Lege scholen en ruimtetekorten: kan de Brede School ruimte bieden voor autisme en de buurt?
Beeld je in: het is 14u op een woensdagnamiddag en je rijdt voorbij een scholencomplex. Wat hoor of zie je? Een lege parking, stille gangen en geen spelende kinderen. Schoolgebouwen die vanaf het einde van de schooldag en in het weekend leeg staan zijn een herkenbaar beeld. Terwijl er anderzijds nieuwe gebouwen worden opgetrokken om tegemoet te komen aan de nood aan ondersteuning en ontmoeting. Wat als we eerst kijken naar wat er al staat?
Lege scholen en veel noden
Die vaststelling vormt het vertrekpunt van de masterproef “Manifest voor autismevriendelijke schoolarchitectuur: ASPECTSS als methodiek voor een inclusieve Brede School“. Daarin wordt onderzocht hoe we slimmer kunnen omgaan met ons bestaande patrimonium en hoe scholen tegelijk toegankelijker kunnen worden voor mensen met autisme.
De zoektocht begon in Zwartberg, Genk. Uit interviews met diverse actoren - zoals buurtbewoners, de wijkmanager en directeurs van scholen - kwam naar voren dat er een nood is aan meer ondersteunende infrastructuur, zoals buurthuizen. Drukke wegen zorgen er niet alleen voor een fysieke, maar ook voor een mentale barrière tussen bewoners en ondersteunende voorzieningen. Ook de nood aan autismevriendelijke infrastructuur kwam naar voren. De gesprekken brachten zo de noden van de wijk in beeld en vormden het vertrekpunt voor het verdere onderzoek.
Autismevriendelijke leefomgeving
Om die noden beter te begrijpen, werd vervolgens de leefwereld van mensen met autisme onderzocht. Wat gebeurt er wanneer iemand overprikkeld geraakt? Welke invloeden heeft de omgeving op het welzijn van iemand met autisme? Hoe verhouden autisme en een migratieachtergrond zich tot elkaar?
Een belangrijke leidraad werd de ASPECTSS- methodiek van Magda Mostafa. Deze methode vertaalt de noden van mensen met autisme naar zeven ruimtelijke ontwerpprincipes. Die gaan onder meer over akoestiek, duidelijke overgangen, rustige terugtrekplekken, een heldere ruimtelijke indeling en veiligheid.
Van theorie naar praktijk
Aan de hand van twee casestudies in Vlaanderen werd onderzocht hoe dit principe in de praktijk kan worden toegepast. De casestudies omvatten een Brede School, waarbij er inzicht werd gegeven in hoe bestaande schoolomgevingen autismevriendelijker kunnen worden gemaakt en hoe de ontwerpprincipes op verschillende manieren kunnen worden geïnterpreteerd.
Tegelijkertijd roept dit onderzoek vragen op over de manier waarop we omgaan met bestaande schoolgebouwen. Ook binnen het buitengewoon onderwijs wordt geïnvesteerd in nieuwbouw, terwijl bestaande gebouwen hun oorspronkelijke functie kunnen verliezen. Wat als we eerst onderzoeken wat een bestaand gebouw nog kan betekenen, vooraleer we het vervangen?
De masterproef pleit daarom voor een kritische blik op het bestaande patrimonium. Door het Brede School- principe te koppelen aan autismevriendelijk ontwerpen, kunnen kwetsbare doelgroepen worden ondersteund en kan bestaande ruimte slimmer worden georganiseerd.
Brede school als oplossing voor ruimteverspilling
Ook de rol van buurthuizen werd onderzocht. Hoewel zij een belangrijke ontmoetingsfunctie kunnen hebben, worden ze niet altijd doorlopend of intensief gebruikt. Tegelijk beschikken scholen over lokalen en infrastructuur die buiten de schooluren grotendeels ongebruikt blijven. Waarom die twee werelden niet met elkaar verbinden? Het Brede School- principe biedt daarvoor een mogelijkheid: een school kan naast onderwijs ook ruimte bieden aan ondersteuning, ontmoeting en buurtwerking. Zo kan dezelfde infrastructuur op verschillende momenten door verschillende gebruikers worden ingezet.
Autismevriendelijke ontmoetingsplaats
De inzichten, waarnaar verwezen doorheen het proces, werden vervolgens vertaald naar het masterproject in Zwartberg: de reconversie van een bestaande bijzonder onderwijscluster.
