Meten is weten: waarom voeding na intensieve zorg maatwerk is
Na een opname op intensieve zorg lijkt de grootste strijd gestreden. De machines verdwijnen, de patiënt mag de afdeling verlaten en eindelijk kan het herstel beginnen. Toch blijkt dat herstel vaak allesbehalve eenvoudig. Spieren zijn verzwakt, de trap op lopen lijkt een marathon, en zelfs de juiste hoeveelheid voeding bepalen is minder vanzelfsprekend dan je zou denken. Hoeveel voeding heeft een patiënt tijdens dat herstel eigenlijk nodig? Mijn onderzoek toont dat daar geen eenvoudig antwoord op bestaat.
Op een ziekenhuisafdeling liggen twee patiënten naast elkaar. Ze herstellen allebei van een opname op intensieve zorg, krijgen dezelfde voeding en lijken een vergelijkbaar hersteltraject af te leggen. Toch kan de ene patiënt veel meer energie nodig hebben dan de andere. Hoe weet je dan hoeveel voeding elke patiënt nodig heeft?
Stel dat alle patiënten die herstellen na een opname op intensieve zorg (ook wel post-ICU-patiënten genoemd) ongeveer evenveel energie nodig zouden hebben. Dan zou een gestandaardiseerde voedingsaanpak voor veel patiënten kunnen volstaan. De zorgverlener hoeft dan niet telkens opnieuw te meten hoeveel energie een patiënt nodig heeft. Dat zou de zorg eenvoudiger én efficiënter maken, zonder in te boeten aan de kwaliteit van de zorg. Maar is dat ook echt zo?
Die vraag vormde het vertrekpunt van mijn thesis. Tijdens mijn stage op de dienst Klinische Nutritie van het UZ Brussel zag ik hoe belangrijk voeding is voor patiënten die herstellen van een kritieke ziekte, maar ook hoeveel vragen er nog onbeantwoord zijn. Daarom onderzocht ik twee belangrijke puzzelstukken van de energiebalans: hoeveel energie het lichaam in rust verbruikt en hoeveel energie uit voeding werkelijk wordt opgenomen.
Voor het eerste deel van mijn thesis bracht ik de resultaten van tientallen bestaande wetenschappelijke studies samen en vergeleek ik die met metingen van post-ICU-patiënten uit het UZ Brussel. Hun rustenergieverbruik werd objectief bepaald met indirecte calorimetrie, een techniek die via de ademhaling nauwkeurig berekent hoeveel energie het lichaam in rust verbruikt. Dat lijkt misschien een technische meting, maar ze vormt de basis voor een goede voedingsaanpak. Pas wanneer we weten hoeveel energie een patiënt verbruikt, kunnen we bepalen hoeveel voeding nodig is.
Misschien wel de grootste verrassing? Post-ICU-patiënten verbruiken gemiddeld niet meer energie in rust dan andere gehospitaliseerde patiënten. Daarmee spreekt mijn onderzoek een vaak voorkomende veronderstelling tegen.
Toch betekent dat niet dat elke patiënt dezelfde hoeveelheid energie nodig heeft. Integendeel. De verschillen tussen patiënten bleken groot. Bij sommige patiënten liep het verschil op tot ongeveer 660 kilocalorieën per dag, vergelijkbaar met een volledige extra maaltijd. Een gestandaardiseerde voedingsaanpak kan daardoor voor de ene patiënt te weinig en voor de andere patiënt net te veel energie bevatten. Juist daarom blijft objectief meten belangrijk.
Maar daarmee was de puzzel nog niet compleet. Weten hoeveel energie een patiënt nodig heeft, is slechts de helft van het verhaal. Ook de opname van die energie uit de voeding speelt een belangrijke rol.
Daarvoor moet de energie uit de voeding eerst via de darmen worden opgenomen voordat het lichaam ze kan gebruiken voor herstel. Na een kritieke ziekte kan de darmwerking nog verstoord zijn. Daardoor kunnen voedingsstoffen mogelijk minder goed worden opgenomen, zelfs wanneer een patiënt voldoende voeding krijgt. Hoe groot dat probleem precies is bij post-ICU-patiënten, weten we vandaag nog niet.
