Kennen toekomstige verpleegkundigen de patiëntenrechten wel voldoende?
Patiënten hebben recht op duidelijke informatie, inspraak in hun behandeling en bescherming van hun privacy. Maar kennen toekomstige verpleegkundigen die rechten zelf wel voldoende? Uit een bachelorproef bij studenten verpleegkunde aan HOGENT blijkt dat de kennis over patiëntenrechten aanwezig is, maar niet altijd even sterk ontwikkeld.
Binnen de gezondheidszorg krijgt patiëntgerichte zorg steeds meer aandacht. Zorgverleners moeten patiënten correct informeren, hun keuzes respecteren en hen actief betrekken bij beslissingen over hun behandeling. Daarnaast werd de Belgische patiëntenrechtenwet recent vernieuwd in 2024. Hierdoor wordt van verpleegkundigen verwacht dat zij goed op de hoogte zijn van deze wetgeving.
Toch tonen internationale studies aan dat kennis over patiëntenrechten niet altijd vanzelfsprekend is bij zorgverleners en studenten verpleegkunde. Vooral complexere rechten, zoals geïnformeerde toestemming en inzage in het patiëntendossier, blijken minder goed gekend.
Voor deze bachelorproef werd onderzocht wat het kennisniveau is van bachelorstudenten verpleegkunde over patiëntenrechten. In totaal namen 43 studenten verpleegkunde van HOGENT deel aan een online vragenlijst. De vragenlijst peilde naar kennis over patiëntenrechten, zelfinschatting van kennis en verschillen tussen opleidingsjaren.
De kennisvragen gingen onder andere over:
- privacy en beroepsgeheim;
- geïnformeerde toestemming;
- vrije keuze van zorgverlener;
- inzage in het patiëntendossier;
- klachtenbemiddeling.
Uit de resultaten bleek dat studenten gemiddeld 9,72 op 13 scoorden op de kennistest. De behaalde scores verschilden echter tussen studenten. Sommige studenten scoorden zeer goed, terwijl anderen duidelijk minder kennis hadden over patiëntenrechten.
Opvallend was dat studenten uit hogere opleidingsjaren niet significant beter scoorden dan studenten uit lagere jaren. Vierdejaarsstudenten beschikten dus niet automatisch over meer kennis dan eerstejaarsstudenten. Volgens het onderzoek kan dit erop wijzen dat patiëntenrechten binnen de opleiding onvoldoende systematisch terugkomen of te weinig herhaald worden doorheen de verschillende opleidingsjaren.
Daarnaast bleek dat studenten hun eigen kennis niet altijd correct konden inschatten. Studenten die zichzelf hoger inschatten, scoorden niet noodzakelijk beter op de kennistest. Dat is belangrijk binnen de zorgpraktijk. Een verpleegkundige moet niet alleen vertrouwen hebben in zijn of haar kennis, maar die kennis ook correct kunnen toepassen in concrete situaties met patiënten.
Volgens het onderzoek kan bijkomende aandacht voor patiëntenrechten binnen de opleiding verpleegkunde nuttig zijn. Zeker nu de patiëntenrechtenwet recent werd aangepast, blijft actuele kennis belangrijk. Meer praktijkgerichte oefeningen, casussen en reflectiemomenten kunnen studenten helpen om patiëntenrechten beter toe te passen in concrete zorgsituaties.
Verpleegkunde draait vandaag niet alleen om technische handelingen. Ook communicatie, respect voor autonomie en correcte toepassing van patiëntenrechten zijn essentieel binnen kwaliteitsvolle zorg. Deze bachelorproef toont aan dat blijvende aandacht voor patiëntenrechten binnen verpleegkundige opleidingen belangrijk blijft, zodat toekomstige verpleegkundigen patiënten niet alleen correct verzorgen, maar ook correct informeren en begeleiden.
Bibliografie
Abedi, G., Shojaee, J., Moosazadeh, M., Rostami, F., Nadi, A., Abedini, E., Palenik, C. J., & Askarian, M. (2017, 1 mei). Awareness and Observance of Patient Rights from the Perspective of Iranian Patients: A Systematic Review and Meta-Analysis. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5429490/
Barry, M. J., & Edgman-Levitan, S. (2012). Shared Decision Making — The Pinnacle of Patient-Centered Care. New England Journal Of Medicine, 366(9), 780–781. https://doi.org/10.1056/nejmp1109283
Campens, C. J., Huion, H. A., & De Witte, N. (2021). Wetenschappelijk redeneren en handelen voor verpleegkundigen. Lannoo.
De vernieuwde Wet Patiëntenrechten (pp. 1–4). (2022). [Book]. https://www.metamedica.ugent.be/wp-content/uploads/2024/05/De-vernieuwde-Wet-Pati%C3%ABntenrechten-Tom-Goffin-1.pdf
Division of Health Systems and Services (DHS). (2021, 3 augustus). Global Patient Safety Action Plan 2021-2030. https://www.who.int/publications/i/item/9789240032705
Elwyn, G., Frosch, D., Thomson, R., Joseph-Williams, N., Lloyd, A., Kinnersley, P., Cording, E., Tomson, D., Dodd, C., Rollnick, S., Edwards, A., & Barry, M. (2012). Shared Decision Making: A Model for Clinical Practice. Journal Of General Internal Medicine, 27(10), 1361–1367. https://doi.org/10.1007/s11606-012-2077-6
Khedmatizare, M., Moosavipour, M., Saeedi, N., & Aghabarary, M. (2023). Evaluation of medical sciences students’ awareness of the patients’ rights charter: A cross-sectional study. Journal of Medical Ethics and History of Medicine, 16, 17. https://doi.org/10.18502/jmehm.v16i17.14616
Odeh, A., Khayat, N., Abuzahra, S., Shaheen, A., & Nazzal, Z. (2024). Exploring patients’ rights awareness and implementations amongst hospitalized patients in Northern Palestine: insights from a local perspective. BMC Medical Ethics, 25(1), 139. https://doi.org/10.1186/s12910-024-01139-4