“ … Alle gebouwen autismevriendelijk maken kan enkel gebeuren in een utopische context. Met deze scriptie pleit ik er dan ook voor om in te zetten op - al dan niet kleine - aanpassingen die mensen met autisme kunnen ondersteunen om zo bij te dragen aan het welzijn van alle gebruikers.”
De bestaande structuur van de school blijft behouden en deze wordt aan de hand van de ASPECTSS- principes, zowel op gebouw- als op siteschaal aangepast. Zo ontstaan er onder meer duidelijke overgangen, rustige plekken en verschillende zones die rekening houden met uiteenlopende sensorische behoeften.
Tegelijk wordt de school verbonden met buurtgerichte functies. Door de school en het buurthuis met elkaar te verweven in het Brede School- principe kan dezelfde infrastructuur op verschillende momenten door verschillende gebruikers worden ingezet. Zo ontstaat een inclusieve ontmoetingsplek waar onderwijs, ondersteuning en buurtwerking samenkomen.
“Op deze manier kan er ingezet worden op het integreren van kwalitatieve autisme -ondersteunende infrastructuur en wordt de onderbenutting van buurthuizen en het scholenpatrimonium tegengegaan. Alzo wordt er een ruimtewinst gecreëerd. Dit leegstaande patrimonium kan vervolgens ingezet worden conform de noden van de buurt.”
Ruimte delen en ruimte winnen
Door scholen autismevriendelijker te maken en open te stellen voor de buurt kunnen bestaande gebouwen intensiever worden gebruikt. De school wordt zo niet alleen een plaats om te leren, maar ook een plek voor ontmoeting, ondersteuning en buurtwerking.
Zo komt de vraag uit het begin opnieuw terug: een schoolgebouw dat na vier uur leeg staat hoeft niet noodzakelijk een afgesloten plek te blijven. Door functies te delen ontstaat ruimte voor meer gebruikers zonder dat voor elke behoefte een nieuw gebouw nodig is.
De winst ligt dus niet altijd in méér bouwen, maar wel slimmer omgaan met het bestaande patrimonium.
Bibliografie
Agion. (2012). 2011JAARVERSLAG. In Publicaties Vlaanderen. Geraadpleegd op 1 april 2026, van https://publicaties.vlaanderen.be/view-file/9629 Agion. (n.d.). In ruimte naar de brede school. In Agion. Aneca, L. (2025, augustus 30). Eerste klassen buitengewoon onderwijs Klim-Op verhuizen naar nieuwe site Kappaert in Zwevegem: “Perfect afgestemd op onze noden” | VRT NWS Nieuws. VRTNWS. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/08/30/klim-op-nieuwe-school-zwevegem/ Armoedemonitor - Inkomen - Bokrijk. (n.d.). https://genk.incijfers.be/mosaic/armoedemonitor/ inkomen Armoedemonitor - Onderwijs - Bokrijk. (n.d.). https://genk.incijfers.be/mosaic/ armoedemonitor/onderwijs BBOG en IBSO Woudlucht. (z.d.). https://www.scholenvanmorgen.be/project/bbog-en-ibsowoudlucht bouwhEER School & OO 1916 HEVERLEE. (2011). Geïntegreerde studieopdracht voor de nieuwbouw voor de school Woudlucht voor het bijzonder basis- en het bijzonder secundair onderwijs. https://www.vlaamsbouwmeester.be/sites/default/files/2024-07/Cuypers%20 %26%20Q%20interprof.%20architectenvennootschap_1.pdf Cursus volgen? - Bibliotheek Genk. (n.d.). Bibliotheek Genk. https://www.bibliotheekgenk.be/ cursus-volgen cuypers & Q. (z.d.). https://www.cuypers-q.be/project_details.php?project_id=58 Dashboard - Bevolking - Genk. (n.d.). https://genk.incijfers.be/mosaic/dashboard/bevolking Dashboard - Onderwijs - Genk. (n.d.). https://genk.incijfers.be/mosaic/dashboard/onderwijs Department for Education and Skills. (2006, May 16). Department for Education and Skills departmental report 2006. GOV.UK. https://www.gov.uk/government/publications/ department-for-education-and-skills-departmental-report-2006 De warmste week - Stad Genk. (n.d.). Stad Genk. https://www.genk.be/dewarmsteweek De Warmste Week: toegankelijk event. (n.d.). Vrt. https://www.vrt.be/nl/de-warmste-week/ toegankelijkheid Forcier, A. (1999). A Place Like No Other: Students with Autism Design a Space to Learn Best, Massachusetts Psychologist, v7 n8, p9, Oct 1999.
