Een bordspel kan toekomstige leerkrachten confronteren met onderwijsongelijkheid op een manier die geen enkele les of PowerPoint ooit kan.
Onderwijsongelijkheid is vaak onzichtbaar, maar een simpel bordspel kan die onzichtbare kloof plots voelbaar maken. Kansrijk? laat studenten ervaren hoe oneerlijk school soms aanvoelt en precies dat maakt het zo’n krachtig leermiddel.
Wanneer een spel je ogen opent: hoe Kansrijk? onderwijsongelijkheid voelbaar maakt”
Stel je voor dat je een spel speelt waarin je al achterstaat nog voor je eerste beurt begint. Niet omdat je slecht speelt, maar omdat je personage minder kansen krijgt. Dat is precies wat studenten ervaren wanneer ze het bordspel Kansrijk? spelen. Het spel laat hen voelen hoe onderwijsongelijkheid werkt. Niet in theorie, maar in hun buik.
Onderwijsongelijkheid is een hardnekkig probleem in Vlaanderen. Kinderen die opgroeien in armoede of met minder ondersteuning thuis, starten vaak met een achterstand die zich door hun hele schoolloopbaan blijft opstapelen. Maar hoe maak je dat tastbaar voor toekomstige leerkrachten? Hoe zorg je ervoor dat ze niet alleen weten wat ongelijkheid is, maar het ook begrijpen?
Met mijn bachelorproef aan Thomas More onderzocht ik precies dat.
Een spel dat meer losmaakt dan verwacht
Kansrijk? is een bordspel ontwikkeld aan de KU Leuven. Spelers kruipen in de huid van fictieve leerlingen met verschillende achtergronden. Sommige personages hebben veel steun thuis, anderen weinig. Sommigen krijgen kansen, anderen hindernissen.
Tijdens het spel wordt snel duidelijk dat niet iedereen met dezelfde bagage aan de start verschijnt.
Studenten die het spel speelden, reageerden opvallend emotioneel. Ze voelden frustratie, onrechtvaardigheid en machteloosheid wanneer hun personage telkens opnieuw werd afgeremd. Die emoties bleken een krachtig startpunt voor reflectie.
“Ik wist dat ongelijkheid bestond, maar nu voelde ik het echt,” zei een student na afloop.
Wat dit onderzoek precies deed
Het onderzoek bestond uit vier grote stappen:
1. Analyse van het spel en de theorie erachter
Er werd onderzocht hoe Kansrijk? werkt, welke ideeën van Bourdieu erin verwerkt zitten en hoe het spel inspeelt op verschillen in cultureel, sociaal en economisch kapitaal.
2. Uittesten in de lerarenopleiding
Het spel werd gespeeld in de les Superdiversiteit. Tijdens het spelen werden reacties, emoties en interacties nauwkeurig geobserveerd.
3. Nabespreking en enquête
Studenten reflecteerden op hun ervaringen. Ze koppelden spelmomenten spontaan aan situaties uit hun stage: leerlingen zonder laptop, kinderen die thuis geen hulp krijgen, jongeren die altijd “te laat” lijken te komen maar eigenlijk al een marathon achter de rug hebben.
4. Ontwikkeling van nieuwe materialen
Uit de testfase bleek dat het spel veel losmaakt, maar dat studenten moeite hebben om hun ervaringen te verbinden met de theorie. Daarom werden twee nieuwe producten ontwikkeld: een didactische handleiding voor docenten en een reflectietool voor studenten.
Deze materialen zorgen ervoor dat het spel niet alleen emoties oproept, maar ook leidt tot inzicht en professionele groei.
Waarom dit belangrijk is voor toekomstige leerkrachten
Onderwijsongelijkheid is vaak onzichtbaar. Je ziet niet aan een leerling of hij in armoede leeft, of thuis geen rustige plek heeft om te studeren. Toch beïnvloeden die factoren hun schoolloopbaan sterk.
