Ervaringen van dove personen met communicatie in de gezondheidszorg
Introductie
In de Belgische Wet betreffende de rechten van de patiënt is het recht op een gelijkwaardige, kwaliteitsvolle zorgverlening en duidelijke informatievoorziening vastgelegd. Voor dove personen in Vlaanderen is effectieve communicatie binnen de gezondheidszorg echter geen vanzelfsprekendheid. Door barrières zoals een beperkte health literacy, misverstanden bij liplezen en een moeizame inzet van tolken Vlaamse Gebarentaal (VGT), dreigt deze doelgroep kwalitatieve zorg mis te lopen. Dit onderzoek brengt de ervaringen van dove personen in kaart om de centrale onderzoeksvraag te beantwoorden: “Hoe ervaren dove personen in Vlaanderen de toegankelijkheid van de gezondheidszorg en de communicatie met zorgverleners?”.
Methode
Er werd een beschrijvend, kwantitatief cross-sectioneel onderzoek uitgevoerd. De data werden verzameld via een gestructureerde, online vragenlijst die visueel simpel was opgebouwd en per vraag werd ondersteund met een videofragment in VGT. De netto steekproef bestond uit 19 volwassen, dove VGT-gebruikers in Vlaanderen die via convenience sampling werden geworven. De kwantitatieve data werden beschrijvend en thematisch geanalyseerd om barrières en tevredenheid in kaart te brengen.
Resultaten
De resultaten tonen aan dat 57,9% (n = 11) van de respondenten vaak communicatieproblemen ondervindt tijdens zorgcontacten. Drempels ontstaan al voorafgaand aan de consultatie, waarbij de telefonische bereikbaarheid zonder digitale alternatieven de grootste hindernis vormt (68,4%; n = 13). Dit wordt gevolgd door auditieve omroepsystemen in wachtzalen (52,6%; n = 10). Daarnaast kampt 68,4% (n = 13) met een gebrekkige beschikbaarheid van professionele tolken, waardoor de meerderheid een beroep moet doen op naasten. Een zorgwekkend gevolg is zorgmijding, hierbij geeft 26,3% (n = 5) van de respondenten aan soms een zorgcontact te vermijden vanwege deze communicatiebarrières. Desondanks hanteert de meerderheid actieve copingstrategieën door te vragen om herhaling of verduidelijking. Direct oogcontact (78,9%; n = 15) en het actief nagaan of informatie begrepen is (68,4%; n = 13) kwamen naar voren als de belangrijkste tips voor zorgverleners.
Discussie
De bevindingen bevestigen dat dove personen in Vlaanderen stuiten op structurele en communicatieve barrières die de autonomie, privacy en kwaliteit van zorg aantasten. De resultaten sluiten aan bij internationale literatuur over de kwetsbare positie van dove patiënten en het gebrek aan kennis over doofvriendelijke communicatie bij zorgverleners. Om de zorgkloof effectief te dichten is er nood aan structurele verandering, de invoering van digitale communicatiekanalen, visuele oproepsystemen, vlottere tolkprocedures en expliciete verpleegkundige scholing in aangepaste communicatie.
Bibliografie
Abou-Abdallah, M., & Lamyman, A. (2021). Exploring communication difficulties with deaf
patients. Clinical Medicine, 21(4), e380–e383. https://doi.org/10.7861/clinmed.2021-0111
Altieri, N. A., Pisoni, D. B., & Townsend, J. T. (2011). Some normative data on lip-reading
skills (L). The Journal of the Acoustical Society of America, 130(1), 1–4.
https://doi.org/10.1121/1.3593376
CAB Vlaanderen. (2024, 25 juni). Tolkuren. https://www.cabvlaanderen.be/ik-zoek-een-
tolk/tolkuren/
De Clerck, R., & Willems, A. G. (2023, 9 maart). Structureel stigma in ggz voor doven en
slechthorenden: Perspectief van cliënten en zorgverleners. Tijdschrift voor Psychiatrie.