Voor het tweede deel van mijn thesis ging ik op zoek naar wetenschappelijke studies die onderzochten hoeveel energie post-ICU-patiënten werkelijk uit hun voeding opnemen. Tot mijn verbazing vond ik geen enkele studie die deze vraag al had onderzocht. Er bestaan wel enkele studies bij patiënten op intensieve zorg, maar zodra patiënten deze afdeling verlaten, ontbreekt die kennis volledig.
Die vaststelling bleef niet zonder gevolg. Tijdens mijn thesis werkte ik mee aan de opstart van een studie waarin energieabsorptie bij post-ICU-patiënten wordt onderzocht. Daarbij werd meteen duidelijk dat zulke metingen in de praktijk allesbehalve eenvoudig zijn. Die eerste ervaringen tonen niet alleen aan hoe weinig we vandaag weten, maar ook hoeveel werk nog nodig is om deze metingen betrouwbaar en bruikbaar te maken in de dagelijkse zorg.
Dat is nochtans belangrijk. Stel dat een patiënt voldoende voeding krijgt via een sonde, maar uiteindelijk het lichaam slechts een deel van die energie opneemt. Op papier lijkt de voeding perfect afgestemd, terwijl het lichaam in werkelijkheid minder energie beschikbaar heeft om te herstellen. Pas wanneer we weten hoeveel energie daadwerkelijk wordt opgenomen, kunnen we beoordelen of de gekozen voedingsstrategie volstaat of moet worden aangepast.
Voor iemand die herstelt na een ernstige ziekte kan de juiste voeding een wereld van verschil maken. Mijn onderzoek laat zien dat daarvoor geen standaardoplossing bestaat. Patiënten verschillen sterk van elkaar en over hoeveel energie zij werkelijk uit hun voeding opnemen, weten we nog verrassend weinig. Daarom blijven objectieve metingen én verder onderzoek essentieel om voeding beter af te stemmen op wat een individuele patiënt nodig heeft. Want uiteindelijk is meten niet alleen weten, maar ook beter zorgen.
Bibliografie
1. Pierre, A., Favory, R., Bourel, C., Howsam, M., Romien, R., Lancel, S., and Preau, S. (2025). Muscle weakness after critical illness: unravelling biological mechanisms and clinical hurdles. Crit Care 29, 248. 10.1186/s13054-025-05462-z.
2. Carel, D., Pantet, O., Ramelet, A.S., and Berger, M.M. (2023). Post Intensive Care Syndrome (PICS) physical, cognitive, and mental health outcomes 6-months to 7 years after a major burn injury: A cross-sectional study. Burns 49, 26-33. 10.1016/j.burns.2022.10.004.
3. Uzun Ayar, C., Güiza, F., Derese, I., Pauwels, L., Vander Perre, S., Pintelon, I., Casaer, M., Van Aerde, N., Hermans, G., Derde, S., et al. (2025). Altered muscle transcriptome as molecular basis of long-term muscle weakness in survivors from critical illness. Intensive Care Med 51, 1062-1077. 10.1007/s00134-025-07949-3.
4. Paulus, M.C., and van Zanten, A.R.H. (2025). Protein Delivery in Critical Care- What Have Recent Trials Shown Us? Crit Care Clin 41, 233-246. 10.1016/j.ccc.2024.09.003.
5. Rosseel, Z., Cortoos, P.J., Leemans, L., van Zanten, A.R.H., Ligneel, C., and De Waele, E. (2025). Energy and protein nutrition adequacy in general wards among intensive care unit survivors: A systematic review and meta-analysis. JPEN J Parenter Enteral Nutr 49, 18-32. 10.1002/jpen.2699.
6. Jubina, L.E., Locke, A., Fedder, K.R., Slone, S.A., Soper, M.K., Kalema, A.G., Montgomery-Yates, A.A., and Mayer, K.P. (2023). Nutrition in the intensive care unit and early recovery influence functional outcomes for survivors of critical illness: A prospective cohort study. JPEN J Parenter Enteral Nutr 47, 888-895. 10.1002/jpen.2538.
7. Teleki, B.J., Smith, E.V., Freeman-Sanderson, A., Yandell, R., and Chapple, L.S. (2026). Physiological barriers to oral intake in survivors of critical illness: A scoping review. Nutr Clin Pract 41, 461-485. 10.1002/ncp.11340.
