Minder knippen, meer zekerheid: scanner vereenvoudigt kwaliteitscontrole van radioactieve geneesmiddelen

Voor een patiënt een radioactief geneesmiddel krijgt toegediend, moet eerst gecontroleerd worden of dat geneesmiddel voldoende zuiver is. Die kwaliteitscontrole gebeurt vandaag vaak nog met een methode waarbij laboranten chromatografische strips handmatig knippen en meten. Onderzoek aan het UZ Brussel toont nu dat een geautomatiseerde scanner dezelfde betrouwbare resultaten oplevert, maar sneller, veiliger en consistenter werkt.

Radioactieve geneesmiddelen spelen een belangrijke rol in de moderne geneeskunde. Ze maken het mogelijk om met medische beeldvorming aandoeningen zoals kanker, botziekten en longproblemen op te sporen. Om correcte diagnoses te garanderen, moet elk preparaat eerst een kwaliteitscontrole doorstaan. Zelfs kleine onzuiverheden kunnen ervoor zorgen dat een geneesmiddel zich anders in het lichaam verspreidt, waardoor beelden minder betrouwbaar worden. 

Die controle gebeurt meestal via een techniek die bekendstaat als de "knip-en-meetmethode". Daarbij wordt een chromatografische strip ontwikkeld zoals hieronder weergegeven.

Daarna in verschillende stukken geknipt en vervolgens segment per segment gemeten. Het is een betrouwbare methode, maar ze vraagt veel manuele handelingen en brengt extra blootstelling aan radioactief materiaal met zich mee.
 

Kan het ook anders?
Tijdens mijn bachelorproef onderzocht ik of een geautomatiseerde TLC-scanner een volwaardig alternatief kan vormen voor deze klassieke werkwijze. Zo'n scanner leest de volledige chromatografische strip automatisch uit en zet de resultaten om in een digitaal chromatogram. Hierdoor verdwijnen verschillende manuele stappen uit het analyseproces.

Om de betrouwbaarheid van de scanner te evalueren, werden zes veelgebruikte radioactieve geneesmiddelen onderzocht. Daarnaast werden de analysecondities geoptimaliseerd om na te gaan of een betere scheiding van de verschillende componenten mogelijk was. De resultaten waren opvallend. De scanner leverde voor alle onderzochte geneesmiddelen vrijwel identieke resultaten op als de traditionele knip-en-meetmethode. Statistische analyses toonden geen significante verschillen tussen beide technieken. De scanner levert dus dezelfde betrouwbare resultaten, maar vraagt minder manuele handelingen. Daardoor wordt de kwaliteitscontrole efficiënter en veiliger uitgevoerd.

Meer dan alleen tijdswinst
Hoewel de geoptimaliseerde analysemethoden geen invloed hadden op de uiteindelijke kwaliteitsresultaten, zorgden ze wel voor duidelijkere chromatogrammen. De verschillende componenten waren beter van elkaar gescheiden, waardoor de interpretatie eenvoudiger en consistenter werd. Dat lijkt misschien een klein detail, maar in een omgeving waar nauwkeurigheid cruciaal is, kan een duidelijke analyse het verschil maken. Minder interpretatie door de gebruiker betekent immers minder kans op variatie tussen metingen.
 

De voordelen beperken zich bovendien niet tot de analyse zelf. Omdat chromatografische strips niet langer handmatig moeten worden geknipt en afzonderlijk gemeten, vermindert de werklast voor laboranten. Ook de kans op rekenfouten neemt af, aangezien de software de resultaten automatisch verwerkt. Daarnaast speelt stralingsbescherming een belangrijke rol. Minder manipulaties van radioactief materiaal betekenen automatisch minder blootstelling voor de medewerkers die dagelijks met deze producten werken.
 

Een stap richting de radiofarmacie van de toekomst
De klassieke knip-en-meetmethode blijft voorlopig de referentiemethode binnen de radiofarmacie. Ze wordt al jarenlang gebruikt en is opgenomen in officiële richtlijnen. Toch tonen de resultaten van dit onderzoek aan dat geautomatiseerde scanners een betrouwbaar alternatief kunnen vormen. Verder onderzoek zal moeten uitwijzen hoe de methode presteert bij verschillende gebruikers en andere productiebatches. De eerste resultaten zijn echter veelbelovend.

Naarmate ziekenhuizen verder inzetten op digitalisering en automatisering, lijkt de kans groot dat dergelijke scanners een vaste plaats zullen krijgen binnen de kwaliteitscontrole van radioactieve geneesmiddelen. Wat vandaag nog een innovatieve technologie is, kan morgen bijdragen aan efficiëntere zorg, een hogere veiligheid voor laboranten en een nog betrouwbaardere diagnose voor patiënten.