koopman-ondernemer en de ondernemer in de Vlaamsche lakennijverheid van de middeleeuwen. Antwerpen: Standaard, 1946.
Vaughan, Richard. Philip the Bold: the formation of the Burgundian state. Cambridge: Harvard University Press, 1962.
Verbruggen, Jan F. “De slag bij de Pevelenberg (18 aug. 1304).” Bijdragen voor de geschiedenis der Nederlanden 6 (1952): 169-98.
Verbruggen, Jan F. “Liebaards en leliaards onder de poorters van Brugge in 1297 en 1302.” De Leiegouw 20, nr. 1 (1978): 69-98.
Verbruggen, Jan F. en David D. Furguson. The battle of the golden spurs (Courtrai, 11 July 1302). A contribution to the history of Flanders’ war of liberation, 1297-1305, uitgegeven door Kelly DeVries, 13. Woodbridge: Boydell & Brewer, 2002.
Verbruggen, Jan F., Sumner Willard en R.W. Southern. The art of warfare in Western Europe during the Middle Ages: From the eighth century to 1340. II. Woodbridge: Boydell Press, 1997.
Verbruggen, Raf. Wapenninghe, meute ende beroerte: het collectief geweld van de 14de-eeuwse ambachten in de grote Vlaamse steden. Gent: Universiteit Gent, 2002.
Verhulst, Adriaan E. “On the preconditions for the transition from rural to urban industrial activities (9th-11th centuries).” In Labour and labour markets between town and countryside (Middle Ages –19th century), uitgegeven door Bruno Blondé, Eric Hanhaute en Michèle Galand, 33-41. Turnhout: Brepols, 2001.
Verhulst, Adriaan E. The rise of cities in North-West Europe. Cambridge: Cambridge University Press, 1999.
Verhulst, Adriaan E. “Zannekin, Clais.” Lexikon des Mittelalters. 10 vols. (Stuttgart: Metzler, 1977-1999). In Brepolis Medieval Encyclopaedias-Lexikon des Mittelalters Online.
Verlinden, Charles. “Brabantsch en Vlaamsch laken te Krakau op het einde der XIVe eeuw.” Mededelingen der Koninklijke Vlaamse Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België. 5/2. Brussel: Paleis der Academiën, 1943.
Vermeir, René. Een inleiding tot de geschiedenis van de vroegmoderne tijd. Wommelgem: Uitgeverij Van In, 2012.
Verriest, Léo. “Le registre de la ‘loi’ de Tournai, de 1302 et listes des otages de Bruges (1301) et de Courtrai, documents inédits.” Bulletin de la Commission royale d’histoire. Académie royale de Belgique 80 (1911): 369-527.
Viaene, Antoon. “Goud- en zilversmeden in Brugge gedurende de periode 1320-1520.” Biekorf 70, nr. 3-4 (1969): 65-70.
Viaene, Antoon. “Neringen en stadsofficiën te Kortrijk.” Handelingen Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk XI (1932): 154-63.
Viaene, Antoon. “De pelgrimage van Sint-Andries in Schotland in het oude Vlaamse strafrecht.” Biekorf 73, nr. 3-4 (1972): 65-9.
Viaene, Dieter. “De drang naar macht. De Ieperse stadsmagistraat in de veertiende eeuw (1328-1383).” Handelingen van het Historisch Genootschap te Brugge 141 (2004): 3-42.
Von Herder, Johann G. Herder’s Kritische Wälder, 1769. Heinrich Düntzer, ed. Berlijn: Gustav Hempel, 1878.
Vroonen, Eugène. Dictionnaire etymologique des noms de famille de Belgique. 2 vols. Brussel: Charles Dessart, 1957.
Vuylsteke, Julius. “’De Goede Disendach,’ 13 Januari 1349.” Handelingen der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent 1 (1984): 9-47.
Warlop, Ernest. “De middeleeuwen.” In De geschiedenis van Kortrijk, uitgegeven door Niklaas Maddens, 33-146. Tielt: Lannoo, 1990.
Welter, Michel. “A Schaacks.” D’Fënster 14 (1991): 43-5.
Witdouck, Roger. “De heerlijkheid Kooigem.” Handelingen Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring Kortrijk 54 (1988): 242-82.
Wolff, Jonathan en David Leopold. “Karl Marx.” The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2025 Edition), Edward N. Zalta & Uri Nodelman (eds.), geraadpleegd 06/03/2026. https://www.plato.stanford.edu.
Wolff, Philippe. Commerces et marchands de Toulouse (vers 1350-1450). Parijs: Plon, 1954.
Wouters, Koen. “Een open oligarchie? De machtsstructuur in de Antwerpse magistraat tijdens de periode 1520-1555.” Belgisch Tijdschrift voor Filologie en Geschiedenis 82 (2004): 905-34.
Wyffels, Carlos. “De oudste rekening der stad Aardenburg (1309-1310) en de opstand van 1311.” Archief. Mededelingen van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap (1949/50): 10-52.
Yernaux, Christophe. “d’Halluin à Tourcoing: Dit de Deurwaerder.” Le Castelo Lillois 48 (2020): 131-37.
