Elk geluid telt: jonge kinderen met gehoorverlies verdienen ook in de kinderopvang een goede start
Een begeleider in een kinderdagverblijf ziet dat een peuter zijn hoortoestel heeft uitgetrokken. Even later ligt het toestel op de grond. Wat nu? Mag het terug aangezet worden? Is het beschadigd? En hoe zorg je ervoor dat het kind tijdens de rest van de dag zoveel mogelijk blijft horen?
Voor veel kinderverzorgers zijn dit geen uitzonderlijke situaties. Toch krijgen zij tijdens hun opleiding weinig informatie over gehoorverlies of hoorhulpmiddelen. Wanneer een jong kind met gehoorverlies voor het eerst naar de kinderopvang komt, moeten begeleiders vaak zelf op zoek naar antwoorden.
Dat is opmerkelijk. In Vlaanderen wordt permanent gehoorverlies dankzij de neonatale gehoorscreening meestal al kort na de geboorte opgespoord. Een vroege diagnose maakt het mogelijk om snel te starten met begeleiding en hoorhulpmiddelen. Die eerste levensjaren zijn cruciaal. Het jonge brein ontwikkelt zich razendsnel en heeft voldoende toegang tot geluid nodig om spraak en taal te leren.
Die ontwikkeling stopt natuurlijk niet aan de deur van het revalidatiecentrum. Veel jonge kinderen brengen meerdere dagen per week door in een kinderdagverblijf. Ze spelen, eten, slapen, luisteren naar verhalen en leren communiceren met andere kinderen. Ook daar doen zich talloze leermomenten voor. De vraag is dan ook hoe goed begeleiders zich voorbereid voelen om een kind met gehoorverlies tijdens die dagelijkse activiteiten te ondersteunen.
Om daarop een antwoord te vinden, werden drie Vlaamse kinderdagverblijven bevraagd via een gestructureerde kwalitatieve vragenlijst. De gesprekken gingen niet alleen over kennis van gehoorverlies, maar ook over ervaringen, onzekerheden en de ondersteuning die begeleiders vandaag krijgen.
Uit die gesprekken kwam een herkenbaar beeld naar voren. Begeleiders beschikken over veel ervaring in de omgang met jonge kinderen, maar minder over de specifieke gevolgen van gehoorverlies. Ze weten vaak dat een hoortoestel batterijen heeft of dat een cochleair implantaat lampjes gebruikt om een storing aan te geven. Zodra het gesprek gaat over de werking van die toestellen, het interpreteren van een audiogram of de invloed van luisteromstandigheden, wordt de kennis beperkter. Informatie komt meestal van ouders of revalidatiecentra en verschilt van gezin tot gezin. Wanneer er langere tijd geen kind met gehoorverlies aanwezig is, verdwijnt die kennis vaak opnieuw.
Ook de dagelijkse praktijk roept vragen op. Wat doe je wanneer een hoorhulpmiddel nat wordt? Hoe reageer je als een ander kind eraan trekt? Welke invloed heeft achtergrondlawaai tijdens een eet- of spelmoment? En hoe maak je een ruimte aangenamer om naar te luisteren? Op zulke vragen bestaat niet altijd een duidelijk antwoord. Begeleiders zoeken zelf informatie op of nemen contact op met ouders en externe begeleiders.
Opvallend genoeg vroegen de deelnemers niet om uitgebreide theoretische uitleg. Ze zochten vooral praktische ondersteuning: heldere informatie, concrete tips en een overzicht dat snel geraadpleegd kan worden tijdens een drukke werkdag. Die behoefte vormde het uitgangspunt voor de ontwikkeling van de infobrochure 'Elk geluid telt!'. De brochure bundelt basisinformatie over gehoorverlies en hoorhulpmiddelen met adviezen over luisteromstandigheden, dagelijkse routines en veelvoorkomende praktijksituaties. De inhoud sluit aan bij de vragen die tijdens de bevraging werden gesteld en is gebaseerd op wetenschappelijke literatuur.
De brochure is geen vervanging voor gespecialiseerde begeleiding. De ondersteuning van jonge kinderen met gehoorverlies blijft een gezamenlijke verantwoordelijkheid van ouders, audiologen, logopedisten, revalidatiecentra en de kinderopvang. Wel kan een toegankelijke informatiebron ervoor zorgen dat begeleiders sneller begrijpen waarom bepaalde keuzes belangrijk zijn en met meer vertrouwen handelen in alledaagse situaties.
Dit onderzoek heeft ook beperkingen. Slechts drie kinderdagverblijven namen deel en de resultaten zijn gebaseerd op gesprekken met begeleiders. Daardoor geven de bevindingen geen volledig beeld van alle kinderopvanglocaties in Vlaanderen. Bovendien werd niet onderzocht of de brochure op lange termijn leidt tot veranderingen in kennis of begeleiding. Vervolgonderzoek kan nagaan hoe de brochure in de praktijk gebruikt wordt en welke bijkomende ondersteuning wenselijk is.
