Voor de koelkast bestond, hoe bewaarden mensen hun eten?
Voor de koelkast bestond, hoe bewaarden mensen hun eten?
Voor mijn grootouders, mijn ouders en vele anderen is oorlog geen hoofdstuk uit een geschiedenisboek. Het is iets waarmee je leert leven. Mijn grootouders waren boeren in Irak en tijdens de oorlog viel de elektriciteit regelmatig uit. Een koelkast was daardoor geen vanzelfsprekendheid om hun oogst in te bewaren. Ze moesten rekenen op wat er wél altijd was: de natuur.
Sinaasappels werden bijvoorbeeld ongeveer één meter diep in de grond begraven en bedekt met aarde. Zo konden ze maandenlang worden bewaard en waren ze na ongeveer zes maanden nog steeds geschikt om te eten. Wat voor mijn grootouders een noodzakelijke manier van overleven was, werd voor mij later een bron van inspiratie.
Wat als we die kennis uit het verleden opnieuw kunnen gebruiken voor de landbouw van vandaag?
Van oude kennis naar een nieuw ontwerp
Vandaag staan landbouwers voor een belangrijke uitdaging: hoe bewaar je je oogst na de oogst zonder een grote investering te doen in energie en infrastructuur? Groenten en fruit verliezen snel hun kwaliteit wanneer temperatuur en luchtvochtigheid niet geschikt zijn. Een klassieke koelcel kan dit probleem oplossen, maar vraagt een aanzienlijke investering en verbruikt veel energie. Bovendien worden landbouwbedrijven steeds diverser en worden verschillende gewassen geteeld, elk met hun eigen bewaaromstandigheden.
Dat wordt ook relevant voor de groeiende biologische landbouw in Europa. Bijna 435.000 biologische producenten zijn actief in de EU. In 2024 was ongeveer 11 procent van het totale EU-landbouwareaal biologisch. De Europese Unie heeft bovendien als doel om tegen 2030 minstens 25 procent van het landbouwareaal biologisch te laten beheren.
Vanuit die uitdaging onderzocht ik voor mijn masterproef aan de Universiteit Antwerpen hoe eeuwenoude kennis over natuurlijke koeling opnieuw kan worden toegepast. Het resultaat is Boroud: een modulair opslagsysteem dat natuurlijke verkoeling combineert met moderne technologie.
De inspiratie voor Boroud gaat terug naar Mesopotamië, waar klei al eeuwenlang werd gebruikt om voedsel op natuurlijke wijze te koelen en te bewaren. Het principe is eenvoudig: water trekt door poreuze klei naar buiten en verdampt aan het oppervlak. Tijdens die verdamping wordt warmte aan de omgeving onttrokken, waardoor de binnenkant afkoelt.
Een vergelijkbaar principe kennen we vandaag als de zeerpot, een techniek die opnieuw werd toegepast in Nigeria om voedsel te koelen zonder elektriciteit. Door water tussen poreuze kleiwanden te laten verdampen, ontstaat natuurlijke verkoeling die de temperatuur binnenin verlaagt.
Maar verdampingskoeling alleen is niet voldoende. Ook luchtstroming is essentieel om warmte en vocht af te voeren. Daarom vond ik een tweede belangrijke inspiratiebron in Perzië. Daar werden badgirs, of windtorens, gebruikt om gebouwen op natuurlijke wijze te ventileren en te verkoelen. Ze vangen lucht op en leiden die door het gebouw, waardoor lucht kan circuleren en warmte wordt afgevoerd.
Voor Boroud bracht ik deze twee principes samen: de natuurlijke verdampingskoeling van klei en de ventilatie van de Perzische badgir. Niet om een eeuwenoud systeem letterlijk opnieuw te bouwen, maar om de kennis erachter te vertalen naar de noden van de hedendaagse landbouwer.
Eén systeem, verschillende gewassen
Boroud bestaat uit drie afzonderlijke, stapelbare opslagunits. Elke unit kan een ander microklimaat creëren, waardoor verschillende gewassen binnen één systeem onder hun geschikte omstandigheden kunnen worden bewaard.