8. Vollam, S., Gustafson, O., Morgan, L., Pattison, N., Thomas, H., and Watkinson, P. (2026). Opportunities to Improve Nutrition for Patients in Hospital After Discharge From an Intensive Care Unit: A Human Factors Analysis. Nurs Crit Care 31, e70374. 10.1111/nicc.70374.
9. Vinci, G., Yakovenko, N., De Waele, E., and Stocker, R. (2025). Transition from Enteral to Oral Nutrition in Intensive Care and Post Intensive Care Patients: A Scoping Review. Nutrients 17. 10.3390/nu17111780.
10. Berger, M.M. (2020). Nutrition and Micronutrient Therapy in Critical Illness Should Be Individualized. JPEN J Parenter Enteral Nutr 44, 1380-1387. 10.1002/jpen.2002.
11. Delsoglio, M., Achamrah, N., Berger, M.M., and Pichard, C. (2019). Indirect Calorimetry in Clinical Practice. J Clin Med 8. 10.3390/jcm8091387.
12. Rattanachaiwong, S., and Singer, P. (2019). Indirect calorimetry as point of care testing. Clin Nutr 38, 2531-2544. 10.1016/j.clnu.2018.12.035.
13. Schlein, K.M., and Coulter, S.P. (2014). Best practices for determining resting energy expenditure in critically ill adults. Nutr Clin Pract 29, 44-55. 10.1177/0884533613515002.
14. Rousseau, A.F., Fadeur, M., Colson, C., and Misset, B. (2022). Measured Energy Expenditure Using Indirect Calorimetry in Post-Intensive Care Unit Hospitalized Survivors: A Comparison with Predictive Equations. Nutrients 14. 10.3390/nu14193981.
15. Moonen, H., Hermans, A.J.H., Bos, A.E., Snaterse, I., Stikkelman, E., van Zanten, F.J.L., van Exter, S.H., van de Poll, M.C.G., and van Zanten, A.R.H. (2023). Resting energy expenditure measured by indirect calorimetry in mechanically ventilated patients during ICU stay and post-ICU hospitalization: A prospective observational study. J Crit Care 78, 154361. 10.1016/j.jcrc.2023.154361.
16. Singer, P., Blaser, A.R., Berger, M.M., Alhazzani, W., Calder, P.C., Casaer, M.P., Hiesmayr, M., Mayer, K., Montejo, J.C., Pichard, C., et al. (2019). ESPEN guideline on clinical nutrition in the intensive care unit. Clin Nutr 38, 48-79. 10.1016/j.clnu.2018.08.037.
17. Reintam Blaser, A., Deane, A.M., Preiser, J.C., Arabi, Y.M., and Jakob, S.M. (2021). Enteral Feeding Intolerance: Updates in Definitions and Pathophysiology. Nutr Clin Pract 36, 40-49. 10.1002/ncp.10599.
18. Knudsen, A.W., Hansen, S.M., Thomsen, T., Knudsen, H., and Munk, T. (2025). Nutritional gap after transfer from the intensive care unit to a general ward - A retrospective quality assurance study. Aust Crit Care 38, 101102. 10.1016/j.aucc.2024.07.083.
19. Strack van Schijndel, R.J.M., Wierdsma, N.J., van Heijningen, E.M.B., Weijs, P.J.M., de Groot, S.D.W., and Girbes, A.R.J. (2006). Fecal energy losses in enterally fed intensive care patients: An explorative study using bomb calorimetry. Clinical Nutrition 25, 758-764. 10.1016/j.clnu.2005.11.012.
20. Wierdsma, N.J., Peters, J.H., Weijs, P.J., Keur, M.B., Girbes, A.R., van Bodegraven, A.A., and Beishuizen, A. (2011). Malabsorption and nutritional balance in the ICU: fecal weight as a biomarker: a prospective observational pilot study. Crit Care 15, R264. 10.1186/cc10530.
21. Basolo, A., Parrington, S., Ando, T., Hollstein, T., Piaggi, P., and Krakoff, J. (2020). Procedures for Measuring Excreted and Ingested Calories to Assess Nutrient Absorption Using Bomb Calorimetry. Obesity (Silver Spring) 28, 2315-2322. 10.1002/oby.22965.
22. Eliasson, J., Hvistendahl, M.K., Freund, N., Bolognani, F., Meyer, C., and Jeppesen, P.B. (2022). Apraglutide, a novel once-weekly glucagon-like peptide-2 analog, improves intestinal fluid and energy absorption in patients with short bowel syndrome:An open-label phase 1 and 2 metabolic balance trial.
