Samen ontplooien we ons tot schattenjagers

Wat als een spelletje meer kan zijn dan gewoon tijdverdrijf? Een activiteitengids en een spelotheek geven kinderen en jongeren in het opvangcentrum Mon Refuge in Togo meer mogelijkheden om sociale relaties te versterken en verantwoordelijkheid te nemen. Het initiatief zorgt zo niet alleen voor meer speelplezier, maar draagt ook bij aan de ontwikkeling van kinderen en jongeren.

Een plek vol mogelijkheden

Als nieuwsgierige studenten kwamen we aan in Togo om aan de slag te gaan in een centrum dat onderdak en begeleiding biedt aan kinderen en jongeren die opgroeien in een moeilijke situatie. Bij onze eerste rondleiding in het opvangcentrum Mon Refuge merkten we meteen op dat de mogelijkheden enorm waren. Het centrum biedt veel ruimte, een warme sfeer en ook heel wat materiaal. Toch werd het materiaal niet ten volle gebruikt uit schrik dat dit verloren zou gaan. Hierdoor wisten de kinderen en jongeren vaak niet wat te doen tijdens vrije momenten. We merkten enkele keren dat ze in het weekend de hele dag films hadden gekeken. 

Daarnaast gaven de begeleiders aan dat er nood was aan meer variatie in activiteiten. Vooral de jongeren die de rol opnemen van animator hadden hier baat bij, maar hadden daarvoor meer inspiratie en een houvast nodig.

Van hieruit vertrok ons project, waarbij we ervoor wilden zorgen dat kinderen en jongeren zelf meer mogelijkheden kregen om te spelen en zich te ontwikkelen.

Van speelgoed naar spelotheek

Samen met de begeleiders en de jongeren brachten we het aanwezige spelmateriaal in kaart en leerden we de lokale activiteiten kennen. We observeerden de dagelijkse werking, namen deel aan activiteiten, overlegden met de begeleiders en testten nieuwe spelen uit. Daaruit ontstonden twee producten. 

Het eerste is een activiteitengids met ludieke en pedagogische activiteiten. De gids is opgebouwd rond vier categorieën: creatieve, educatieve, sportieve en groepsactiviteiten. Naast concrete spelen bevat hij ook tips om activiteiten te begeleiden als hulpmiddel voor de jonge animatoren.

Het tweede product is een spelotheek. Het aanwezige materiaal werd overzichtelijk verdeeld over drie spelboxen: creatief materiaal, gezelschapsspellen en materiaal voor buiten. De kinderen en jongeren zelf mogen kiezen welk materiaal ze willen gebruiken. Met uitleenjetons en een uitleenschriftje kunnen ze bovendien verantwoordelijkheid opnemen voor het spelmateriaal. De jongeren leren daarnaast ook initiatief te nemen om de spelotheek te openen.

Zo wordt speelgoed niet langer een tijdverdrijf, maar een middel waarmee kinderen verantwoordelijkheid en initiatief leren nemen.

"Wat een leuk spel! Wanneer is de volgende activiteit?”

De reacties waren opvallend positief. Tijdens een spelmoment namen de kinderen het nieuwe uitleensysteem meteen ernstig. Ze hielden hun jetons bij, zorgden voor het materiaal en ruimden het zorgvuldig terug op.

Ook de jongeren namen spontaan initiatief. Sommigen toonden eerder interesse in de activiteitengids, anderen namen verantwoordelijkheid op binnen de spelotheek.

“Dit zal echt nuttig voor ons zijn want zo kunnen de kleine kinderen activiteiten leren en het later van ons overnemen als animatoren.”

~ Een van de jongeren

Deze reactie raakt de kern van het project. De bedoeling was niet om een product te maken dat afhankelijk is van de begeleiders of vrijwilligers. Net de jongeren van Mon Refuge zijn de drijvende kracht achter het project. 

Spelen is leren

Spelen biedt kinderen kansen om nieuwe vaardigheden, waaronder sociale skills te ontwikkelen. Door verschillende soorten activiteiten aan te bieden, krijgen kinderen en jongeren bovendien de mogelijkheid om te ontdekken waar ze goed in zijn en wat ze leuk vinden.

Daarbij is keuzevrijheid belangrijk. Niet elk kind heeft dezelfde interesses of talenten. De ene kiest voor voetbal, de andere voor een creatief spel of een gezelschapsspel. Door die mogelijkheden naast elkaar aan te bieden, ontstaat ruimte voor autonomie en succeservaringen. Kinderen leren zichzelf kennen door spel. 

Ook de manier waarop het project tot stand kwam, was belangrijk. We wilden de kinderen en jongeren voldoende autonomie geven en zeker niet in hun plaats beslissingen nemen. Hun ideeën liggen dan ook aan de basis van het eindresultaat. Tegelijk zetten we in op preventie door meer gevarieerde activiteiten aan te bieden. Door te spelen, oefenen de kinderen en jongeren hun sociale vaardigheden. Ze worden  weerbaarder en zelfstandiger. Daarnaast wordt er ingezet op hun algemene ontwikkeling. Het project doelt op het versterken van de kinderen en jongeren en probeert zo mogelijke problemen te voorkomen. 

Echte schattenjagers

De eerste resultaten zijn veelbelovend. In vergelijking met de eerste weken zagen we meer variatie in het spel. Kinderen raakten vertrouwd met verschillende materialen, speelden vaker samen en waren tijdens vrije momenten actiever. De jonge animatoren toonden meer enthousiasme om activiteiten te organiseren.

Toch is het project niet af. De activiteitengids bevat voorlopig nog vooral activiteiten die door ons werden ontwikkeld. De lokale begeleiders, jongeren en vrijwilligers kunnen de gids verder aanvullen met spelen. Ook moet de tijd uitwijzen of de spelotheek en activiteitengids blijvend gebruikt worden wanneer nieuwe vrijwilligers komen en vertrouwde begeleiders vertrekken.

Daarom hebben wij ingezet op de jongeren zelf. Zij kennen het centrum, blijven er langer dan veel vrijwilligers en kunnen het overdragen naar nieuwe kinderen en jongeren. Zo kunnen zij op hun beurt hun interesses ontdekken en verantwoordelijkheid leren opnemen. 

Samen ontplooien ze zich zo stap voor stap tot echte schattenjagers.