Een digitale toepassing kan de landbouwer daarbij ondersteunen. Na het invoeren of scannen van een gewas kan het systeem aangeven welke temperatuur en luchtvochtigheid nodig zijn en in welke unit het gewas het best wordt opgeslagen. Ook de compatibiliteit tussen verschillende gewassen kan worden meegenomen, bijvoorbeeld om problemen door ethyleen te vermijden.
Minder afhankelijk van elektriciteit
Tijdens mijn onderzoek onderzocht ik zowel de theoretische werking van het systeem als de luchtstromen en koelprestaties ervan. Uit mijn berekeningen, samen met experten uit de koeltechniek, blijkt dat Boroud 52 procent minder elektriciteit per liter opslagruimte verbruikt dan een conventionele koelcel. Met een simulatie in ANSYS Fluent werd daarnaast onderzocht hoe efficiënt de luchtstroming en koeling binnen het systeem werken. De simulatie kwam uit op ongeveer 93 procent efficiëntie onder de geteste omstandigheden.
Die resultaten zijn veelbelovend, maar Boroud is daarmee nog geen afgewerkt product. Een simulatie kan immers niet alles voorspellen wat er in de echte wereld gebeurt.
Van scherm naar boerderij
De volgende stap is daarom het bouwen van een prototype op ware grootte. Daarmee wil ik onderzoeken hoe Boroud in de praktijk presteert: hoeveel het systeem werkelijk afkoelt, hoeveel energie het verbruikt, hoe stabiel de luchtvochtigheid blijft en hoe landbouwers ermee kunnen werken.
Daarvoor is samenwerking met landbouwers en technische experten essentieel. Het doel is niet om een eeuwenoude techniek simpelweg terug te brengen, maar om te onderzoeken welke kennis ervan vandaag nog waardevol kan zijn.
Mijn masterproef kreeg bovendien steun van de Stichting voor Toekomstige Generaties, waarmee de volgende ontwikkelingsstap richting een fysiek prototype mogelijk wordt. Boroud werd daarnaast bekroond als nationale runner-up bij de James Dyson Award 2026 in België.
Verleden als kennis, ontworpen voor de toekomst
Boroud begon bij een herinnering aan mijn grootouders. Zij hadden geen keuze wanneer de elektriciteit uitviel. Ze moesten kijken naar hun omgeving en gebruikmaken van wat de natuur hen bood.
Vandaag hebben we veel meer technologische mogelijkheden, maar staan landbouwers opnieuw voor uitdagingen rond energie, voedselverlies en betaalbare voedselopslag. Misschien hoeven we daarom niet altijd verder te kijken naar nieuwe technologie.
Wat begon met de verhalen van mijn grootouders over landbouw, voedselbewaring en vertrouwen op de natuur, groeide uit tot een project dat erfgoed vertaalt naar innovatie.
Want soms liggen de oplossingen voor de uitdagingen van morgen verborgen in de kennis van gisteren.
Bibliografie
Alanis Zeoli, A., Pacak, A., Gendebien, S., Chorowski, M., Laboratory of Applied Thermodynamics, Aerospace and Mechanical Engineering Department, University of Li`ege, Department of Cryogenics and Aviation Engineering, Faculty of Mechanical Power and Engineering, Wrocław University of Science and Technology, & Faculty of Building Science and Technology, Tsinghua University. (2025). Feasibility analysis of desiccant evaporative cooling technologies in various climate conditions: present and future potential. Energy, 1–22.
Asmaakhattab, V. A. P. B. (2014, 28 januari). Hassan Fathy (1900-1989) An Egyptian ambition. Walk Like An Egyptian. https://walklikeanegyptianblog.wordpress.com/2012/01/25/hassan-fathy-19…
Azene, M., Workneh, T. S., & Woldetsadik, K. (2011). Effect of packaging materials and storage environment on postharvest quality of papaya fruit. Journal Of Food Science And Technology, 51(6), 1041–1055. https://doi.org/10.1007/s13197-011-0607-6
Bakker, L., Bons, J. J. M., Sterling, E. P., & Sprenger Instituut. (1980). INVENTARISATIE FRUITKOELHUIZEN (Rapportno. 2143).
Bakker, L., & Van Beek, Ir. G. (z.d.). Hoe fruit beter bewaren? MINISTERIE VAN LANDBOUW EN VISSERIJ.
