Als rekentalent onder de radar blijft...
De Vlaamse leerkracht in het basisonderwijs wordt regelmatig gewezen op de plicht om voor ieder kind onderwijs op maat te voorzien, vanuit het recht van elk kind op effectief onderwijs en maximale ontplooiingskansen. De Vlaamse leraar tracht dan ook grote inspanningen te leveren om hieraan tegemoet te komen. De teleurstelling en frustratie van leerkrachten is dan ook terecht wanneer berichtgevingen uit de media van de voorbije jaren het Vlaamse onderwijs in een slecht daglicht plaatsen. De maatschappij werd daarbij geïnformeerd over de dalende kwaliteit van het onderwijs waarbij steeds minder kinderen in voldoende mate zaken leren die hen voorbereiden op een gunstige integratie in de maatschappij na hun schoolcarrière. Maar daar blijft het niet bij… Er zijn ook toenemende bezorgdheden omtrent onze sterke leerlingen. Zo toont internationaal vergelijkend onderzoek dat er tussen 2003 en 2022 een daling is van 19,3 procentpunten van het aandeel toppresteerders voor wiskundige geletterdheid. We lopen hierbij het risico dat te veel talent onderbenut blijft welke nadelig kan zijn voor het individu, maar ook voor de maatschappij. De urgentie is op meso-, macro- en microniveau alvast duidelijk. Hier moet het Vlaamse onderwijs mee aan de slag!
Het klinkt misschien paradoxaal, maar de context waarbinnen dit tij gekeerd moet worden is ook complexer geworden. Zo zijn er alsmaar meer leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften voor welke een veelheid aan hulpvragen en individuele aanpassingen nodig lijken, is er tegelijk sprake van overdiagnostisering en is er een groot lerarentekort waardoor meer draagkracht van minder mensen verwacht wordt. Deze toenemende diversiteit en complexiteit in de klas zet de Vlaamse leraar voor een complex organisatorisch vraagstuk. We hebben specifieke doelen, een beperkt aantal handen en beperkte tijd in de klas… Waar legt de leraar dan best de focus?
Zo gaat er, vanuit een rechtvaardigheidsgevoel en een grote bezorgdheid dat toekomstig leren gehypothekeerd wordt, tijdens de rekenles vooral aandacht naar de zwakste leerlingen en de leerlingen voor wie individuele aanpassingen nodig zijn. Prioriteiten voor onze sterke rekenaars dalen daarbij in de rangorde omdat er toch het idee leeft dat zij er zelfstandig ook wel zullen komen. Hun werkboeken zien er goed uit, hun resultaten zijn zeker naar behoren,… Dus waarom ook niet? Toch is het idee dat sterke leerlingen er vanzelf wel komen niet zonder gevaar. Onderzoek toont namelijk aan dat ook cognitief sterk functionerende leerlingen risico lopen op toekomstig onderpresteren. Zo blijkt dat ongeveer 10% van deze leerlingen vóór het einde van het secundair onderwijs minstens één keer blijft zitten. Ook in het hoger onderwijs lopen zij even vaak studievertraging op als hun leeftijdsgenoten. Sterk presteren in de basisschool biedt dus geen garantie op blijvend succes. Systematisch uitstekende resultaten behalen zonder daarvoor veel inspanningen te leveren, blijft voor sommigen niet zonder risico. Enerzijds kunnen sommige leerlingen hun zelfbeeld overmatig koppelen aan hoge prestaties, wat problemen kan opleveren als de complexiteit wordt verhoogd. Anderzijds is het mogelijk dat leerlingen te weinig de noodzaak voelen om in te zetten op doorzettingsvermogen, leerstrategieën of leren omgaan met fouten, waardoor ze deze strategieën ook niet kunnen inzetten wanneer dit later wel nodig is.