Het spel helpt studenten om: empathischer naar leerlingen te kijken, hun eigen verwachtingen kritisch te onderzoeken, beter te begrijpen waarom sommige leerlingen moeilijker vooruitkomen en bewuster om te gaan met verschillen in de klas.
Het onderzoek toont aan dat Kansrijk? een waardevolle werkvorm is op voorwaarde dat het goed wordt begeleid. Het spel alleen is niet genoeg, maar mét de ontwikkelde handleiding en reflectietool wordt het een krachtig middel om ongelijkheid bespreekbaar te maken.
Een spel dat blijft nazinderen
Wanneer studenten na het spelen zeggen dat ze anders naar hun leerlingen zullen kijken, dan is duidelijk dat Kansrijk? meer is dan een bordspel. Het is een spiegel. Een wake-upcall. Een manier om toekomstige leerkrachten te laten voelen wat sommige jongeren elke dag meemaken.
En precies dat maakt dit onderzoek zo relevant: het toont hoe een eenvoudige spelvorm kan uitgroeien tot een sterk leermiddel dat bijdraagt aan eerlijker onderwijs.
In onderstaande QR-code kan je het spel terugvinden.
Bibliografie
LITERATUURLIJST Admin. (2024, 29 oktober). Game-based Learning: Wat Spelletjes Kunnen Betekenen voor de Klas - Informarn. Informarn. https://www.informarn.nl/game-based-learning-wat-spelletjes-kunnen betekenen-voor-de-klas/ Adriaenssens, P., & Slangen, N. (2023). Het DNA van kinderarmoede: Wat is het en wat doe je eraan? Pelckmans. Ağırdağ, O. (2019). Onderwijs in een gekleurde samenleving. Acco. Bax, K. (2023, 12 mei). Gamificatie in het onderwijs - Teaching & Learning Lab. Teaching & Learning Lab. https://teachinglearninglab.nl/2023/02/14/gamificatie-in-het-onderwijs/ Beleidsdomein Onderwijs en Vorming, Commissie Diversiteit, De Ambrassade, Iedereen Leest, KU Leuven, LGE, Macken, F., Opgroeien, Pissens, L., Siongers, J., Lievens, J., Bradt, L., Derluyn, I., Statistiek Vlaanderen, & Treuttens, J. (2025). Examen. Bellens, K., Byls, H., Van Assche, J., Kirschner, P. A., Verachtert, P., & Expertisecentrum voor Effectief Leren Vlaanderen. (2022). Wijze Lessen voor het ontwikkelen, kiezen en gebruiken van leermiddelen in het leerplichtonderwijs: handleiding bij een kader voor didactische kwaliteit van leermiddelen. Thomas More Hogeschool. https://data onderwijs.vlaanderen.be/documenten/bestanden/EffectlieveLeermiddelen_ handleiding.pdf Berg, B. (z.d.). Het constructivisme: Een actief, constructief, cumulatief, zelfregulerend en doelgericht proces - Eenmeesterinleren.nl. Eenmeesterinleren.nl. https://eenmeesterinleren.nl/wat-is-het constructivisme/ Bisschops, P., Hancké, T., & AP Hogeschool. (2023). Algemene Didactiek i. In AP Hogeschool (pp. 2–7). Boland, J. H. G., Aerden, I., Van de Weghe, J., & Vancraeyveldt, C. (2022). De kracht van spel: waar leerkrachten en kinderen elkaar ontmoeten. Calcoen, R., Vandewijngaerden, D., Van Mechelen, N., & Willems, J. (z.d.). Een spel voor toekomstige leerkrachten: Inzicht in onderwijsongelijkheid [Book]. Cardoen, A. & Welzijnszorg. (2018). CampagneDossier 2018. Welzijnszorg. https://www.welzijnszorg.be Cincinnato, S., Ünver, Ö., & Nicaise, I. (2020). Trends in onderwijsongelijkheden op lange