Beaudry, R. M. & Department of Horticulture, Michigan State University. (1999). Effect of O2 and CO2 partial pressure on selected phenomena affecting fruit and vegetable quality. In Postharvest Biology And Technology (Vol. 15, pp. 293–303).
Braekevelt, A., Sonneveld, E., Vervaet, M., OVAM, Roels, K., Storms, S., Van Bogaert, T., Vanhee, M., Van Loo, M., & Departement Landbouw en Visserij. (2023). Monitor voedselverlies 2020. https://publicaties.vlaanderen.be/view-file/56709
Choudhary, B. S., T, R. K., & Dewangan, S. K. (2023). Review Study for Performance Analysis of an Evaporative (Pot in Pot) Cooling System. E3S Web Of Conferences, 430, 01253. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202343001253
Dai, O., Wang, Y., Meining Li, Wanxin Hong, Xin Lei, Ziwei Ye, Pang, J., & Yilan Sun. (2025). Post-harvest precooling technology and fresh-keeping mechanism of fruits and vegetables: A review. In Postharvest Biology And Technology [Journal-article]. https://doi.org/10.1016/j.postharvbio.2025.113623
De Zwart, H. F., Agrotechnology and Food Innovations (voorheen IMAG), Wageningen, InnovatieNetwerk Groene Ruimte en Agrocluster, Stichting Innovatie Glastuinbouw, Programmateam speerpunt “Kas als Energiebron”, & InnovatieNetwerk. (2003). Verwarmings-, koel- en ontvochtigingscapaciteit van Fiwihex warmtewisselaars. In Verwarmings-, Koel- en Ontvochtigingscapaciteit van Fiwihex Warmtewisselaars.
Defraeye, T., Shoji, K., Schudel, S., Onwude, D., & Shrivastava, C. (2023). Passive evaporative coolers for postharvest storage of fruit and vegetables: Where to best deploy them and how well do they perform. Frontiers in Food Science And Technology, 3. https://doi.org/10.3389/frfst.2023.1100181
DEPARTEMENT LANDBOUW & VISSERIJ. (2022). Fiche vergroening gewasdiversificatie – campagne 2022. In DEPARTEMENT LANDBOUW & VISSERIJ (pp. 2–5). https://lv.vlaanderen.be/sites/default/files/attachments/fiche_vergroen…
Dora, M., Van Goubergen, D., De Steur, H., Gellynck, X., & Ghent University. (2013). Magnitude of “food loss” in Belgian food processing industry: Results from multiple case studies. In Proceedings Of The 2013 Industrial And Systems Engineering Research Conference.
Dora, M., Wesana, J., Gellynck, X., Seth, N., Dey, B., & De Steur, H. (2019). Importance of sustainable operations in food loss: evidence from the Belgian food processing industry. Annals Of Operations Research, 290(1–2), 47–72. https://doi.org/10.1007/s10479-019-03134-0
Duret, S., Aubert, C., Annibal, S., Derens-Bertheau, E., Cottet, V., Jost, M., Chalot, G., Flick, D., Moureh, J., Laguerre, O., Mérendet, V., & Desnoues, E. (2024). Impact of harvest maturity and storage conditions on tomato quality: A comprehensive experimental and modeling study. Postharvest Biology And Technology, 219, 113286. https://doi.org/10.1016/j.postharvbio.2024.113286
Edel GALLEIN. (2005). De klimatisatie van de Boekentoren : conservatie van boeken. In B. VERSCHAFFEL, A. JANSSENS, & H. BREESCH, Universiteit Gent.
Environmental Conditions for Danish Storage Buildings: A Summary of 20 Years of Air Quality Surveys. (2025). Studies in Conservation, 148–169.
Fang, Y., & Wakisaka, M. (2021). A Review on the Modified Atmosphere Preservation of Fruits and Vegetables with Cutting-Edge Technologies. Agriculture, 11(10), 992. https://doi.org/10.3390/agriculture11100992
Hejazi, Z., Nawakht, N. A., Hedayat, Y. M., & Giordani, E. (2022). Styrofoam Packaging as Alternative of the Afghan Traditional “Gangina” Container to Extend Quality of ‘Taifi’ Grapes in Room Temperature Storage. Journal Of Packaging Technology And Research, 7(1), 35–41. https://doi.org/10.1007/s41783-022-00148-1
Huelin, Tindale, Vickery, Hall, Sykes, Martin, Cerny, Van Doren, Smock, Eaves, Stevenson, Blake, Scott, & Coote. (z.d.). CONTROLLED ATMOSPHERE STORAGE OF DELICIOUS APPLES.