Wat staat een Vlaamse leraar in het basisonderwijs dan best te doen tijdens de rekenles? In de eerste plaats alvast geen extra werk voorzien voor sterke rekenaars, maar krachtig en uitdagend onderwijs als norm hanteren voor alle leerlingen. Rijke rekenvragen, denkactiviteiten en routines voor aandacht en participatie verhogen de leerkansen van de volledige klas. Tegelijk zijn aanvullende interventies nodig voor leerlingen die de systematisch vooropgestelde leerdoelen reeds of snel beheersen. Via referentieoefeningen en pretoetsen kan hun leerstatus tijdig in kaart worden gebracht, waarna plusdoelen geformuleerd, leerstof gecompact en wachttijden vermeden kunnen worden. De tijd die gewonnen wordt dankzij het compacten van leerstof kan dan ingezet worden voor uitdagende verrijkingsopdrachten die afgestemd zijn op de op voorhand geformuleerde plusdoelen. Aangepaste instructie bieden is daarbij een extra organisatorische uitdaging, maar van cruciaal belang.
Bibliografie
Barbier, K., Donche, V., & Verschueren, K. (2019). Academic (Under)achievement of Intellectually Gifted Students in the Transition Between Primary and Secondary Education: An Individual Learner Perspective. Frontiers in Psychology, 10, 2533. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.02533
Biggs, J. (1996). Enhancing Teaching through Constructive Alignment. Higher Education, 32(3), 347-364.
Bluemink, C., Jenniskens, T., Van Langen, A., Leest, B., & H.J. Wolbers, M. (2023). Onderpresteren in het Nederlandse basisonderwijs. Pedagogiek, 43(1), 26-48. https://doi.org/10.5117/PED2023.1.002.WOLB
Çakır, L. (2014). The Relationship between Underachievement of Gifted Students and their Attitudes toward School Environment. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 152, 1034-1038. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.09.269
Clark, R. E. A., Feldon, D., van Merriënboer, J., Yates, K., & Early, S. (2007). Cognitive Task Analysis. In Handbook of research on educational communications and technology (3de dr., pp. 578-591). Lawrence Erlbaum Associates.
Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2009). Research methods in education (6. ed., reprint). Routledge.
Coubergs, C., Struyven, K., Gheyssens, E., & Engels, N. (2015). Het BKD-leer-kracht model: Binnenklasdifferentiatie realiseren in de klas. Impuls, 45(3), 151-159.
De Meyer, I., Warlop, Berlamont, L., Janssens, R., Hoedt, L., Lermytte, A., & van Braak, J. (2023). Vlaams-Rapport_PISA2022 (Vlaams Rapport Pisa 2022). Universiteit Gent.
De Smet, M., Bultheel, M., & Verachtert, P. (2024). Leidraad Differentiatie: Samen naar de meet. Stichting Leerpunt.
Departement Onderwijs en Vorming. (z.d.). PROEV. Hoe ga ik doelgericht na wat mijn leerlingen kennen en kunnen? Geraadpleegd op 3 juni 2026 via https://proev.be/5-stappen-van-het-model/hoe-ga-ik-na-wat-mijn-leerlingen-kennen-en-kunnen
Departement Onderwijs en Vorming, AGODI, AHOVOKS, & Onderwijsinspectie. (z.d.). Ondersteuningsbeleid voor cognitief sterke leerlingen. Onderwijs Vlaanderen voor onderwijsprofessionals. Geraadpleegd op 14 juli 2026 via https://www.vlaanderen.be/onderwijsprofessionals/lesgeven-en-begeleiden/leerlingenbegeleiding/zorg-en-ondersteuning-voor-leraren-en-leerlingen/ondersteuningsbeleid-voor-cognitief-sterke-leerlingen
Departement Onderwijs en Vorming, Onderwijsinspectie, AGODI, & AHOVOKS. (z.d.). Inspiratiescholen: Motor voor kennisrijk en kwaliteitsvol onderwijs. Onderwijs Vlaanderen voor onderwijsprofessionals. Geraadpleegd op 14 juli 2026 via https://www.vlaanderen.be/onderwijsprofessionals/lesgeven-en-begeleiden/opleidingsinhouden/opleidingsinhouden-basisonderwijs/inspiratiescholen-motor-voor-kennisrijk-en-kwaliteitsvol-onderwijs
Duyck, W. (2023). Mijn kind, slim kind: Waarom lezen en tellen de wereld zullen redden. Kalmthout: Pelckmans.
