Agressie in het sociaal werk: “Het hoort erbij”
Twee op drie sociaal werkers krijgt jaarlijks te maken met agressie. Toch wordt het merendeel van de incidenten nooit gemeld. Ik, Ans Schoepen, onderzocht waarom die stilte zo hardnekkig is en wat er echt moet veranderen.
In augustus 2025 kwam een sociaal werker van het OCMW van Gent om het leven tijdens een huisbezoek. Thuis, in mijn omgeving, hoorde ik allerlei reacties, van verontwaardiging tot openlijke twijfel: “Ben je zeker dat je nog sociaal werker wil worden?” Die vraag liet me niet los. En ze werd uiteindelijk de aanleiding voor deze bachelorproef.
Want wat er in Gent gebeurde, was geen losstaand incident. Het was het meest zichtbare gevolg van iets wat al jaren speelt: agressie tegen sociaal werkers. Het gebeurt frequent, maar wordt keer op keer weggemoffeld, gerelativeerd en vooral niet gemeld.
Schelden? Dagelijkse kost
Uit onderzoek uit 2021 bij bijna 11.000 werknemers in de zorg- en welzijnssector blijkt dat 67 procent in één jaar te maken kreeg met agressie of ongewenst gedrag van cliënten (Ipsos, 2021). Verbale agressie, schelden, dreigen, intimideren, is goed voor bijna 60 procent van alle incidenten. En toch is dat net de categorie die het vaakst wordt weggewuifd alsof het niets voorstelt.
Voor dit onderzoek sprak ik met tien sociaal werkers uit verschillende contexten: bijzondere jeugdzorg, straathoekwerk, straatzorg, politie en bijzonder onderwijs. En het patroon was elke keer hetzelfde. Ze beschrijven hoe verbale uitbarstingen na een tijdje gewoon ophouden te verbazen. “Het is een uiting van onmacht,” zeggen ze dan. “Het is niet persoonlijk bedoeld.” Dat klinkt begripvol, zelfs professioneel. Maar het heeft een keerzijde die de sector al te lang negeert.
Dit wordt normalisering genoemd. Het sluipende proces waarbij grensoverschrijdend gedrag stilaan als onderdeel van de job wordt gezien. Wat normaal lijkt, meld je niet. Wat je niet meldt, bestaat beleidsmatig niet. En zo draait de cirkel rustig verder.
Melden? Er is altijd wel een reden om het niet te doen
Bijna alle organisaties waar ik mee sprak, hebben een meldsysteem. Maar in de praktijk wordt het zelden consequent gebruikt. Het formulier is moeilijk te vinden, de administratieve rompslomp voelt te zwaar bovenop een al drukke dag, en wat er daarna met je melding gebeurt is onduidelijk.
Maar er speelt nog iets anders mee. De schrik om de band met de cliënt te beschadigen is groot. Sociaal werkers werken vaak jarenlang met dezelfde mensen. Een formele melding schrijven voelt dan als een soort verraad van iets wat je met moeite hebt opgebouwd. En dus zwijgen ze, niet omdat het hen niet raakt, maar net omdat het hen wel raakt.
Roepen, schelden, een duw, dat wordt vaak niet eens als meldingswaardig beschouwd. Pas als het echt fysiek wordt of iemand openlijk bedreigt, gaan de meeste sociaal werkers over tot actie. Al het andere lost zich op in een informeel gesprekje met een collega, en dan gaat het werk gewoon verder.
Het laat sporen na, ook als je er niets van zegt
Wie denkt dat verbale agressie “minder erg” is dan een klap, heeft het mis. Uit de gesprekken blijkt dat verbale incidenten emotioneel vaak zwaarder wegen. Ze knagen: onzekerheid, zelftwijfel, slecht slapen. Sociaal werkers beschrijven hoe ze daarna voorzichtiger gaan communiceren, bepaalde onderwerpen gaan vermijden of dossiers doorschuiven naar een collega.
En dat heeft gevolgen die verder reiken dan één persoon. Wie onveilig werkt, werkt slechter. In de jeugdzorg verlaat tot 20 procent van het personeel jaarlijks de sector, mede door die opgestapelde uitputting (Overduin, 2021). Elke begeleider die afhaakt, betekent minder continuïteit voor mensen die het moeilijk hebben.