ILVO, Relaes, J., Claeys, E., Riebbels, G., Ampe, F., Jacobs, N., Pauwels, L., Van Poucke, E., & Leroy, S. (2024). Annual report 2024 (M. Levenson, Vert.). Joris Relaes. https://www.ilvo.vlaanderen.be
Kangina. (z.d.). Grokipedia. https://grokipedia.com/page/Kangina
Kheirkhah Sangdeh, P., Nasrollahi, N., & Engineering Faculty, Architecture Department, Ilam University, Ilam, Iran. (2022). Windcatchers and their applications in contemporary architecture. In Energy And Built Environment (Vol. 3, pp. 56–72). http://www.keaipublishing.com/en/journals/energy-and-built-environment/
KoenBaryon. (2024, 18 maart). Energieverbruik in de landbouwsector - CE monitor. CE Monitor. https://cemonitor.be/indicator/voeding/gebruik-van-input/energieverbrui…
Maertens, A., Van Lierde, D., Centrum voor Landbouweconomie, & Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap. (2003). Het energieverbruik in de Vlaamse land- en tuinbouw.
Mooren, J., CNH Belgium NV, Mecopol-Kemaspray, & Mooren, J. (2014). Kostprijscalculatie van nieuwe mechanische producten: theorie en praktijk. In W. Bruggeman, Masterproef [Thesis].
Mt, J. (z.d.). Janny MT | FAQ. Janny MT. https://www.jannymt.com/faq.htm?lng=en
Nartey, J. (2025). Lessons in Sustainability from the Ancients: Eco-Friendly Practices We Can Revive Today. SSRN Electronic Journal. https://doi.org/10.2139/ssrn.5247026
Oluwasola, O. & Mobah Rural Horizons. (z.d.). Pot-in-pot Enterprise: Fridge for the Poor. In Pot-in-pot Enterprise: Fridge For The Poor.
Post Harvest Research Centre, Ayub Agriculture Research Institute, Faisalabad, Pakistan, Babu, I., Rashid, S., Noor, H. U., Zulfiqar, R., Naeem, H., Rashid, M. H., Kanwal, R., Yasmin, Z., Shafique, B., & Abrar, M. (2025). Controlled atmosphere (CA) storage of apples. In Journal Of Agriculture And Food (pp. 103–117) [Journal-article]. https://doi.org/10.52587/JAF060108
Prange, R. K., & Wright, A. H. (2023). A Review of Storage Temperature Recommendations for Apples and Pears. Foods, 12(3), 466. https://doi.org/10.3390/foods12030466
Pristijono, P., Scarlett, C. J., Bowyer, M. C., Vuong, Q. V., Stathopoulos, C. E., Jessup, A. J., & Golding, J. B. (2017). Use of low-pressure storage to improve the quality of tomatoes. The Journal Of Horticultural Science And Biotechnology, 92(6), 583–590. https://doi.org/10.1080/14620316.2017.1301222
Rasines, L., Castillejo, N., Miguel, G. S., & Aguayo, E. (2023). Can household storage conditions reduce food waste and environmental impact? A broccoli case study. The Science Of The Total Environment, 892, 164779. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2023.164779
Rehman, D., McGarrigle, E., Glicksman, L., & Verploegen, E. (2020). A heat and mass transport model of clay pot evaporative coolers for vegetable storage. International Journal Of Heat And Mass Transfer, 162, 120270. https://doi.org/10.1016/j.ijheatmasstransfer.2020.120270
Roaf, S. (2008). RESOURCE QUALITY CASCADES IN TRADITIONAL LOW EXERGY TECHNOLOGIES: THE QANATS AND BADGIRS OF YAZD. In SBO8 Conference. https://www.irbnet.de/daten/iconda/CIB14196.pdf
Saagoto, M. S., & Chowdhury, N. (2025). Traditional clay pot coolers as drinking water cooling technology for urban heat adaptation in Bangladesh. Sustainable Energy Technologies And Assessments, 83, 104575. https://doi.org/10.1016/j.seta.2025.104575
Sipho, S., & Tilahun, S. W. (2020). Potential causes of postharvest losses, low-cost cooling technology for fresh produce farmers in Sub-Sahara Africa. African Journal Of Agricultural Research, 16(5), 553–566. https://doi.org/10.5897/ajar2020.14714