Expertisecentrum Lerarenopleidingen Natuurwetenschappen en Techniek, & Expertisecentrum Lerarenopleidingen Wiskunde en Rekenen. (z.d.). Reken-wiskundige vaardigheid. Expertisenetwerk Bèta Onderwijs. Geraadpleegd op 1 augustus 2026 via https://elbd.sites.uu.nl/2024/07/03/reken-wiskundige-vaardigheid/
Expertisecentrum Onderwijs en Leren. (z.d.). Modelscholen als Kennishub. Onderwijs en Leren. Geraadpleegd op 14 juli 2026 via https://thomasmore.be/nl/wijze-scholen
Graham, L. J., De Bruin, K., Lassig, C., & Spandagou, I. (2021). A scoping review of 20 years of research on differentiation: Investigating conceptualisation, characteristics, and methods used. Review of Education, 9(1), 161-198. https://doi.org/10.1002/rev3.3238
Hornstra, L., Van Der Veen, I., & Peetsma, T. (2017). Effects of full-time and part-time high-ability programs on developments in students’ achievement emotions. High Ability Studies, 28(2), 199-224. https://doi.org/10.1080/13598139.2017.1332575
Kalyuga, S. (2007). Expertise Reversal Effect and Its Implications for Learner-Tailored Instruction. Educational Psychology Review, 19(4), 509-539. https://doi.org/10.1007/s10648-007-9054-3
Keuning, T., van Geel, M., Frèrejean, J., van Merriënboer, J., Dolmans, D., & Visscher, A. J. (2017). Differentiëren bij rekenen: Een cognitieve taakanalyse van het denken en handelen van basisschoolleerkrachten. Pedagogische Studiën, 94(3), 160-181.
Kilpatrick, J., & Swafford, J. (2002). Helping Children Learn Mathematics (p. 10434). National Academies Press. https://doi.org/10.17226/10434
Kroesbergen, E. H., Van Hooijdonk, M., Van Viersen, S., Middel-Lalleman, M. M. N., & Reijnders, J. J. W. (2016). The Psychological Well-Being of Early Identified Gifted Children. Gifted Child Quarterly, 60(1), 16-30. https://doi.org/10.1177/0016986215609113
Mortelmans, D. (2025). Doing qualitative data analysis with NVivo. Springer.
Noteboom, A., & Klep, J. (2004). Compacten in het reken-wiskundeonderwijs voor begaafde en hoogbegaafde leerlingen in het basisonderwijs. Volgens Bartjens, 1(23), 29-38.
Noteboom, A., Pijnenburg, K., & Verschuren, M. (2022). De kracht van rijke rekenvragen. Helmond: OMJS.
Prodia. (z.d.). Prodia, mee(r) met diagnostiek. Brede basiszorg. Geraadpleegd op 6 juli 2026 via https://prodiagnostiek.be/het-zorgcontinuum/brede-basiszorg/
Project Talent. (z.d.). Talent. Over TALENT. Geraadpleegd op 8 juli 2026 via https://www.projecttalent.be/over-talent
Project Talent. (z.d.). Keuze van verrijkingsdoelen: Verbreden of verdiepen. Platform cognitieve begaafdheid. Geraadpleegd op 8 juli 2026 via https://elearning.projecttalent.be/topic/keuze-van-verrijkingsdoelen-verbreden-of-verdiepen/
Project Talent. (z.d.). Wat is Compacten. TALENT. Geraadpleegd op 8 juli 2026 via https://elearning.projecttalent.be/topic/wat-is-compacten/
Ramos, A., De Fraine, B., & Verschueren, K. (2021). Learning goal orientation in high-ability and average-ability students: Developmental trajectories, contextual predictors, and long-term educational outcomes. Journal of Educational Psychology, 113(2), 370-389. https://doi.org/10.1037/edu0000476
Schmeier, M. (2022). Effectief rekenonderwijs op de basisschool (6de ed.). Pica.
Sjoers, S. (z.d.). De Rekenbooster. sterkerekenaars.nl. Geraadpleegd op 8 juli 2026 via https://www.sterkerekenaars.nl/rekenbooster
Sjoers, S. (2012). Excellent rekenen: Rekenen met (hoog)begaafde leerlingen. Rekenen-wiskunde op niveau, 207-216.