De opleiding bereid je er gewoon niet op voor
Iets wat me opviel: sociaal werkers voelen zich vanuit hun opleiding nauwelijks voorbereid op agressie en onveiligheid. Beroepsgeheim, werkbaar werk, burn-out, dat komt wel aan bod. Maar wat te doen als een cliënt begint te schreeuwen, of als een situatie escaleert? Dat leer je vooral door het zelf mee te maken, op stage of in je eerste job.
Op zich is leren via ervaring niet verkeerd. Maar het maakt beginnende medewerkers kwetsbaar. Ze kijken af van hun omgeving wat normaal is. En als die omgeving al jaren gewend is aan agressie, pakken ze die houding over, nog voor ze er zelf over hebben kunnen nadenken.
Wat er nu moet veranderen?
Agressie zal nooit volledig verdwijnen uit dit vak. Wie werkt met mensen in armoede, crisis of onmacht, krijgt soms woede over zich heen. Maar dat mag geen excuus zijn om er niets mee te doen.
Wat helpt: een teamcultuur waar je dit soort dingen gewoon kan bespreken, meldsystemen die niet aanvoelen als een extra taak, samen op huisbezoek gaan bij risicovolle situaties, en psychologische ondersteuning die echt laagdrempelig is. Niet eens in de zoveel jaar een eendaagse training, maar iets wat structureel ingebakken zit in hoe organisaties werken.
Een concrete suggestie: maak bezoeken aan een externe psycholoog een extralegaal voordeel in de sector. Interne vertrouwenspersonen zijn fijn, maar voor veel mensen voelt het te dichtbij. Een externe psycholoog geeft meer ruimte om je open te stellen.
En dan nog dit: in België bestaat er geen specifiek meldpunt voor hulpverleners die met geweld te maken krijgen. Er is een slachtofferhulp via de politie, er is een Vlaams meldpunt voor grensoverschrijdend gedrag, maar niets dat echt gemaakt is voor mensen in dit vak. Dat is een gat dat gedicht met worden.
De sociaal werker in Gent die in augustus 2025 overleed, verdient meer dan een moment van stilte. Die dood vraagt om een antwoord, in beleid, in opleiding, in hoe organisaties hun sociaal werkers behandelen. Dit onderzoek is een kleine bijdrage aan dit gesprek.
Bronnen
Ipsos. (2021). Agressie en ongewenst gedrag op de werkvloer. In Brancherapportage
Sociaal Werk. https://www.pggmenco.nl/media/0qjjsgwi/agressie-op-de-werkvloer_-
brancherapportage-sociaal-werk_pggmenco.pdf.
Overduin, C. (2021). Agressie ‘We moeten agressie nooit gewoon gaan vinden’. In
Zorg+Welzijn.
Schoepen, A. (2026). Wie zorgt voor de sociaal werker? Een onderzoek naar de normalisering, onderrapportering en structurele aanpak van agressie en geweld binnen het sociaal werk [Bachelorproef, Erasmushogeschool Brussel].
Bibliografie
Aan de slag in sociaal werk | Sociaal Werk werkt! (z.d.). MyWebSite.
https://www.sociaalwerk-werkt.nl/kiezen-voor-sociaal-werk/aan-de-slag-i…-
werk.
agressie Nederlands woordenboek - Woorden.org. (z.d.).
https://www.woorden.org/woord/agressie.
Agressief gedrag | Sociaal Werk werkt! (2025, 31 oktober). MyWebSite.
https://www.sociaalwerk-werkt.nl/arbocatalogus/agressief-gedrag.
Belgium. (2014). Wet van 28 februari 2014 tot aanvulling van de wet van 4 augustus
1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk wat de
preventie van psychosociale risico’s op het werk betreft, waaronder inzonderheid
geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk (BS 28-04-2014). In BS.
Blanchard, M., Somme, D., Charras, K., & Corvol, A. (2022). Caregivers facing violence
in long-term care setting: A cross analysis of incident reports and caregivers speech.
Journal Of Nursing Management, 30(6), 1768-1776.
https://doi.org/10.1111/JONM.13651.
Chaves-Montero, A., Blanco-Miguel, P., & Ríos-Vizcaíno, B. (2025). Analysis of the
Predictors and Consequential Factors of Emotional Exhaustion Among Social Workers:
A Systematic Review. Healthcare, 13(5), 552.
https://doi.org/10.3390/healthcare13050552.
Choi, K., Maas, E. T., Koehoorn, M., & McLeod, C. B. (2020). Time to return to work
following workplace violence among direct healthcare and social workers.
Occupational And Environmental Medicine, 77(3), 160–167.
https://doi.org/10.1136/oemed-2019-106211.
