Samen sterk voor elk kind
Hoe kan je als leraar kinderen met extra zorgnoden beter ondersteunen in je klas? Het is een vraag die veel leraren bezighoudt. Steeds vaker kom je terecht in situaties waarin de ondersteuningsnoden van leerlingen complexer worden en je het gevoel hebt geen antwoorden voor handen te hebben. Gelukkig hoef je er niet alleen voor te staan. Samenwerking met welzijnsprofessionals kan hierin écht een verschil maken.
Ik deed onderzoek naar een samenwerking tussen reguliere kleuterscholen en een multifunctioneel centrum (MFC), gespecialiseerd in de ondersteuning van jonge kinderen (0 tot 6 jaar) met een ernstige meervoudige beperking, algemene ontwikkelingsachterstand of een autismespectrumstoornis. Wat blijkt? Wanneer onderwijs en welzijn de krachten bundelen, groeit de ruimte om kinderen beter te begrijpen en doelgericht te ondersteunen. Samen kijken naar gedrag, oplossingen zoeken en verantwoordelijkheid delen, maakt de ondersteuning krachtiger. Inclusie wordt zo geen individuele opdracht van jou als leraar, maar een gedeeld verhaal.
Wat maakt zo’n samenwerking nu succesvol?
Een belangrijke factor is het werken met duidelijke, gemeenschappelijke doelen. Niet de leeftijd van de leerling staat centraal, maar wel het ontwikkelingsniveau. Dat betekent dat je soms bewust kiest voor kleinere stappen, maar steeds vanuit hoge verwachtingen voor de leerling. Kleine vooruitgangen zijn vaak heel betekenisvol. Daarnaast is het belangrijk dat iedereen weet wie welke rol opneemt. Heldere afspraken zorgen voor rust en vermijden misverstanden. Ook communicatie speelt een sleutelrol. Regelmatig overleg helpt om kort op de bal te spelen. Wanneer communicatie vlot verloopt, groeit er ook een sterke relatie tussen alle betrokkenen. Hierdoor ontstaat een ‘wij-gevoel’: een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de leerling.
Voor jou als leraar betekent deze samenwerking in de eerste plaats dat je er niet alleen voor staat. In het onderzoek geven leraren en zorgcoördinatoren aan dat ze zich zekerder voelen in hun handelen. Ze leren gedrag beter interpreteren, gerichter reageren en bewuster keuzes maken. Dat wil niet zeggen dat ze plots alle antwoorden hebben, maar wel dat ze weten waar ze ondersteuning kunnen vinden en wanneer ze hulp kunnen inschakelen. Dat gevoel van gedragenheid maakt een groot verschil in de dagelijkse praktijk.
En wat met de kleuters zelf? Ook daar zien we mooie, maar soms genuanceerde effecten. Sociale participatie ziet er vaak anders uit bij leerlingen met complexe noden. Het gaat niet altijd over samen spelen zoals bij andere leerlingen, maar eerder over nabijheid, erbij horen en mee aanwezig zijn in de klas. Dat lijkt klein, maar is voor deze leerlingen vaak een grote stap. Ook op het vlak van leren is participatie niet altijd vanzelfsprekend. Niet elke leerling kan deelnemen aan het gewone aanbod, maar dat betekent niet dat leren stopt. Door aanpassingen kunnen leerlingen met complexe ondersteuningsnoden toch op hun eigen niveau deelnemen aan klasactiviteiten.
Je hoeft het dus niet alleen te doen. Samen creëer je meer kansen voor élke leerling.
Meer weten?
Janssens, L. (2026). Samenwerking tussen onderwijs en welzijn in de evolutie naar inclusieve scholen. (Masterscriptie, Universiteit Antwerpen)
Bibliografie
Bandura, A. (1997). Self-Efficacy, The Exercise of Control. Scribd. https://www.scribd.com/document/392014248/Self-efficacy-The-Exercise-of…
Berger, R. (2015). Now I see it, now I don’t: Researcher’s position and reflexivity in qualitative research. Qualitative Research, 15(2), 219-234. https://doi.org/10.1177/1468794112468475
Blaikie, N. (2000). Designing Social Research: The Logic of Anticipation. Polity Press.