23. Heymsfield, S.B., Smith, J., Kasriel, S., Barlow, J., Lynn, M.J., Nixon, D., and Lawson, D.H. (1981). Energy malabsorption: measurement and nutritional consequences. Am J Clin Nutr 34, 1954-1960. 10.1093/ajcn/34.9.1954.
24. Kawase, F., Masaki, Y., Ozawa, H., Imanaka, M., Sugiyama, A., Wada, H., Goto, R., Kobayashi, S., and Tsukahara, T. (2022). Resting Energy Expenditure in Older Inpatients: A Comparison of Prediction Equations and Measurements. Nutrients 14. 10.3390/nu14245210.
25. Barcellos, P.S., Borges, N., and Torres, D.P.M. (2020). New equation to estimate resting energy expenditure in non-critically ill patients. Clin Nutr ESPEN 37, 240-246. 10.1016/j.clnesp.2020.02.006.
26. Houmøller, C.P., Hellerup, S.H., Nøhr, N.K., Winther, G., Mikkelsen, S., Geisler, L., and Holst, M. (2024). Measured versus estimated energy requirement in hospitalized patients. Clin Nutr ESPEN 59, 312-319. 10.1016/j.clnesp.2023.12.011.
27. Alix, E., Berrut, G., Boré, M., Bouthier-Quintard, F., Buia, J.M., Chlala, A., Cledat, Y., d'Orsay, G., Lavigne, C., Levasseur, R., et al. (2007). Energy requirements in hospitalized elderly people. J Am Geriatr Soc 55, 1085-1089. 10.1111/j.1532-5415.2007.01236.x.
28. Knudsen, A.W., Engelsted, S.N., Lund, C.M., Møller, C.M., Suetta, C., Rasmussen, H.H., and Munk, T. (2025). Assessing energy expenditure: Accuracy of predictive equations versus indirect calorimetry in older hospitalized patients at the medical ward. Clin Nutr ESPEN 69, 458-467. 10.1016/j.clnesp.2025.07.1118.
29. Whitehead, J., Summers, M.J., Louis, R., Weinel, L.M., Lange, K., Dunn, B., Chapman, M.J., and Chapple, L.S. (2022). Assessment of physiological barriers to nutrition following critical illness. Clin Nutr 41, 11-20. 10.1016/j.clnu.2021.11.001.
30. Sundström Rehal, M., Sebghati Sparrfelt, C., Lajewska, N., Fischer, A., Kilsand, K., Helleberg, J., Häbel, H., and Rooyackers, O. (2025). Longitudinal changes in muscle mass after ICU discharge: A prospective observational cohort study. Clin Nutr 54, 53-61. 10.1016/j.clnu.2025.09.004.
31. Ridley, E.J., Parke, R.L., Davies, A.R., Bailey, M., Hodgson, C., Deane, A.M., McGuinness, S., and Cooper, D.J. (2019). What Happens to Nutrition Intake in the Post-Intensive Care Unit Hospitalization Period? An Observational Cohort Study in Critically Ill Adults. JPEN J Parenter Enteral Nutr 43, 88-95. 10.1002/jpen.1196.
32. De Waele, E., Leduc, S., Jonckheer, J., Demol, J., Geers, J., Verhelst, C., Meers, G., Rosseel, Z., Leemans, L., and Pen, J.J. (2025). Nutritional adequacy of critically ill patients during their intensive care unit and ward stay promotes survival as biochemical and biophysical profile remains stable: The Dark Side of the Moon study. Clin Nutr ESPEN 69, 96-105. 10.1016/j.clnesp.2025.06.053.
33. Erchinger, F., Øvre, A.K.N., Aarseth, M.M., Engjom, T., Brønstad, I., Dimcevski, G., Gudbrandsen, O.A., and Tjora, E. (2018). Fecal fat and energy loss in pancreas exocrine insufficiency: the role of pancreas enzyme replacement therapy. Scand J Gastroenterol 53, 1132-1138. 10.1080/00365521.2018.1499801.
34. Jeppesen, P.B., and Mortensen, P.B. (2000). Intestinal failure defined by measurements of intestinal energy and wet weight absorption. Gut 46, 701-706. 10.1136/gut.46.5.701.