termijn in Vlaanderen. vroegtijdig schoolverlaten, toegang tot het hoger onderwijs en arbeidsinkomen op 25 jaar. 55 Danon, R. (2020). “Ik denk dan. . . waarom ik?” Kwalitatief onderzoek naar de beleving van (on)gelijke kansen op school bij jongeren in het beroepsonderwijs (Door Prof. dr. Lieve Bradt & Juno Tourne) [Thesis]. https://libstore.ugent.be/fulltxt/RUG01/002/839/258/RUG01 002839258_2020_0001_AC.pdf De Aanstokerij vzw, & Van Thienen, J. (2016). Ga aan de slag met spel als vormingsmethode. De trukken doos. De Aanstokerij vzw. De Boe, D. (2025, 19 mei). Diversiteit op school: hoe zorgen we ervoor dat elke leerling zich thuis voelt en slaagt? — EduNext - inspireert en begeleidt in onderwijsvernieuwing. EduNext. https://www.edunext.be/blog/2025/5/19/diversiteit-op-school-hoe-zorgen we-ervoor-dat-elke-leerling-zich-thuis-voelt-en-slaagt De sociale ongelijkheid zit ingemetst in de muren van onze scholen. (z.d.). HIVA Onderzoeksinstituut Voor Arbeid en Samenleving KU Leuven. https://hiva.kuleuven.be/50jaar/onderwijs-en-levenslang-leren/de-sociale ongelijkheid-zit-ingemetst-in-de-muren-van-onze-scholen Diensten voor het Algemeen Regeringsbeleid Studiedienst van de Vlaamse Regering. (2009). De sociale staat van Vlaanderen 2009 (L. Vanderleyden, M. Callens, & J. Noppe, Reds.). Vlaamse Overheid. Educatieve spelen. (z.d.). De Ambrassade. https://www.ambrassade.be/themas/werkvormen/informeren/educatieve spelen Ervaringsgericht onderwijs | BuitenWijs. (z.d.). BuitenWijs. https://www.buitenwijs.be/ervaringsgericht-onderwijs FIZZ Marketing & Communicatie. (z.d.). Lev Vygotsky en de zone van naaste ontwikkeling: “Door samen te werken en in gesprek te zijn, zijn mensen in staat tot dingen te komen die nieuw zijn”. https://nivoz.nl/nl/lev-vygotsky-en de-zone-van-naaste-ontwikkeling-door-samen-te-werken-en-in-gesprek-te zijn-zijn-mensen-in-staat-tot-dingen-te-komen-die-nieuw-zijn Franck, E., & Nicaise, I. (2018). Ongelijkheden in het Vlaamse onderwijssysteem: verbetering in zicht? Een vergelijking tussen PISA 2003 en 2015. In Nicaise I., Research Paper SONO/2017/1.3/3 (p. 60) [Report]. HIVA. Geraadpleegd op 25 oktober 2025, van https://www.steunpuntsono.be Geert Wittoek - geert.wittoek@vclb-koepel.be & Dirk Verrycken - dirk.verrycken@vclb-koepel.be & Bruno Devos - bruno.devos@g-o.be & Dominique Veulemans - dominique.veulemans@g-o.be. (z.d.). Onderwijskiezer. https://www.onderwijskiezer.be/v2/index.php Gelijke kansen, of apart onderwijs voor rijk en arm? – MO*. (z.d.). MO* Magazine. https://www.mo.be/analyse/gelijke-kansen-apart-onderwijs-voor-rijk-en-a… 56 Gewoon secundair onderwijs. (2023). Introductie in het gelijke onderwijskansenbeleid. In Webinar. Hendrickx, V. (2014). LOTgenoten: Een spel als methodiek in een interculturele schoolcontext (Ongepubliceerde bachelorproef). CIMIC. Het gevecht om geld en macht | Spelendatabank. (z.d.). KLJ. https://www.klj.be/spelen/spelen-maken-of-vinden/spelendatabank/het gevecht-om-geld-en macht#:~:text=Deze%20activiteit%20simuleert%20het%20gevecht%20om %20geld%20en,munten%20te%20schenken%20en%20meer%20%E2%80 %98rechtvaardigheid%E2%80%99%20te%20cre%C3%ABren. Hirtt, N. (2017, 3 maart). PISA 2012 ontsluierd : de naakte cijfers. Oproep Voor een Democratische School. https://www.skolo.org/nl/2014/01/29/pisa 2012%E2%80%A8-ontsluierd-de-naakte-cijfers/ Hoe ongelijkheid zich in de eerste levensjaren aftekent. (2021, 23 juli). De Volkskrant. https://www.volkskrant.nl/kijkverder/v/2021/hoe-ongelijkheid zich-in-de-eerste-levensjaren-aftekent/ Hostens, L. (2025). ChatGPT in de klas: een stap richting kansengelijkheid (Ongepubliceerde masterproef). KU Leuven. Kelly, N. (z.d.). Superdiversiteit en onderwijs: Communicatie vertaald naar de klas (Ongepubliceerde bachelorproef). Thomas More Klasse. (2024, 1 februari). Waarom gelijke onderwijskansen nog altijd uitblijven. https://www.klasse.be/126823/waarom-gelijke-onderwijskansen-nog-altijd uitblijven/ Kumar, S. (2025, 6 augustus). Game-Based Learning vs. Gamification: Key Differences Explained. Game-Based Learning vs. Gamification: Key Differences Explained. Geraadpleegd op 14 november 2025, van https://blog.learnyst.com/game-based-learning-vs.-gamification-key differences-explained Lekker lezen in de thuisstaal. (2025). HJK (de Wereld van het Jonge Kind), 52(9), 7–11. https://www.hjk-online.nl Leraar24. (2025, 28 augustus). Gamification: hoe gebruik je spelelementen in de les? https://www.leraar24.nl/293937/gamification-hoe-gebruik-je spelelementen-in-de-les/ Lerareninfo. (2025, 7 februari). Streven naar Gelijke Kansen in het Onderwijs: Een Noodzaak voor een Inclusieve Samenleving. lerareninfo.be. https://lerareninfo.be/gelijke-kansen/gelijke-kansen-onderwijs/ Leren door te spelen: alles over game-based learning - VDAB Infopunt e-leren. (z.d.). https://e-leren.vlaanderen/thema-contentontwikkeling/leren-door-te spelen-alles-over-game-based-learning 57 McCormick, N. J., Clark, L. M., & Raines, J. M. (2015). Engaging Students in Critical Thinking and Problem Solving: A Brief Review of the Literature. Journal Of Studies in Education, 5(4), 100. https://doi.org/10.5296/jse.v5i4.8249 OECD. (2013). PISA 2012 Assessment and Analytical Framework: Mathematics, Reading, Science, Problem Solving and Financial Literacy. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2013/02/p… a-2012-assessment-and-analytical-framework_g1g27388/9789264190511 en.pdf Opgroeien. (2023, 19 mei). Opgroeien. https://www.opgroeien.be/kennis/themas/onderwijskansen versterken/onderwijsongelijkheid Peeters, W. (2025, 20 april). Het gedachtegoed van… Lev Vygotsky. Vernieuwenderwijs. https://vernieuwenderwijs.nl/het-het-gedachtegoed van-lev-vygotsky/ Pilipili Games. (2023, 10 augustus). Gamification vs Game-based learning - Pilipili Games. https://pilipiligames.be/pilipili-blog/gamification-vs-game-based learning/ samen voor kinderen. (2012). In Samen Voor Kinderen [Book]. UNICEF België. https://www.unicef.be/sites/default/files/2020-09/wdyt_gelijke-kansen-op school.pdf (Oorspronkelijk gepubliceerd 2012) Scholen en leerkrachten. (z.d.). De Aanstokerij. https://www.aanstokerij.be/doelgroepen/scholen-en-leerkrachten Security. (2019, 8 januari). Ervaringsgerichtheid CEGO onderzoek en ontwikkeling. CEGO Onderzoek & Ontwikkeling. https://expertisecentrum.cego.be/ervaringsgerichtheid/ Seppemexico. (z.d.). Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs.pdf. Scribd. https://www.scribd.com/document/351665262/Bourdieu-en-de kansenongelijkheid-in-het-onderwijs-pdf Seraji, F., & Musavi, H. O. (2023). Does applying the principles of constructivism learning add to the popularity of serious games? A systematic mixed studies review. Entertainment Computing, 47, 100585. https://doi.org/10.1016/j.entcom.2023.100585 Shaheen, A., Halvorsen, F., Fotaris, P., & University of Brighton. (2021). A Reflective Game Design framework for Game-Based Learning [Journal article]. University Of Brighton, 1–758. Simply Psychology. (2025, 19 maart). Kolb's Learning Styles & Experiential Learning Cycle. https://www.simplypsychology.org/learning kolb.html?utm_sourc 58 Spel kansen keren. (z.d.). https://www.han.nl/artikelen/2024/10/kansen-keren/ Spelsoorten. (2000). In Kinderen en spel spelenderwijs wijzer worden (pp. 124 125). Boom, Amsterdam. Swyngedouw, M. (2024, 17 januari). Dalende PISA-resultaten? Het is de ongelijkheid, domkop! — Denktank Minerva. Denktank Minerva. https://www.denktankminerva.be/opinie/2024/1/17/dalende-pisa-resultaten het-is-de-ongelijkheid-domkop Team, B. X. (2023, 31 mei). Why Experiential Learning Is A Perfect Match for Games. Barometer. https://www.barometerxp.com/post/why-experiential learning-is-a-perfect-match-for-games Thijs, A., Fisser, P., Hoeven, M. van D., & SLO. (2014). 21e eeuwse vaardigheden in het curriculum van het funderend onderwijs: een conceptueel kader. SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede. http://downloads.slo.nl/Repository/21e-eeuwse-vaardigheden-conceptueel kader.pdf Tjoa, T., Pereira, E., Kessler, M., Van Duin, C., & Van Tijen, A. (2016). Caleidoscopia. Spelen met diversiteit (Handboek) Theorie, praktijk en ervaring. Maklu. UNICEF BE. (z.d.). Campagne onderwijsongelijkheid. https://www.unicef.be/nl/communicatie/campagne-onderwijsongelijkheid Universiteit van Amsterdam. (2023, 1 september). Negatief zelfbeeld draagt bij aan onderwijsongelijkheid. https://www.uva.nl/shared content/faculteiten/nl/faculteit-der-maatschappij-en gedragswetenschappen/nieuws/2023/09/negatief-zelfbeeld-draagt-bij-aan onderwijsongelijkheid.html?cb Van Der Veen, T., Van Der Wal, J., Dalm, V., & Hof, I. (2020). Van leertheorie naar onderwijspraktijk. Coutinho. Van Tuijn, E. (2025, 10 oktober). Het Kansenbord: van visuele werkvorm tot 'serious game' Blijstift. https://www.blijstift.nl/kansenbord-serious-game/ Van den Berk, B. (2024). Didactiek 3. Thomas More, Educatieve bachelor leraar secundair onderwijs. Variëren om te leren, keuze en flexibiliteit aanbieden | Proev. (z.d.). Proev. https://proev.be/5-stappen-van-het-model/welke-vervolgacties-onderneem ik/methodiek/varieren-om-te-leren-keuze-en-flexibiliteit-aanbieden Wat is kansenongelijkheid in het onderwijs? | Nederlands Jeugdinstituut. (z.d.). https://www.nji.nl/kansengelijkheid-in-het-onderwijs/wat-is kansenongelijkheid-in-het-onderwijs