Genk Vlamt: overzicht van alle acties - Stad Genk. (n.d.). Stad Genk. https://www.genk.be/ genk-vlamt Ginnerup, S. (2009). Achieving full participation through Universal Design [Report]. https:// universaldesignaustralia.net.au/wp-content/uploads/2015/09/EU-Full-participationthroughUniversal_ design.pdf Heslinga, C. (2023, 21 augustus). Stressprikkels bij autisme. Autisme Centrum Groningen. https://www.autismecentrum-groningen.nl/stressprikkels-bij-autisme/ http://www.autism.org.uk/working-with/leisure-and-environments/architec…- notes-autism-andbuilding-design.aspx. Imrie, R. (2011). Universalism, universal design and equitable access to the built environment. Disability And Rehabilitation, 34(10), 873–882. https://doi.org/10.3109/09638288.2011.62425 0 Informatie over Welvaartsindex. (n.d.). Provincies in Cijfers. https://provincies.incijfers.be/ databank/ViewerObjectInfo.aspx?type=var&code=v1210_wi International WELL Building Institute. (z.d.). https://www.wellcertified.com/certification/v1/ standard Joos, A., & Enalsteen, V. (2010). Wat is een brede school. Kanakri, S.M., Shepley, M., Tassinary, L.G., Varni, J.W. and Fawaz, H.M. (2017), “An observational study of classroom acoustical design and repetitive behaviors in children with autism”, Environment and Behaviour, Vol. 49 No. 8, pp. 847-873, doi: 10.1177/0013916516669389. Kanakri, S.M., Shepley, M., Varni, J.W. and Tassinary, L.G. (2017), “Noise and autism spectrum disorder in children: an exploratory survey”, Research in Developmental Disabilities, Vol. 63, pp. 85-94, doi: 10.1016/j.ridd.2017.02.004. Kappaertsite. (z.d.). Kappaertsite. https://www.zwevegem.be/kappaertsite Kolenspoor - Stad Genk. (n.d.). Stad Genk. https://www.genk.be/kolenspoor Leemans, G. & AGIOn. (2013). Een realistische evaluatie van het scholenbouwbeleid in Vlaanderen (Door AGIOn & AGIOn). Leerlingenkenmerken | Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming. (n.d.). https:// www.onderwijs.vlaanderen.be/nl/onderwijsstatistieken/themas-onderwijsst… leerlingenkenmerken#:~:text=Om%20kinderen%20zoveel%20mogelijk%20 Gelijke,schooltoeslag) LeOnhuis in Genk mag nog zeker tot december kinderen helpen met hun huiswerk: “Resultaten zijn heel goed.” (2025, August 29). HBVL. https://www.hbvl.be/regio/limburg/ genk/leonhuis-in-genk-mag-nog-zeker-tot-december-kinderen-helpen-met-hun-huiswerkresultaten- zijn-heel-goed/86720285.html Maxwell, L.E. and Chmielewski, E.J. (2008), “Environmental personalization and elementary schoolchildren’s self-esteem”, Journal of Environmental Psychology, Vol. 28 No. 2, pp. 143- 153, doi: 10.1016/j.jenvp.2007.10.009. Mostafa, M. (2008). An Architecture for Autism: Concepts of Design Intervention for the Autistic User, Archnet-IJAR: International Journal of Architectural Research, 2(1), 189-211. Mostafa, M. (2014). Architecture for Autism: Autism ASPECTSS in School Design. Archnet-IJAR: International Journal of Architectural Research. https://www.archnet.org/ publications/9101. Mostafa, M., Sotelo, M., Honsberger, T., Honsberger, C., Lozott, E. B., & Shanok, N. (2023). The impact of ASPECTSS-based design intervention in autism school design: a case study. International Journal Of Architectural Research Archnet-IJAR, 18(2), 318–339. https://doi. org/10.1108/arch-11-2022-0258 Mostafa, M., Sotelo, M., Honsberger, T., Honsberger, C., Lozott, E. B., & Shanok, N. (2024). The impact of ASPECTSS-based design intervention in autism school design: a case study. Archnet-IJAR: International Journal of Architectural