35. Jeppesen, P.B., and Mortensen, P.B. (1998). The influence of a preserved colon on the absorption of medium chain fat in patients with small bowel resection. Gut 43, 478-483. 10.1136/gut.43.4.478.
36. Mathur, R., Chua, K.S., Mamelak, M., Morales, W., Barlow, G.M., Thomas, R., Stefanovski, D., Weitsman, S., Marsh, Z., Bergman, R.N., and Pimentel, M. (2016). Metabolic effects of eradicating breath methane using antibiotics in prediabetic subjects with obesity. Obesity (Silver Spring) 24, 576-582. 10.1002/oby.21385.
37. Peters, J.H.C., Wierdsma, N.J., Teerlink, T., Van Leeuwen, P.A.M., Mulder, C.J.J., and Bodegraven, A.A.V. (2007). Poor diagnostic accuracy of a single fasting plasma citrulline concentration to assess intestinal energy absorption capacity. American Journal of Gastroenterology 102, 2814-2819. 10.1111/j.1572-0241.2007.01513.x.
38. Pinar, I., Nielsen, T.S.S., Soldbro, L., Hvistendahl, M.K., Berner-Hansen, M., and Jeppesen, P.B. (2025). Outcomes of glepaglutide on intestinal absorption and parenteral support in patients with short bowel syndrome. Clin Nutr ESPEN 69, 590-598. 10.1016/j.clnesp.2025.08.006.
39. Qian, Y., Sorgen, A., Steffen, K., Heinberg, L., Reed, K., Malazarte, A., Fodor, A., and Carroll, I. (2026). Intestinal Energy Absorption is Associated with Post-Bariatric Surgery Weight Loss. Obes Surg 36, 1090-1099. 10.1007/s11695-025-08474-4.
40. Witvliet-van Nierop, J.E., Lochtenberg-Potjes, C.M., Wierdsma, N.J., Scheffer, H.J., Kazemier, G., Ottens-Oussoren, K., Meijerink, M.R., and de van der Schueren, M.A.E. (2017). Assessment of Nutritional Status, Digestion and Absorption, and Quality of Life in Patients with Locally Advanced Pancreatic Cancer. Gastroenterol Res Pract 2017, 6193765. 10.1155/2017/6193765.
41. Strack van Schijndel, R.J., Wierdsma, N.J., van Heijningen, E.M., Weijs, P.J., de Groot, S.D., and Girbes, A.R. (2006). Fecal energy losses in enterally fed intensive care patients: an explorative study using bomb calorimetry. Clin Nutr 25, 758-764. 10.1016/j.clnu.2005.11.012.
42. Brownell, J.N., Schall, J.I., and Stallings, V.A. (2019). Pancreatic function in chronic pancreatitis: A cohort study comparing 3 methods of detecting fat malabsorption and the impact of short-term pancreatic enzyme replacement therapy. Pancreas 48, 1068-1078. 10.1097/MPA.0000000000001381.
43. Haderslev, K.V., Jeppesen, P.B., Sorensen, H.A., Mortensen, P.B., and Staun, M. (2003). Body composition measured by dual-energy X-ray absorptiometry in patients who have undergone small-intestinal resection. Am J Clin Nutr 78, 78-83. 10.1093/ajcn/78.1.78.
44. Heydorn, S., Jeppesen, P.B., and Mortensen, P.B. (1999). Bile acid replacement therapy with cholylsarcosine for short-bowel syndrome. Scand J Gastroenterol 34, 818-823. 10.1080/003655299750025769.
45. Brady, M.S., Garson, J.L., Krug, S.K., Kaul, A., Rickard, K.A., Caffrey, H.H., Fineberg, N., Balistreri, W.F., and Stevens, J.C. (2006). An enteric-coated high-buffered pancrelipase reduces steatorrhea in patients with cystic fibrosis: a prospective, randomized study. J Am Diet Assoc 106, 1181-1186. 10.1016/j.jada.2006.05.011.
46. Chumpitazi, B.P., Weidler, E.M., and Shulman, R.J. (2017). Lactulose Breath Test Gas Production in Childhood IBS Is Associated With Intestinal Transit and Bowel Movement Frequency. J Pediatr Gastroenterol Nutr 64, 541-545. 10.1097/mpg.0000000000001295.
