Licht, lawaai, onvoorspelbaarheden: hoe maak je sociale evenementen toegankelijk voor mensen met prikkelverwerkingsverschillen?

Stel je voor: je komt aan op een druk evenement. Overal flitsende lichten, kinderen, geroezemoes en onverwachte geluiden. Voor veel kinderen is dat spannend, maar voor kinderen met prikkelverwerkingsverschillen kan het overweldigend zijn. Eén aangepaste ruimte kan dan een wereld van verschil maken.
Tijdens het familie-evenement de Fiksfabriek in Brugge werd onderzocht hoe een rustruimte kinderen met prikkelverwerkingsverschillen kan helpen om beter te participeren.

Steeds meer mensen met prikkelverwerkingsverschillen 
Ken jij iemand met autisme, ADHD of een andere prikkelverwerkingsstoornis? De kans is groot, want steeds meer mensen krijgen een diagnose. Hun moeilijkheden zijn vaak onzichtbaar, waardoor ze niet altijd de aandacht krijgen die ze verdienen.
Voor veel van hen vormt deelnemen aan sociale evenementen een uitdaging. Als prikkels te hard binnenkomen, wordt omgaan met drukte, licht, lawaai en onvoorspelbaarheid moeilijk. Daardoor haken heel wat jongeren af nog voor ze goed en wel binnen zijn.

In onze bachelorproef onderzochten we hoe kinderen met ASS en andere prikkelverwerkingsstoornissen beter kunnen participeren op sociale evenementen. Uit de literatuur kwamen heel wat omgevingsaanpassingen en tools naar voren die hierbij kunnen helpen.

Wat zegt de literatuur? 
Er worden heel wat aanpassingen aanbevolen om sociale evenementen toegankelijker te maken. Eerst en vooral spelen factoren in het binnenklimaat een grote rol. Flikkervrije en dimbare verlichting, minder achtergrondgeluid (bij voorkeur onder de 50 dB), een stabiele temperatuur en zo weinig mogelijk geuren hebben een aantoonbaar positief effect op het welbevinden van personen met ASS.

Daarnaast helpt een overzichtelijke en voorspelbare omgeving. Een duidelijke lay-out, rustige kleuren, zachte materialen en visuele ondersteuning zorgen ervoor dat kinderen beter weten wat ze kunnen verwachten. Ook het voorzien van stille of sensorische rustruimtes is belangrijk, omdat deze plek hen even laat ontsnappen aan de drukte.

Wat vooral opvalt in de literatuur, is dat kinderen baat hebben bij controle over de prikkels om hen heen. Wanneer ze zelf kunnen bepalen hoeveel licht, geluid of beweging ze toelaten, daalt hun arousalniveau en verbetert hun gedrag merkbaar.

De rustruimte op de Fiksfabriek 
In de praktijk werd er een rustruimte gecreëerd op het evenement de Fiksfabriek in Brugge. Dit evenement vindt plaats in een groot, oud fabriekspand. Hierdoor zijn er heel wat sensorische prikkels aanwezig zoals veel lawaai, veel kinderen, veel verschillende en bewegende lichten…

Op basis van bovenstaande resultaten uit de literatuur werd de rustruimte ingericht en werd er op vier manieren informatie verzameld: emotiekaarten voor en na vertrek, een oudervragenlijst, feedback van de organisatie en een observatie.

Een blik op de rustruimte 
In de rustruimte werden verschillende materialen aangeboden: een verzwaarde zitzak (Protac Sensit), een Snoezle (een thematentje met bijhorende geluiden), sensorische paden, sensorische tegels, een plasmabol, fidgetspinners en pop-its op een mat met verschillende zachte kussens. 

De rustruimte werd aangeduid met enkele pijlen die opgehangen werden. Daarnaast was er voortdurend begeleiding aanwezig om de rustruimte optimaal te laten functioneren

Duidelijke resultaten 
Aan de hand van de emotiekaarten werd duidelijk dat negatieve gevoelens sterk afnamen. Voor het gebruik van de rustruimte ervaarden 29,8% van de kinderen negatieve emoties, terwijl dit na het gebruik nog maar 3,5% was. Dat betekent een daling van 26,3%, waardoor negatieve gevoelens bijna volledig verdwenen na hun bezoek aan de ruimte.

Ook de emoties kalm en ontspannen stegen opvallend: van 22,8% voor het gebruik van de ruimte naar 71,9% erna. Dit toont duidelijk aan dat heel wat kinderen merkbaar tot rust kwamen door even gebruik te maken van de rustruimte.

“Weer een fijne dag gehad! Dankzij de rustruimte was het voor iedereen in ons gezin een haalbare uitstap.”

Deze feedback kreeg de organisatie van één van de ouders. Zowel de ouders als de organisatie waren erg tevreden over het initiatief. Uit de vragenlijsten kwamen hoge scores naar voren, met één duidelijk werkpunt: de rustruimte mocht beter vindbaar zijn. Ouders gaven aan dat het niet altijd eenvoudig was om de ruimte te lokaliseren.

Dat toont aan hoe belangrijk het is om niet alleen de rustruimte zelf te optimaliseren, maar ook de weg ernaartoe duidelijk aan te duiden. Wanneer kinderen zich vlot kunnen oriënteren en zonder stress de ruimte kunnen bereiken, verhoogt dat de toegankelijkheid én het effect van de rustruimte aanzienlijk.

Op vlak van de observatie werd er gemerkt dat de meest gebruikte materialen niet onderbouwd werden met wetenschappelijke evidentie. Voor verzwaringsmaterialen werd er geen evidentie gevonden, net zoals voor de plasmalamp en de sensorische tegels. Er blijkt dat deze materialen het meest gebruikt werden door de kinderen.

Verder onderzoek? 
Uit dit onderzoek komen mooie resultaten naar voren. De rustruimte zorgde voor minder negatieve gevoelens en meer dan de helft van de kinderen verliet de ruimte zichtbaar rustiger of ontspannen. Het onderzoek gebeurde wel op kleine schaal: 57 kinderen namen deel en 14 ouders vulden de vragenlijst in.

Hoewel de literatuur al wijst op de meerwaarde van rustruimtes, is grootschaliger onderzoek nodig om te bevestigen in welke mate ze kinderen echt tot rust brengen. Toch kunnen we nu al zeggen dat de rustruimte op dit evenement duidelijk heeft bijgedragen aan een betere participatie van de kinderen.

Conclusie 
Een rustruimte kan zeker bijdragen tot het welbevinden van kinderen met prikkelverwerkingsverschillen op een sociaal evenement. Als er rekening gehouden wordt met de verschillende aanbevelingen over de omgeving versterkt dit het effect van zo’n ruimte. Hoewel dit onderzoek kleinschalig was, tonen de resultaten een veelbelovende richting. Misschien vormt dit wel het begin van uitgebreider onderzoek naar hoe we de participatie van deze kinderen nog beter kunnen ondersteunen.
Stel je voor dat elk evenement een aangepaste rustruimte zou hebben, hoeveel kinderen zouden dan wel kunnen deelnemen?