Sjoers, S. (2018). Sterke rekenaars in het basisonderwijs: De theoretische onderbouwing. Volgens Bartjens - Ontwikkeling en onderzoek, 37(4), 41-51.
Sjoers, S. (2025). Sterke rekenaars in het basisonderwijs. CPS onderwijsontwikkeling en advies.
Snyder, K. E., & Linnenbrink-Garcia, L. (2013). A Developmental, Person-Centered Approach to Exploring Multiple Motivational Pathways in Gifted Underachievement. Educational Psychologist, 48(4), 209-228. https://doi.org/10.1080/00461520.2013.835597
Surma, T., Vanhoyweghen, K., Sluijsmans, D., Camp, G., Muijs, D., & Kirschner, P. (2019). Wijze lessen: Twaalf bouwstenen voor effectieve didactiek. Meppel: Ten Brink.
Thijs, A. M., & Akker, J. J. H. van den. (2009). Leerplan in ontwikkeling. SLO, nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling.
Tomlinson, C. A., Brighton, C., Hertberg, H., Callahan, C. M., Moon, T. R., Brimijoin, K., Conover, L. A., & Reynolds, T. (2003). Differentiating Instruction in Response to Student Readiness, Interest, and Learning Profile in Academically Diverse Classrooms: A Review of Literature. Journal for the Education of the Gifted, 27(2-3), 119-145. https://doi.org/10.1177/016235320302700203
Universiteit Leiden. (2017, januari 17). Hoogbegaafde kinderen evenveel gebaat bij uitleg als leeftijdsgenootjes. universiteitleiden.nl. Geraadpleegd op 6 juni 2026 via https://www.universiteitleiden.nl/nieuws/2017/01/hoogbegaafde-kinderen-evenveel-gebaat-bij-uitleg-als-leeftijdsgenootjes
Van Droogenbroeck, F. V., Faddar, J., Kavadias, D., Siongers, J., Spruyt, B., Thomas, V., Te Braak, P., Simon, R., & Almey, K. (2025). TALIS 2024 Vlaanderen. Vrije Universiteit Brussel.
Vanhoof, J. (2025). Leerbereidheid van leerlingen aanwakkeren. Leuven: Acco.
Verachtert, P. (2023, januari 18). Kwaliteitsvol onderwijs aan cognitief begaafde leerlingen. [Video recording].
Verhelst, D., Verboven, C., Kenis, A., Coenen, S., Van den Eynde, L., De Loof, H., De Maeyer, S., & Van Petegem, P. (2024). Vlaanderen in TIMSS 2023, wiskunde- en wetenschapsrelaties van het vierde leerjaar in internationaal perspectief en doorheen de tijd. Universiteit Antwerpen.
Verhoeven, I. (z.d.). Het belang van pretoetsen en doortoetsen bij hoogbegaafde leerlingen. Hoogbegaan: Begaan met begaafde kinderen. Geraadpleegd op 8 juli 2026 via https://hoogbegaan.be/het-belang-van-pretoetsen-en-doortoetsen-bij-hoogbegaafde-leerlingen/
Verschueren, K. (Red.). (2021). Ontwikkelen van cognitief talent: Handboek voor onderwijsprofessionals. Acco Learn.
Vlaamse Overheid. (z.d.). Referentiekader onderwijskwaliteit dashboard. Geraadpleegd op 6 juli 2026 via https://data-onderwijs.vlaanderen.be/documenten/bestanden/referentiekader-onderwijskwaliteit-dashboard.pdf
Wiggins, G. P., & McTighe, J. (2005). Understanding by design (Expanded 2nd ed). Association for Supervision and Curriculum Development.
Wiliam, D. (2006). Formative Assessment: Getting the Focus Right. Educational Assessment, 11(3-4), 283-289. https://doi.org/10.1080/10627197.2006.9652993
Zhai, X., Chu, X., Wang, M., Tsai, C.-C., Liang, J.-C., & Spector, J. M. (2024). A systematic review of Stimulated Recall (SR) in educational research from 2012 to 2022. Humanities and Social Sciences Communications, 11(1), 489. https://doi.org/10.1057/s41599-024-02987-6