Research. https://www.emerald.com/arch/ article/18/2/318/1215650/The-impact-of-ASPECTSS-based-design-intervention. Myler, P. et al (2003). Eliminating Distractions, American School and University, v.76 n3, pg. 314-17, Nov 2003 National Autistic Society, 2012, “NAS Architect’s Briefing Notes: Autism and Building Design.” NVA, Nederlandse Vereniging voor Autisme. (2025, February 21). NVA - Autisme bij kinderen van ouders met een migratieachtergrond. NVA | Nederlandse Vereniging Voor Autisme. https://www.autisme.nl/over-autisme/levensfases/jonge-kinderen/signalen… autisme-bij-kinderen-van-ouders-met-een-migratieachtergrond/ Omgevingsanalyse Genk - SAMEN LEVEN - Genk. (n.d.). https://genk.incijfers.be/mosaic/ omgevingsanalyse/samen-leven OO4103 - Zwevegem - Kappaertsite. (z.d.). Vlaams Bouwmeester. https://www. vlaamsbouwmeester.be/nl/projecten/oo4103-zwevegem-kappaertsite Opgroeien. (2025, September 10). Opgroeien. https://www.opgroeien.be/kennis/cijfers-enonderzoek/ gezinsinkomen-en-kansarmoede/cijfers-op-maat O’Neill, M., & Jones, R. S. P. (1997). Sensory-Perceptual abnormalities in Autism: a case for more research? Journal Of Autism And Developmental Disorders, 27(3), 283–293. https://doi. org/10.1023/a:1025850431170
Prikbord van Zwartberg. (n.d.). Prikbord van Zwartberg. Prikbord Van Zwartberg. https:// prikbordvanzwartberg.jouwweb.be/ Projectdefinitie kappaertsite. (z.d.). Projectdefinitie Onderwijs- en Vrijetijdscampus Kappaert Zwevegem (pp. 5–46). https://www.zwevegem.be/sites/zwevegem/files/2021-05/ projectdefinitie_kappaertsite_briefing_20210426.pdf PROJECT IN ONTWIKKELING - Multicultureel ontmoetingsplaats voor jong en oud. (n.d.). https://burgerbudgetgenk.be/topics/2277/entries/26984 Provincies.incijfers.be - databank. (n.d.). https://provincies.incijfers.be/databank/ report/?id=rapport_armoede&input_geo=gemeente_71016,#:~:text=Dit%20rapport%20 brengt%20inwoners%20van%20Genk%20in,rapport%20kijken%20we%20naar%20 armoede%20in%20de Provincies.incijfers.be - kernindicatoren - Armoede - aalst. (n.d.). https://provincies.incijfers.be/ dashboard/kernindicatoren/armoede Rimland, B. (1964). Infantile Autism, New York, NY: Appleton Century Crofts. Samen sterker: Genkenaren maken het verschil met Burgerbudget-projecten - Stad Genk. (n.d.). Stad Genk. https://www.genk.be/samen-sterker-genkenaren-maken-het-verschilmet- burgerbudget-projecten#:~:text=Inwoners%20brengen%20idee%C3%ABn%20tot%20 leven,de%20uitvoering%20van%20het%20project. Spelen met taal - Stad Genk. (n.d.). Stad Genk. https://www.genk.be/spelen-met-taal Stad Genk. (2024, May 7). Leven met een handicap in Genk - 3. Welke activiteiten zijn er voor personen met een beperking?[Video]. YouTube. https://www.youtube.com/ watch?v=rjrQ2U5mjLU Thema’s. (n.d.). Burgerbudget Genk. https://burgerbudgetgenk.be/3-thema-s Tucker, R., Kelly, D., Johnson, L., De Jong, U., & Watchorn, V. (2021). Housing at the fulcrum: a systems approach to uncovering built environment obstacles to city scale accessibility and inclusion. Journal Of Housing And The Built Environment, 37(3), 1179–1197. https://doi. org/10.1007/s10901-021-09881-6 Van Oenen, S., & Hajer, F. (red.). (2004). De school en het echte leven. Leren binnen en buiten de school. Uitgeverij SWP Amsterdam. Vastberaden voor een sterke Genkse toekomst. (2025). In Stad Genk. https://www.genk.be/ meerjarenplan Wijkmanagers en wijkbureaus - Stad Genk. (n.d.). Stad Genk. https://www.genk.be/ wijkmanagers#:~:text=De%2030%20Genkse%20wijken%20zijn,je%20terecht%20in%20 het%20wijkbureau.