Sirror, H. (2024). Innovative Approaches to Windcatcher Design: A Review on Balancing Tradition Sustainability and Modern Technologies for Enhanced Performance. Energies, 17(22), 5770. https://doi.org/10.3390/en17225770
Skinner, M. K., Haque, C. G. M., Nilsson, E., Bhandari, R., & McCarrey, J. R. (2013a). Environmentally Induced Transgenerational Epigenetic Reprogramming of Primordial Germ Cells and the Subsequent Germ Line. PLoS ONE, 8(7), e66318. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0066318
Skinner, M. K., Haque, C. G. M., Nilsson, E., Bhandari, R., & McCarrey, J. R. (2013b). Environmentally Induced Transgenerational Epigenetic Reprogramming of Primordial Germ Cells and the Subsequent Germ Line. PLoS ONE, 8(7), e66318. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0066318
Sprenger Instituut, & Van Hie1e, T. (1972). KOELEN VAN FRUIT EN GROENTE. In MEDEDELING NR.29.
Statbel. (2022). Kerncijfers landbouw 2022. https://doc.statbel.fgov.be/publications/S510.01/S510.01N_Kerncijfers_l…
Tao, J., Zuo, J., Watkins, C. B., Bai, C., He, X., Liu, S., Han, L., Zhao, X., Liu, Y., Li, J., & Zheng, Y. (2024). Low storage temperature affects quality and volatile compounds in fresh tomatoes. Food Chemistry, 460(Pt 1), 140400. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2024.140400
Timmermans, I., Van Bellegem, L., & Departement Landbouw en Visserij. (2022). De biologische landbouw in 2021. In Departement Landbouw en Visserij.
Ul Hasan, M., Singh, Z., Shah, H. M. S., Kaur, J., & Woodward, A. (2024). Water loss: A postharvest quality marker in apple storage. Food And Bioprocess Technology, 17, 2155–2180. https://doi.org/10.1007/s11947-023-03305-9
Unknown. (z.d.). Windcatcher.
Van Holsteijn, F., & Kemna, R. (2017). Minimizing food waste by improving storage conditions in household refrigeration. Resources Conservation And Recycling, 128, 25–31. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2017.09.012
Vanhellemont, Y. & Laboratorium Renovatie en Erfgoed. (z.d.). Renovatie van kelders: Binnenklimaat, ventilatie en thermische aspecten.
Vlaams Centrum voor Agro- en Visserijmarketing. (z.d.). https://www.vlaanderen.be/vlam/
Wani, N. R., Hussain, S. Z., Naseer, B., Zargar, I. A., Beigh, M., Qadri, T., Bej, G., Fayaz, U., Nazir, N., Akuli, A., & Ghosh, A. (2023). Storage and post-cold storage evaluation of exotic apple varieties harvested at different maturity levels using destructive and non- destructive techniques. Journal Of Food Composition And Analysis, 125, 105846. https://doi.org/10.1016/j.jfca.2023.105846
Winkel, A., & Goselink, Y. (2022). Monitoring van de ammoniakemissie uit een rosekalverstal met v-vormige keldervloer, mestschuif en urineafvoer. https://doi.org/10.18174/632077
Wucher, H., Klingshirn, A., Brugger, L., Stamminger, R., Kölzer, B., Engstler, A., & Gindele, T. (2021). Evaluation of humidity retention in refrigerator storage systems by application of a food simulant. International Journal Of Refrigeration, 130, 161–169. https://doi.org/10.1016/j.ijrefrig.2021.05.017
Yang, Q., Dai, F., & Beecham, S. (2022). The influence of evaporation from porous concrete on air temperature and humidity. Journal Of Environmental Management, 306, 114472. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2022.114472
Żuławińska, J. (2024, 18 januari). Wet bulb calculator. Omni Calculator. https://www.omnicalculator.com/physics/wet-bulb