De Belie, E. (2019, 11 januari). ‘Wees niet bang van spanningen, ga ermee aan de
slag’Sociaal.Net. https://sociaal.net/achtergrond/wees-niet-bang-van-spanningen/.
Detombe, T. (2025, 7 november). Agressie op de eerste lijn aanpakken: ‘Een grote mond
mag nooit lonen’. Sociaal.Net. https://sociaal.net/achtergrond/agressie-eerste-lijn-
aanpakken-grote-mond-mag-nooit-lonen/.
Detombe, T. (2025b, november 7). Agressie tegen hulpverleners: ‘Het went razendsnel’.
Sociaal.Net. https://sociaal.net/verhaal/agressie-tegen-hulpverleners/.
Develtere, L. (2020, 9 juni). Team vangt collega’s op na schokkende ervaring: ‘Niet
normaal dat je op je werk geslagen wordt’. Sociaal.Net.
https://sociaal.net/verhaal/echo-team-vangt-collegas-op-na-schokkende-e….
Eurlings, N. (2026, 18 januari). Dossier on hold, boetes en digitale tool: Vlaamse
regering wil strenger optreden tegen agressie tegenover ambtenaren | VRT NWS
Nieuws. VRTNWS. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/01/18/crevits-strenger-optreden-
geweld-tegen-ambtenaren/.
Grensoverschrijdend en agressief gedrag in de Vlaamse Social Profit in cijfers. (z.d.).
Icoba. https://www.icoba.be/grensoverschrijdend-en-agressief-gedrag-de-vlaamse-
social-profit-cijfers.
Groen, A. (2009). Agressie gericht op professionals in zorg- en dienstverlenende
beroepen. In SOZIO (Vol. 86).
Hoijtink, M. (2025, 2 oktober). Intimidatie en geweld horen erbij? Dacht het niet.
mijnsociaalwerk.nl. https://www.mijnsociaalwerk.nl/magazine-artikelen/intimidatie-
en-geweld-horen-erbij-dacht-het-niet/.
ICOBA. (z.d.). Agressie? Speel erop in!
Ipsos. (2021). Agressie en ongewenst gedrag op de werkvloer. In Brancherapportage
Sociaal Werk. https://www.pggmenco.nl/media/0qjjsgwi/agressie-op-de-werkvloer_-
brancherapportage-sociaal-werk_pggmenco.pdf.
Jaspers, S., Karlsen, I., & Aust, B. (2025). Workplace violence: A complex challenge
demanding a systemic response. Scandinavian Journal Of Work Environment & Health,
51(5), 349–354. https://doi.org/10.5271/sjweh.4249.
Keesman, L. D., Weenink, D. (2020). Bodies and emotions in tense and threatening
situations. Journal Of Social Work (Vols. 20-2, pp. 17192) [Journal-article].
https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1468017318795726 .
Keesman, L. (2019, 8 augustus). Instellingen mogen alerter zijn bij geweld tegen sociaal
werkers. Sociale Vraagstukken. https://www.socialevraagstukken.nl/instellingen-
mogen-alerter-zijn-bij-geweld-tegen-sociaal-werkers/.
Keesman, L. (2021a). We moeten geweld tegen sociaal professionals leren
doorgronden: Kennis van agressie is belangrijker dan begrip ervoor. In Tijdschrift Voor
Sociale Vraagstukken: Vol. NAJAAR–2021.
Keesman, L. (2021b). Agressie tegen sociaal werkers: melden, melden, melden. Sociale
Vraagstukken, 1-3. https://www.socialevraagstukken.nl/agressie-tegen-sociaal-
werkers-melden-melden-melden/.
Keesman, L. (2025, 3 oktober). Geweld tegen sociaal werkers Begrip is waardevol, maar
mag niet grenzeloos zijn. mijnsociaalwerk.nl.
https://www.mijnsociaalwerk.nl/magazine-artikelen/geweld-tegen-sociaal-…-
begrip-is-waardevol-maar-mag-niet-grenzeloos-zijn/.
Konovaloff, I. (2019, 23 mei). Grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer. Sociaal.Net.
https://sociaal.net/achtergrond/grensoverschrijdend-gedrag-op-de-werkvl….
Kyranides, M. N., Mirman, J. H., & Sawrikar, V. (2024). Verbal, physical and relational
aggression: individual differences in emotion and cognitive regulation
strategies. Current Psychology, 43(19), 17673–17683. https://doi.org/10.1007/s12144-
024-05724-z.