A progressive vision. (z.d.). Progressive Architects. Geraadpleegd op 10 mei 2025, van https:// progressive.archi/ American Psychiatric Association, DSM-5 Task Force. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5™ (5th ed.). American Psychiatric Publishing, Inc.. https://doi. org/10.1176/appi.books.9780890425596 ASPECTSS. (z.d.). Autism-archi. Geraadpleegd op 3 april 2025, van https://www.autism.archi/ aspectss Autisme. (z.d.). Autisme Vlaanderen. Geraadpleegd op 5 maart 2025, van https:// autismevlaanderen.be/autisme#:~:text=Voor%20Belgi%C3%AB%20betekend%20d%20it%20 dat,4%20jongens%20tegen%20%C3%A9%C3%A9n%20meisje AutismeSpectrumStoornis (ASS). (z.d.). VAPH. Geraadpleegd op 5 maart 2025, van https:// www.vaph.be/professionelen/mdt/mdv/modules/autismespectrumstoornis-ass Baumers, S. & Heylighen, A. (2010, januari). Beyond the Designers’ View: How People with Autism Experience Space. ResearchGate. Geraadpleegd op 4 april 2025, van https://www. researchgate.net/publication/228838219_Beyond_the_Designers’_View_How_People_with_ Autism_Experience_Space Centraal Beheer hoofdkantoor, Apeldoorn. (z.d.). AHH. Geraadpleegd op 24 maart 2025, van https://www.ahh.nl/index.php/nl/projecten2/12-utiliteitsbouw/85-centraa… antoor-apeldoorn Centraal Beheer in Apeldoorn. (z.d.). Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Geraadpleegd op 17 maart 2025, van https://www.cultureelerfgoed.nl/onderwerpen/post-65-erfgoed/verhalenen- tijdlijnen/beschrijvingen-post-65-objecten/centraal-beheer-in-apeldoorn Familiebericht. (1932, 7 juli). Algemeen Handelsblad. Geraadpleegd op 28 april 2025, van https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:01096774… 14 Gerland, G. (1996). A Real Person: Life on the outside. Souvenir Press. Hawkins, G., & Jenkins, J. (2008). Designing for disabled children and children with special educational needs. The Stationery Office. Geraadpleegd op 9 maart 2025, van https:// assets.publishing.service.gov.uk/media/5a759c6a40f0b67b3d5c7d79/Building_Bulletin_102_ designing_for_disabled_children_and_children_with_SEN.pdf Herman Hertzberger. (2024, 20 december). Wikipedia. Geraadpleegd op 17 maart 2025, van https://nl.wikipedia.org/wiki/Herman_Hertzberger
Heslinga, C. (2019, 8 februari). Overprikkeling bij autisme. Autismecentrum-Groningen. Geraadpleegd op 9 maart 2025, van https://www.autismecentrum-groningen.nl/ overprikkeling-bij-autisme/#:~:text=Een%20 lastig%20punt%20voor%20 mensen,een%20 overdaad%20aan%20 prikkels%20 leiden Kuipers, M. & Hovers, G. (2023). Plan B (6e ed.). SWP. Mostafa, M. (2021, 9 mei). The Autism Friendly University Design Guide. Issuu. Geraadpleegd op 4 april, van https://issuu.com/magdamostafa/docs/the_autism_friendly_design_guide Mostafa, M. (z.d.). CV. Magda Mostafa. Geraadpleegd op 1 mei 2025, van https://www. magdamostafa.com/_files/ugd/6e69ed_e5eb1d1001e944c1b83de9789eee4e50.pd Onze faculteit. (z.d.). UHasselt. Geraadpleegd op 28 april 2025, van https://www.uhasselt.be/ nl/faculteiten/facark/onze-faculteit TEDx Talks. (2016, 10 november). The ASPECTSSTM of Architecture for Autism [Video]. Youtube. Geraadpleegd op 15 maart 2025, van https://www.youtube.com/watch?v=0H- 6iIyQ9Bs Van Heezik, C. (2024, 25 januari). Proof of the Pudding: de revolutionaire bouwstijl van architect Herman Hertzberger. VPRO Gids. Geraadpleegd op 28 maart 2025, van https:// www.vprogids.nl/documentaires/lees/artikelen/2024/Proof-of-the-Pudding-…- van-architect-Herman-Hertzberger.html Willey, L. H. (1999). Pretending to be normal: Living with Asperger’s Syndrome. Jessica Kingsley Publishers.