Borg, E., & Drange, I. (2019). Interprofessional collaboration in school: Effects on teaching and learning. Improving Schools, 22(3), 251-266. https://doi.org/10.1177/1365480219864812
Burgess, T., Braunack-Mayer, A., Tooher, R., Collins, J., O’Keefe, M., Skinner, R., Watson, M., Ashmeade, H., Proeve, C., & Marshall, H. (2015). Optimizing intersectoral collaboration between health and education: The Health Bridges study. Journal of Public Health, fdv190. https://doi.org/10.1093/pubmed/fdv190
Castro-Kemp, S., & Samuels, A. (2022). Working together: A review of cross-sector collaborative practices in provision for children with special educational needs and disabilities. Research in Developmental Disabilities, 120, 104127. https://doi.org/10.1016/j.ridd.2021.104127
Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2007). Research methods in education, 6th ed (pp. xviii, 638). Routledge/Taylor & Francis Group.
de Boer, A., & Tenback, C., & Bijlstra, J. (2023). Op naar geïntegreerde onderwijsvoorzieningen: Tussenrapportage over de tweede meting van het praktijkonderzoek. Rijksuniversiteit Groningen.
De Oliveira, R. B., Bidarra, G., Rebelo, P. V., & Alferes, V. (2024). Attitudes and perceptions of teacher self efficacy and collaborative practices in the context of inclusive education for students with special educational needs in Portuguese schools. European Journal of Special Needs Education, 39(5), 659 674. https://doi.org/10.1080/08856257.2023.2275407
Dell’Anna, S., Pellegrini, M., Ianes, D., & Vivanet, G. (2020). Learning, Social, and Psychological Outcomes of Students with Moderate, Severe, and Complex Disabilities in Inclusive Education: A Systematic Review. International Journal of Disability Development and Education, 69. https://doi.org/10.1080/1034912X.2020.1843143
Demir, Z. (2025). Consultatienota over de evolutie naar scholen voor iedereen. Vlaamse regering.
Etikan, I., Musa, S. A., & Alkassim, R. S. (2015). Comparison of Convenience Sampling and Purposive Sampling. American Journal of Theoretical and Applied Statistics, 5(1), 1-4. https://doi.org/10.11648/j.ajtas.20160501.11
Gerdes, J., Goei, S. L., Huizinga, M., & De Ruyter, D. (2020). Analytic framework for interdisciplinary collaboration in inclusive education. Journal of Workplace Learning, 32(5), 377-388. https://doi.org/10.1108/JWL-08-2019-0099
Gerdes, J., Goei, S. L., Huizinga, M., & de Ruyter, D. (2021). Creating an optimal environment for inclusive education: Co-location and transformation in interdisciplinary collaboration. European Journal of Special Needs Education, 36(5), 700-714. https://doi.org/10.1080/08856257.2020.1786912
Graham, L. J. (2021). Inclusive Education Challenges for Students with Autism Spectrum Disorder. BU Journal of Graduate Studies in Education, 13(3), 21-25.
Grinten, M., Walraven, M., Kooij, D., Bomhof, M., Smeets, E., & Ledoux, G. (2018). Landelijke inventarisatie aansluiting onderwijs en Jeugdhulp 2018. Utrecht/Nijmegen/Amsterdam: Oberon/KBA Nijmegen/Kohnstamm Instituut
Herlihy, M. (2016). Conceptualising and Facilitating Success in Interagency Collaborations: Implications for Practice from the Literature. https://doi.org/10.1017/jgc.2016.11
Kallio, H., Pietilä, A., Johnson, M., & Kangasniemi, M. (2016). Systematic methodological review: Developing a framework for a qualitative semi-structured interview guide. Journal of Advanced Nursing, 72(12), 2954-2965. https://doi.org/10.1111/jan.13031
Kinderrechtencommissariaat. (2025). Thuiszitters uit de schaduw. Dossier onderwijs.