Li, H. (2021). The Role of Negative Emotions and Emotion Regulation in Aggressive
Behavior: Insights from Eye-tracking. In Dean&Francis (pp. 512–513).
Marriette, N., & Dhungel, R. (2024). Social Workers’ Experiences of Violence: A Critical
Literature Review. Molung Educational Frontier, 14, 205-221.
https://doi.org/10.3126/mef.v14i01.67903.
Nieuwe wetgeving over psychosociale risico’s op het werk vanaf 1 september 2014 |
Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid - Arbeid en Sociaal Overleg. (2014, 28
augustus). https://werk.belgie.be/nl/news/nieuwe-wetgeving-over-psychosociale-
risicos-op-het-werk-vanaf-1-september-2014.
Onderzoeker van geweld bij hulpverleners: “Verantwoordelijkheid wordt vaak bij
medewerkers gelegd”. (2020, 23 oktober). Pointer. Geraadpleegd op 15 april 2026, van
https://pointer.kro-ncrv.nl/onderzoeker-van-geweld-bij-hulpverleners-
verantwoordelijkheid-wordt-vaak-bij-medewerkers-gelegd.
Overduin, C. (2021). Agressie ‘We moeten agressie nooit gewoon gaan vinden’. In
Zorg+Welzijn.
Pietersma, P. (2025, 3 juli). De-escalatie technieken bij een conflict. Zelforganisatie
Fabriek. https://zelforganisatiefabriek.nl/de-escalatie-technieken/.
Ringstad, R. (2005). Conflict in the Workplace: Social Workers as Victims and
Perpetrators [Journal-article]. National Association Of Social Workers, 305.
https://cdn.ymaws.com/www.naswma.org/resource/resmgr/imported/Safety_Co…
ntheworkplace_socialworkersasvictimsandperpetrators.pdf.
Robson, A., Cossar, J., & Quayle, E. (2014). Critical Commentary: The Impact of Work-
Related Violence towards Social Workers in Children and Family Services. The British
Journal Of Social Work, 44(4), 924–936. https://doi.org/10.1093/bjsw/bcu015.
Schouppe, W. (2026, 11 maart). Gent start nieuw proefproject met draagbare
noodknoppen na moord op OCMW-medewerker | VRT NWS Nieuws. VRTNWS.
https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/03/11/noodknoppen-ocwm-alarm-personeel-
crisissituaties-gent-onderzoek/.
Shier, M. L., Turpin, A., Nicholas, D. B., & Graham, J. R. (2021). Social Service Worker
Experiences with Direct and Indirect Violence When Engaged with Service Users. The
British Journal Of Social Work, 51(4), 1238–1258.
https://doi.org/10.1093/bjsw/bcab035.
Szczepański, A. (2023). Pojęcie bezpieczeństwa i jego typologia – próba systematyzacji.
In Zeszyty Naukowe Collegium Witelona [Journal-article].
https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.4380.
Van Tilburg, A. M. (2020, 23 oktober). Onderzoeker van geweld bij hulpverleners:
“Verantwoordelijkheid wordt te vaak bij medewerkers gelegd”. pointer.kro-
ncrv.nl. https://pointer.kro-ncrv.nl/onderzoeker-van-geweld-bij-hulpverleners-
verantwoordelijkheid-wordt-vaak-bij-medewerkers-gelegd.
veiligheid Nederlands woordenboek - Woorden.org. (z.d.).
https://www.woorden.org/woord/veiligheid.
Verheyden, C. (2026, 21 januari). Leefloon weigeren bij agressie: ‘Onmacht maakt
boos’. Sociaal.Net. https://sociaal.net/opinie/leefloon-weigeren-bij-agressie-onmacht-
maakt-boos/.
Wat is grensoverschrijdend gedrag? (z.d.). Vlaanderen.be.
https://www.vlaanderen.be/vlaams-meldpunt-grensoverschrijdend-gedrag/wa…-
grensoverschrijdend-gedrag.
Welzijn op het werk | Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid - Arbeid en Sociaal
Overleg. (z.d.). https://werk.belgie.be/nl/themas/welzijn-op-het-werk.
Welzijnsactoren: van werkgever tot overlegcomité. (z.d.). Vlaanderen.be.
https://www.vlaanderen.be/informatie-voor-hr-professionals/dienstverlen…-
en-gezondheid/welzijnsactoren-van-werkgever-tot-overlegcomite .