Agentschap Binnenlands Bestuur. (z.d.). Gemeente-Stadsmonitor: Genk in vogelvlucht. Statistiek Vlaanderen. Geraadpleegd op 28 december 2024, van https://gemeente-stadsmonitor.vlaanderen.be/gemeente-vogelvlucht Agion. (n.d.). In ruimte naar de brede school. In Agion. Amin, A. (2002). Ethnicity and the multicultural city: Living with diversity. Environment and Planning A, 34(6), 959–980. https://doi.org/10.1068/a3537 Armoedemonitor - Inkomen - Bokrijk. (n.d.). https://genk.incijfers.be/mosaic/armoedemonitor/inkomen Armoedemonitor - Onderwijs - Bokrijk. (n.d.). https://genk.incijfers.be/mosaic/armoedemonitor/onderwijs Carmona, M. (2019). Principles for public space design: Planning to do better. Urban Design International, 24, 47–59. https://doi.org/10.1057/s41289-018-0070-3 Claus, H. (2009). De huizen, een concept voor de Belgische gevangenis van de eenentwintigste eeuw. Orde van de dag, 48 (5), 39-43. Claus, H. (2018). Achter tralies: Hoelang houdt de gevangenis nog stand? Borgerhoff & Lamberigts. Dashboard - Bevolking - Genk. (n.d.). https://genk.incijfers.be/mosaic/dashboard/bevolking Dashboard - Onderwijs - Genk. (n.d.). https://genk.incijfers.be/mosaic/dashboard/onderwijs De Donder, L., Hoens, S., Stegen, H., Kint, O., & Smetcoren, A.-S. (2021). Lokaal samenwerken in zorgzame buurten. Koning Boudewijnstichting / Fonds Dr. Daniël De Coninck. Departement Zorg. (z.d.). Geïntegreerd breed onthaal. Vlaamse Overheid. Geraadpleegd op 28 december 2025, van https://www.departementzorg.be/nl/geintegreerd-breed-onthaal Departement Zorg. (z.d.). Zorgaanbod. Geraadpleegd op 23 december 2025, van https://www.departementzorg.be/nl/zorgaanbod Dessent, M., Gijsenberg, L., Scavone, E., Ubachs, R., Jansen, J., & Ayvaz, D. (2025). Meer‑dan‑menselijk ontwerp: Zes exploraties van groen‑blauw ontwerpend onderzoek in Zwartberg, Genk [Master’s thesis, Universiteit Hasselt]. UHasselt Document Server. http://hdl.handle.net/1942/47251 D’herde, J., & Heynen, H. (2025, 8 januari). “I should have done it so much earlier.” Older adults moving and recreating a sense of home - Case studies from Belgium. Journal of Aging and Environment. https://doi.org/10.1080/26892618.2024.2446890 Eurofound. (2024). Paths towards independent living and social inclusion in Europe. Publications Office of the European Union. https://www.eurofound.europa.eu
European Environment Agency. (2022). Circular economy and the benefits of repair and reuse. https://www.eea.europa.eu Forrest, R., & Kearns, A. (2001). Social cohesion, social capital and the neighbourhood. Urban Studies, 38(12), 2103–2110. https://doi.org/10.1080/00420980120087081 Foster, S., & Iaione, C. (2016). The city as a commons. Yale Law & Policy Review, 34(2), 281–349. Gehl, J. (2010). Cities for people. Island Press. Gemeenteraad en OCMW-raad. (2025, 16 december). Meerjarenplan 2026-2031. Geraadpleegd op 23 december 2025, van https://www.genk.be/meerjarenplan Genk in Cijfers. (z.d.). Onderwijs [Interactief dashboard]. Geraadpleegd op 10 januari 2026, van https://genk.incijfers.be/viewer?cat_open=ONDERWIJS Groenewegen, P. P., van den Berg, A. E., de Vries, S., & Verheij, R. A. (2006). Vitamin G: Effects of green space on health, well-being and social safety. BMC Public Health, 6, 149. https://doi.org/10.1186/1471-2458-6-149 Groot-Sluijsmans, B., Bourik, Z., de Kock, L., Schrijver, J., & Abma, T. (2025, 28 oktober). Kunst als levenslijn: creativiteit voor en door ouderen met een migratieverleden. Landelijk Kenniscentrum Cultuureducatie en Amateurkunst. Geraadpleegd op 11 januari 2026, van