Lozano, C. S., Wüthrich, S., Kullmann, H., Knickenberg, M., Sharma, U., Loreman, T., Romano, A., Avramidis, E., Woodcock, S., & Subban, P. (2024). How Do Attitudes and Self-Efficacy Predict Teachers’ Intentions to Use Inclusive Practices? A Cross-National Comparison Between Canada, Germany, Greece, Italy, and Switzerland. Exceptionality Education International, 34(1), 17-41. https://doi.org/10.5206/eei.v34i1.16803
Macbeth, D. (2001). On “Reflexivity” in Qualitative Research: Two Readings, and a Third. Qualitative Inquiry, 7(1), 35-68. https://doi.org/10.1177/107780040100700103
Maes, B., Struyf, E., Nijs, S., Vanroye, E., Van den Bempt, F., & Jennen, B. (2024). Kwaliteitsvol onderwijs aan kinderen met ernstig meervoudige beperkingen. [Eindrapport]. KU Leuven.
Mansouri, M. C., Kurth, J. A., Lockman Turner, E., Zimmerman, K. N., & Frick, T. A. (2022). Comparison of Academic and Social Outcomes of Students with Extensive Support Needs Across Placements. Research and Practice for Persons with Severe Disabilities, 47(2), 111-129. https://doi.org/10.1177/15407969221101792
Merriam, S. B., Johnson-Bailey, J., Lee, M.-Y., Kee, Y., Ntseane, G., & Muhamad, M. (2001). Power and positionality: Negotiating insider/outsider status within and across cultures. International Journal of Lifelong Education, 20(5), 405-416. https://doi.org/10.1080/02601370120490
Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldana, J. (2014). Qualitative Data Analysis: A Methods Sourcebook. Third Edition. In SAGE Publications Ltd (CA). SAGE Publications.
Mortelmans, D. (2020). Handboek kwalitatieve onderzoeksmethoden (3e uitg.). ACCO.
Mortelmans, D. (2025). Doing Qualitative Data Analysis with NVivo. Springer Nature Switzerland. https://doi.org/10.1007/978-3-031-66014-6
Onafhankelijke Commissie Inclusief Onderwijs. (2024). EVOLUTIE NAAR SCHOLEN VOOR IEDEREEN Advies van de onafhankelijke Commissie Inclusief Onderwijs. Onderwijs Vlaanderen.
Patton, M. Q. (2015). Qualitative Research & Evaluation Methods. SAGE Publications.
Rekenhof. (2024). Buitengewoon onderwijs: Toegang en uitstroom. Vlaams Parlement, Brussel.
Salminen, J., Laasanen, M., Leinonen, L., Karukivi, M., Vornanen, R., Alin, M., & Kyttälä, M. (2025). Professional collaboration for children and adolescents with neurodevelopmental disorders: A scoping review. European Journal of Special Needs Education, 40(1), 16-34. https://doi.org/10.1080/08856257.2024.2314422
Struyf, E., Verschueren, K., & Adriaensesens, S. (2019). Percepties van schoolteamleden uit het gewoon onderwijs over de implementatie van het M- Decreet, geïntegreerde zorg en inclusie. Steunpunt onderwijsonderzoek.
Van Mieghem, A., Struyf, E., & Verschueren, K. (2022). The relevance of sources of support for teachers’ self efficacy beliefs towards students with special educational needs. European Journal of Special Needs Education, 37(1), 28-42. https://doi.org/10.1080/08856257.2020.1829866
Vlaamse overheid. (z.d.). Gemeenschappelijk of individueel curriculum in basis- en secundair onderwijs. Gemeenschappelijk of individueel curriculum in basis- en secundair onderwijs | Vlaanderen.be
Wang, Z., Huang, J., Wang, L., & Liu, C. (2025). Social participation for students with special needs in inclusive schools: A scoping review. International Journal of Developmental Disabilities, 71(5), 643-662. https://doi.org/10.1080/20473869.2023.2277602
Wienen, A., Korenromp, H., Batstra, L., & Graas, T. A. M. (2020). NRO rapport Werkbaar in de klas: Het effect van samenwerking tussen ouders, leraren, maatschappelijk werk en jeugdhulp in de schoolklas. Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek.