https://www.tijdschriftvoorpsychiatrie.nl/nl/artikelen/article/50-13134…-
ggz-voor-doven-en-slechthorenden-perspectief-van-clienten-en-zorgverleners
Deaf 101. (z.d.). Deaf 101. Hearing Speech Deaf Center. https://hsdc.org/services/deaf-101/
Doof Vlaanderen. (2021, 22 september). Hoe een tolk aanvragen als horende persoon of
organisatie. https://www.doof.vlaanderen/nieuws/hoe-een-tolk-aanvragen-als-horende-
persoon-organisatie-0
Doof Vlaanderen. (z.d.). Tolken. https://www.doof.vlaanderen/lobby/dossiers/tolken
Federale Overheidsdienst Justitie. (2002, 26 september). Wet van 22 augustus 2002
betreffende de rechten van de patiënt. Etaamb. https://etaamb.openjustice.be/nl/wet-van-22-
augustus-2002_n2002022737.html
Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. (2025, 2 december). Gezondheidsverschillen en
gelijke toegang tot zorg. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
https://www.igj.nl/documenten/2025/12/02/gezondheidsverschillen-en-geli…-
zorg
Leeson, L. (2006). Signed languages in education in Europe – A preliminary exploration
(Council of Europe Linguistic Reports No. 3). Council of Europe.
https://www.coe.int/t/dg4/linguistic/source/leeson_en.doc
Mahmoodi, H. (2025). Empowering patients through effective communication: The teach-
back method as a tool for health literacy. Health Promotion Perspectives.
https://doi.org/10.34172/hpp.025.44214
McKee, M., Schlehofer, D., & Thew, D. (2011). Ethical issues in conducting research with
deaf populations. American Journal of Public Health, 101(12), 2174–2178.
https://doi.org/10.2105/AJPH.2011.300343
Open Universiteit. (2023, 9 maart). Doven stuiten binnen de ggz op onbegrip en
vooroordelen. https://www.ou.nl/-/doven-stuiten-binnen-de-ggz-op-onbegrip-en-vooroord…
Rogers, K. D., Lovell, K., Bower, P., Armitage, C. J., & Young, A. (2025). What are Deaf sign
language users’ experiences as patients in healthcare services? A scoping review. PLOS
Global Public Health, 5(2), e0003535. https://doi.org/10.1371/journal.pgph.0003535
19
Smeijers, A. (2019). ‘Medische zorg aan doven en slechthorenden is ondermaats’. Leids
Universitair Medisch Centrum (LUMC). https://www.lumc.nl/actueel/2019/medische-zorg-aan-
doven-en-slechthorenden-is-ondermaats/
Steinberg, A. G., Barnett, S., Meador, H. E., Wiggins, E. A., & Zazove, P. (2006). Health care
system accessibility: Experiences and perceptions of deaf people. Journal of General
Internal Medicine, 21(3), 260–266. https://doi.org/10.1111/j.1525-1497.2006.00340.x
Tannenbaum‐Baruchi, C., Feder‐Bubis, P., & Aharonson‐Daniel, L. (2024). Communication
barriers to optimal access to emergency rooms according to deaf and hard‐of‐hearing
patients and health care workers: A mixed‐methods study. Academic Emergency Medicine,
32(3), 246–259. https://doi.org/10.1111/acem.15037
Twickler, T., Hoogstraaten, E., Reuwer, A. Q., Singels, L., Stronks, K., & Essink-Bot, M.
(2009, 6 augustus). Laaggeletterdheid en beperkte gezondheidsvaardigheden vragen om
een antwoord in de zorg. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTVG).
https://www.ntvg.nl/artikelen/laaggeletterdheid-en-beperkte-gezondheids…-
vragen-om-een-antwoord-de-zorg
Unia. (2019). Voor een betere toegankelijkheid van ziekenhuizen voor dove en
slechthorende personen. Interfederaal Gelijkekansencentrum.
https://www.unia.be/files/Aanbevelingen_toegankelijkheid_ziekenhuizen_d…
Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH). (z.d.). Tolk voor doven en
slechthorenden. Vlaamse Overheid. Geraadpleegd op 5 mei 2026, van
https://www.vaph.be/organisaties/tolk-voor-doven-en-slechthorenden
WebPubli. (z.d.). Dovencultuur & gebarentaal | Doof zijn. Nowedo vzw.
https://www.nowedo.be/dovencultuur-gebarentaal/doof-zijn/