https://www.lkca.nl/opinie/kunstparticipatie-ouderen-met-een-migratieve… Herwin. (2024). De kracht van sociale economie in de horeca: Tewerkstelling en inclusie. https://www.herwin.be Jacobs, J. (1961). The death and life of great American cities. Random House. Janssens, L. (2018). Zorg en wonen in de stad: Naar meer geïntegreerde woonmodellen. KU Leuven. Joos, A., & Enalsteen, V. (2010). Wat is een brede school. Kearns, A., & Parkinson, M. (2001). The significance of neighbourhood. Urban Studies, 38(12), 2103–2110. https://doi.org/10.1080/00420980120087063 Keunen, P. (2010). Mijn cité: Met de mijncités naar de 21ste eeuw [E-book]. Stebo. https://www.mijncite.be/wp-content/uploads/2016/02/Mijncite_small.pdf Klostermann, J., Krijgsman, A., & Snep, R. (2020). Groenvoorziening in sociale woningbouw: Stand van zaken in literatuur en praktijk voor het project ‘Prettig Groen Wonen’. (Wageningen Environmental Research rapport; No. 3021). Wageningen Environmental Research. https://doi.org/10.18174/536439 Kolenspoor - Stad Genk. (n.d.). Stad Genk. https://www.genk.be/kolenspoor Leerlingenkenmerken | Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming. (n.d.). https://www.onderwijs.vlaanderen.be/nl/onderwijsstatistieken/themas-ond… n/leerlingenkenmerken#:~:text=Om%20kinderen%20zoveel%20mogelijk%20Gelijke,schoolto eslag)
LeOnhuis in Genk mag nog zeker tot december kinderen helpen met hun huiswerk: “Resultaten zijn heel goed.” (2025, August 29). HBVL. https://www.hbvl.be/regio/limburg/genk/leonhuis-in-genk-mag-nog-zeker-t… deren-helpen-met-hun-huiswerk-resultaten-zijn-heel-goed/86720285.html Li, Y., Mao, Y., Mandle, L., Rydström, A., Remme, R. P., Wu, T., Lu, Y., Daily, G. C., & Guerry, A. D. (2025). Acute mental health benefits of urban nature. Nature Cities, 2, 720–731. https://doi.org/10.1038/s44284-025-00286-y LKCA. (2023). Europese studie: ‘meer bewijs voor positieve effecten van kunst en cultuur op gezondheid’. LKCA. https://www.lkca.nl/artikel/europese-studie/ Maakleerplek. (z.d.). Wat is Maakleerplek? Geraadpleegd op 28 december 2025, van https://maakleerplek.be/ Mijnacademie. (z.d.). Ga voor Kunst. Geraadpleegd op 10 januari 2026, van https://www.mijnacademie.be/gavoorkunst Natuur op Recept. (z.d.). Buitenland. https://www.natuuroprecept.nl/buitenland Noordzij, J. M., van den Berg, M., & Maas, J. (2020). Effect of changes in green space on mental health in older adults: A fixed effects analysis. Health & Place, 63, 102359. https://doi.org/10.1016/j.healthplace.2020.102359 OECD. (2020). Cities in the world: A new perspective on urbanisation. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/d0efcbda-en Omgevingsanalyse Genk - SAMEN LEVEN - Genk. (n.d.). https://genk.incijfers.be/mosaic/omgevingsanalyse/samen-leven Opgroeien. (2025, September 10). Opgroeien. https://www.opgroeien.be/kennis/cijfers-en-onderzoek/gezinsinkomen-en-k… ers-op-maat PaRx: A Prescription for Nature. (z.d.). PaRx – Canada’s national nature prescription program. BC Parks Foundation. https://www.parkprescriptions.ca/en-ca Penitentiaire Beleidsraad. (2024). Advies nr. 1: Overbevolking in de Belgische gevangenissen en de gevolgen voor detentieomstandigheden. Federale Overheidsdienst Justitie. Prikbord van Zwartberg. (n.d.). Prikbord van Zwartberg. Prikbord Van Zwartberg. https://prikbordvanzwartberg.jouwweb.be/ Provincies in Cijfers. (2025a). Armoede in Limburg. https://provincies.incijfers.be/dashboard/kernindicatoren/armoede Provincies in Cijfers. (2025b). Arbeidsmarkt in Limburg. https://provincies.incijfers.be/dashboard/kernindicatoren/arbeidsmarkt Provincies.incijfers.be - databank. (n.d.). https://provincies.incijfers.be/databank/report/?id=rapport_armoede&inp… e_71016,#:~:text=Dit%20rapport%20brengt%20inwoners%20van%20Genk%20in,rapport%20 kijken%20we%20naar%20armoede%20in%20de