Toch maakt deze bachelorproef één zaak duidelijk. Kinderverzorgers hoeven geen audioloog te worden om een kind met gehoorverlies goed te ondersteunen. Ze hebben wel nood aan betrouwbare en praktijkgerichte informatie op het moment dat die nodig is. Een rustige luisteromgeving, een goed werkend hoorhulpmiddel en een begeleider die weet hoe hij moet reageren wanneer iets misloopt, lijken kleine details. Voor een jong kind betekenen ze een dag met meer toegang tot geluid, taal en communicatie.
Bibliografie
Advanced Bionics AG. (2024). Voorbeeldaudiogram met Nederlandse spraakklanken en geluiden.
Ambrose, S. E., Walker, E. A., Unflat-Berry, L. M., Oleson, J. J., & Moeller, M. P. (2015). Quantity and quality of caregivers’ linguistic input to 18-month and 3-year-old children who are hard of hearing. Ear And Hearing, 36(Suppl. 1), 48S –59S. https://doi.org/10.1097/aud.0000000000000209
American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). (2023). Type, degree, and configuration of hearing loss. Audiology Information Series. https://www.asha.org/siteassets/ais/ais-type-degree-and-configuration-of-hearing-loss.pdf
Beter Horen. (z.d.-a). Het gehoor. https://www.beterhoren.nl/gehoorverlies/het-gehoor
Beter Horen. (z.d.-b). Zijn gehoorapparaten waterbestendig https://www.beterhoren.nl/hoortoestellen/leven-met-een-hoorapparaat/vijf-veelgestelde-vragen-over-hoortoestellen/waterbestendige-gehoorapparaten
Beter Horen. (z.d.-c). Mijn gehoorapparaat piept of werkt niet. https://www.beterhoren.nl/hoortoestellen/onderhoud/onderhoud-en-bescherming-voor-uw-hoortoestel/mijn-hoortoestel-doet-het-niet
Boston Children’s Hospital. (z.d.). Bone-anchored hearing systems. https://www.childrenshospital.org/conditions-treatments/bone-anchored-hearing-systems
Cochlear Americas. (2025, Augustus 5). Changing the battery on your cochlearTM baha® 7 sound processors [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=qbGuzuobf3Q
Cochlear. (z.d.). Baha softband user manual.
De Geus, E. (2011). Vrije veld metingen second opinion casuïstiek-training.
De Smit, M., Kerkhofs, K., Vandaele, B., & Franceus, J. (2021). Gehoorverlies bij kinderen: Handboek voor audiologen en logopedisten.
Fickenscher, S., & Gaffney, E. (2016). Auditory verbal strategies to build listening and spoken language skills (C. L. Dickson, Ed.). https://www.clarkeschools.org/uploads/files/professionals/AVStrat-Revised.pdf
Flexer, C. (2018, Januari). The ears are doorways to the brain. Phonak Insight.
Garcia, A. C., Arabi, A., Croteau, C., & de Lacerda, A. B. M. (2025). Enhancing communication in healthcare: Supports for interactions between adults with hearing loss and healthcare providers. PLoS ONE, 20(2), e0308592.https://doi.org/10.1371/journal.pone.0308592
Kind En Gezin. (2021, Juni 9). Gehoortest. https://www.kindengezin.be/nl/kind-en-gezin-diensten/contactmomenten/gehoortest
Goed. (z.d.). Beter horen via beengeleiding of BAHA. https://www.goed.be/nl/advies/beengeleiding-baha/beter-horen-via-beengeleiding-of-baha
Hearing First. (z.d.-a). Maximizing technology. https://www.hearingfirst.org/hearing-evaluation-and-technology/maximizing-technology
Hearing First. (2025). Familiar sounds audiogram: Understanding your child’s hearing.
Hearing First. (z.d.-b). How to make listening easier at home. https://www.hearingfirst.org/b/blog/posts/how-to-make-listening-easier-at-home
Hearing First. (z.d.-c). Hearing device wear time for kids: Why full time use matters. https://www.hearingfirst.org/b/blog/posts/hearing-device-wear-time
Hearing First. (z.d.-d). LSL in daily life. https://www.hearingfirst.org/what-to-do/lsl-in-daily-life
Hearing First. (z.d.-e). Tips for keeping hearing devices on little ears. https://www.hearingfirst.org/b/blog/posts/tips-for-keeping-hearing-devices-on-little-ears
Hoorzaken. (2026, Maart 31). Solo apparatuur. Hoorzaken.nl. https://www.hoorzaken.nl/hoorverbetering/hoorhulpmiddelen/solo-apparatuur/
Hulstijn, J., & Hazenberg, S. (2012). Woorden leren: Intentioneel of incidenteel? Wat is het verschil, en hoe ga je ermee om in het vreemdetalen-onderwijs? Levende Talen Magazine.
Janneke. (2022, Februari 24). Hoortoestel batterijen of accu? Lees hier alle voor- en de nadelen op een rijtje! HoorStyle.https://hoorstyle.nl/hoortoestel-batterijen-of-accu-wat-zijn-de-voor-en-de-nadelen/
Janneke. (2023, Mei 22). Mijn kind blijft de hoortoestellen uittrekken. Vijf tips! HoorStyle. https://hoorstyle.nl/mn-kind-blijft-zn-hoortoestellen-uittrekken-help/
Kral, A., & Sharma, A. (2012). Developmental neuroplasticity after cochlear implantation. Trends in Neurosciences, 35(2), 111–122. https://doi.org/10.1016/j.tins.2011.09.004
Kral, A., Kishon-Rabin, L., O’Donoghue, G. M., & Romeo, R. R. (2025). Sensorimotor contingencies in congenital hearing loss: The critical first nine months. Hearing Research, 467, 109401. https://doi.org/10.1016/j.heares.2025.109401
Lerut, B. (2026, Maart 20). Mijn kind heeft een blijvend gehoorverlies. Wat nu? Oor tot Oor. https://www.oortotoor.be/blog/artikel/id/80/Mijn-kind-heeft-een-blijvend-gehoorverlies-Wat-nu
Madell, J. R., & Flexer, C. (2014). Pediatric audiology: Diagnosis, technology and management (2nd ed.). Thieme Medical Publishers.
Madell, J. R., Flexer, C., Wolfe, J., & Schafer, E. C. (2019). Pediatric Audiology: Diagnosis, Technology, and Management. Thieme.
National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD). (2022, Maart 16). How do we hear?https://www.nidcd.nih.gov/health/how-do-we-hear
National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD). (2024, Juni 13). Cochlear implants. https://www.nidcd.nih.gov/health/cochlear-implants
Nederlandse Vereniging voor Klinische Fysica & Kennisinstituut van de Federatie van Medisch Specialisten. (2021, Juni 8). Zorg gericht op de spraak- en taalontwikkeling bij licht blijvend gehoorverlies. Richtlijnendatabase. https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/audiologische_zorg_voor_slechthorende_kinderen_van_4_tot_18_jaar/hoorzorg_voor_kinderen_met_een_licht_blijvend_gehoorverlies_in_het_beste_oor/zorg_gericht_op_de_spraak-_en_taalontwikkeling_bij_licht_blijvend_gehoorverlies.html
Oticon. (z.d.). Hoe zet u uw hoortoestellen aan en uit. https://www.oticon.nl/support/life-with-a-hearing-aid/basic-hearing-aid-use/how-to-turn-hearing-aids-on-and-off
Pento. (z.d.). Veelgestelde vragen over hoortoestellen: Voor ouders en verzorgers van kinderen met hoortoestellen.
Phonak Danmark. (2019, 23 September). Ears are the doorway to the brain with Carol Flexer [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=dAtsLbpRT3U
Phonak. (z.d.-a). Hooroplossingen voor leerlingen in de klas: Phonak RogerTM voor onderwijs. https://www.phonak.com/nl-be/hearing-devices/microfoons/roger-for-education
Phonak. (z.d.-b). Phonak Roger Touchscreen Mic – draadloze microfoon. https://www.phonak.com/nl-nl/hearing-devices/microfoons/phonak-roger-touchscreen-mic
Resound. (z.d.). ReSound Multi Mic - microfoon voor uw hoortoestel. https://www.resound.com/nl-nl/hearing-aids/accessories/multi-mic
South Florida ENT Associates. (2026, Maart 23). How to care for your cochlear implant: A comprehensive guide. https://www.sfenta.org/blog/how-to-care-for-your-cochlear-implant-a-comprehensive-guide/
Starkey. (2016, November 29). Normal hearing or hearing loss. https://www.starkey.com/blog/articles/2016/11/normal-hearing-or-hearing-loss
Starkey. (z.d.). How do hearing aids work? https://www.starkey.com/hearing-loss/treatment/how-hearing-aids-work
Thompson, E. C., Benítez-Barrera, C. R., Angley, G. P., Woynaroski, T., & Tharpe, A. M. (2020). Remote microphone system use in the homes of children with hearing loss: Impact on caregiver communication and child vocalizations. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 63(2), 633–642. https://doi.org/10.1044/2019_jslhr-19-00197
Tomblin, J. B., Oleson, J., Ambrose, S. E., Walker, E. A., McCreery, R. W., & Moeller, M. P. (2020). Aided hearing moderates the academic outcomes of children with mild to severe hearing loss. Ear and hearing, 41(4), 775–789.https://doi.org/10.1097/aud.0000000000000823
UCBA-CEUPA. (z.d.). https://ucba-ceupa.be/
UZ Gent. (z.d.). Aangeboren permanent gehoorverlies. https://www.uzgent.be/nl/patient/zoek-een-arts-of-dienst/neus-keel-en-oorziekten/oren-en-evenwicht/gehoorverlies/aangeboren-permanent-gehoorverlies
Van Mossel Hoortoestellen. (z.d.). Hoortoestellen. https://www.vanmosselhoortoestellen.nl/hoortoestellen
World Health Organization. (2019). WHO classification of hearing loss in English and Dutch: 2019 version.