Rütten, A., Ståhl, T., Nutbeam, D., Bauman, A., Kannas, L., Abel, T., Lüschen, G., Rodriquez, D. J., Vinck, J., & van der Zee, J. (2001). The importance of the social environment for a physically active lifestyle—Results from an international study. Social Science & Medicine, 52(1), 1–10. https://doi.org/10.1016/S0277-9536(00)00116-7 SOS Kinderdorpen België. (2025). Co-housing Hejmo Plus. Geraadpleegd op 28/12/2025, van https://www.sos-kinderdorpen.be/nl/stories/detail/co-housing-hejmo-plus Spelen met taal - Stad Genk. (n.d.). Stad Genk. https://www.genk.be/spelen-met-taal Stad Genk. (2023). Genk in cijfers. https://www.genkincijfers.be Stad Genk. (z.d.-a). Samenleven in diversiteit. Geraadpleegd op 23 december 2025, van https://www.genk.be/samenleven-in-diversiteit Stad Genk. (z.d.-b). Zorg en ondersteuning. Geraadpleegd op 23 december 2025, van https://www.genk.be/zorg-en-ondersteuning Stad Genk. (2025). Externe omgevingsanalyse Genk . Geraadpleegd op 11 januari 2026, van https://www.zoggenk.be/uploads/general/Omgevingsanalyse-Genk-Genk.pdf Statbel. (2023). Inkomens en armoede in België. https://statbel.fgov.be Steunpunt Werk. (2022). Over.Werk. Tijdschrift van het Steunpunt Werk: Jaargang 32, nr. 1. KU Leuven. https://www.steunpuntwerk.be/over-werk/over-werk-2022-nr-1 Steunpunt Wonen. (z.d.). Onderzoek. Geraadpleegd op 11 januari 2026, van https://steunpuntwonen.be/onderzoek/ Swinnen, P. (2012). Pilootprojecten onzichtbare zorg: Innoverende zorgarchitectuur. De Vlaams Bouwmeester & Vlaamse Minister van Welzijn. Talen, E. (2011). Sprawl retrofit: Sustainable urban form in the twenty-first century. Routledge. Transitiehuizen. (z.d.). Transitiehuizen. Geraadpleegd op 28 december 2025, van https://transitiehuizen.be van Ditzhuijzen, J., van Grinsven, S., & de Groot, N. (2018). Wat werkt bij culturele interventies voor ouderen [PDF]. Movisie. https://www.movisie.nl/sites/default/files/publication-attachment/Wat-w… ies%20%5BMOV-13684125-1.2%5D.pdf Vastberaden voor een sterke Genkse toekomst. (2025). In Stad Genk. https://www.genk.be/meerjarenplan Vlaams Instituut Gezond Leven. (2019). Ruimtelijk beleid en voeding: Literatuurstudie naar de impact van de fysieke omgeving op het voedingsgedrag. https://www.gezondleven.be/files/gemeente/literatuurstudie-ruimtelijk-b… Vlaamse Regering. (2025). Vlaams strategisch plan ter versterking van de re-integratie van personen in detentie (2025-2030). Vlaamse Overheid.
Volksgezondheid en Zorg. (z.d.). Gezondheidszorg. Geraadpleegd op 23 december 2025, van https://www.vzinfo.nl/bronnen-methoden-en-achtergronden/gezondheidszorg Volkstuintjes Zwartberg. Bron: Houtenplaten. (z.d.). Geraadpleegd van https://www.houtenplaten.be/blog/stad-genk-en-houtenplaten-vernieuwen-v… ame-steenschotten/ VRT. (2023, 25 oktober). Durf te vragen: Ex-gedetineerden [Televisie-uitzending] Vzw De Huizen. (2012). Verankering in de buurt en nieuwe terminologie voor kleinschalige detentie.Geraadpleegd op 23 december 2025, van https://www.dehuizen.be Ward Thompson, C. (2013). Activity, exercise and the planning and design of outdoor spaces. Journal of Environmental Psychology, 34, 79–96. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2013.01.003 Wijkmanagers en wijkbureaus - Stad Genk. (n.d.). Stad Genk. https://www.genk.be/wijkmanagers#:~:text=De%2030%20Genkse%20wijken%20zi…% 20in%20het%20wijkbureau.
