Een onderzoek naar verborgen boodschappen bij Vlaams Belang
Heb je je wel eens afgevraagd waarom politici altijd en snel een antwoord klaar hebben tijdens interviews, en waarom hun taalgebruik verschilt van partij tot partij? Dat is namelijk geen toeval. Politici kiezen hun woorden zorgvuldig om bepaalde groepen kiezers aan te spreken.
Dogwhistles of hondenfluitjes
Hoe politieke partijen taal strategisch inzetten is precies wat ik onderzocht in mijn bachelorproef. Daarbij lag de focus op de Vlaamse extreemrechtse partij Vlaams Belang, en meer bepaald op de zogenaamde “dogwhistles” of ‘hondenfluitjes’. Net zoals een hondenfluitje enkel hoorbaar is voor honden en niet voor mensen, verwijst een “dogwhistle” naar een boodschap die maar door een deel van het publiek wordt herkend. Die bepaalde formulering kan dan ook een verborgen betekenis hebben die enkel voor specifieke groepen duidelijk is en voor anderen impliciet blijft.
Historische verbanden
Het “dogwhistlegebruik” bij Vlaams Belang heb ik onderzocht aan de hand van hun verkiezingsprogramma uit 2024. Hierin zag ik geregeld bepaalde woorden terugkomen die verband houden met nationaliteit, identiteit en religie. Enkele voorbeelden hiervan zijn volk, natie en elite. Op het eerste gezicht lijken dit neutrale woorden, maar ze dragen vaak een specifieke ideologische lading. Bovendien kennen de woorden een lange geschiedenis: tijdens de Vlaamse Beweging, die vanaf de 19e eeuw opkwam voor het Nederlands en de Vlaamse onafhankelijkheid, werden begrippen zoals volk, elite en natie nadrukkelijk ingezet. Zo waren er in die periode bijvoorbeeld veel weekbladen met in de titel het woord “volk”, of verwezen Vlaamsgezinden naar een “Vlaams volk” dat zich diende te verzetten tegen de Franstalige “elite” in Vlaanderen. Door die historische achtergrond mee te nemen, wordt duidelijk dat het hedendaagse taalgebruik van Vlaams Belang niet losstaat van eerdere historische discoursen en dat de partij nog steeds bepaalde waarden en normen uit die periode verdedigt.
Een vergelijking met CD&V en Vooruit
Maar waarom zijn die woorden nu precies voorbeelden van een dogwhistle? Om die vraag te beantwoorden, vergeleek ik het taalgebruik van Vlaams Belang met dat van twee andere Vlaamse politieke partijen, CD&V en Vooruit. Daaruit bleek dat dezelfde woorden daar niet of veel minder, en dan in een geheel andere context, voorkomen. Zo komt het woord volk bijvoorbeeld niet voor in het verkiezingsprogramma van Vooruit. In plaats daarvan gebruikt de partij een inclusievere variant, namelijk bevolking. Waar volk bij Vlaams Belang verwijst naar een afgebakende groep (Vlamingen), suggereert bevolking bij Vooruit eerder een diverse gemeenschap van iedereen die in Vlaanderen leeft en woont, ongeacht de afkomst.
Waarschijnlijk heb je hier zelf nooit over nagedacht toen je Tom Van Grieken het woord volk hoorde uitspreken, maar hierdoor kan een partij als Vlaams Belang wel aan hun kiezers laten zien dat ze het nog steeds eens zijn met controversiële standpunten zonder die expliciet te benoemen. Op die manier kunnen ze ook niet veroordeeld worden voor eventuele racistische uitspraken. Dogwhistles vormen daarom ook een essentieel onderdeel van taalkundig onderzoek naar politieke retoriek.
Bibliografie
Albertson, B. L. (2014). Dog-Whistle Politics: Multivocal Communication and Religious Appeals.
Political Behavior, 37, 3–26.
Bangers, S. (2023). ‘Hoor jij de verborgen politieke boodschap? De impliciete betekenis van
hondenfluitjes’. Geraadpleegd op 17 februari 2026 via
https://www.nemokennislink.nl/publicaties/hoor-jij-de-verborgen-politie…
De Cleen, B. (2023). ‘Populisme’. Geraadpleegd op 11 april 2026 via https://devb.be/id/ter-001466
De Landtsheer, C. (1988). Een theoretische bijdrage tot de studie van taalgebruik in de politiek, met
toepassing. Tijdschrift voor Sociale Wetenschappen, 33 (2), 151-167
De Lannoy, H. (2023). ‘Volk’. Geraadpleegd op 6 april 2026 via https://devb.be/id/pub-000601
De Wever, B. (2023a). ‘Geschiedenis van de Vlaamse Beweging’. Geraadpleegd op 6 april 2026 via
https://devb.be/id/ter-001095
De Wever, B. (2023b) ‘Volk en Staat’. Geraadpleegd op 6 april 2026 via https://devb.be/id/pub-000322
Fairclough, N. (2014). Language and Power (3rd edition). London: Longman.
Fuhrmann, A. (2022) Een encyclopedie voor de 21ste eeuw: concept en uitgangspunt bij de digitale
Encyclopedie van de Vlaamse Beweging, WT. Tijdschrift over de geschiedenis van de Vlaamse
Beweging, 81 (1), 36-43.
Grommen, S. & A. Dumarey (2024). ‘Waar staat CD&V voor?’. Geraadpleegd op 30 april 2026 via
https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/03/22/cd-v-waar-staat-de-partij-voor/
Haney-López, I. (2014). Dog whistle politics: how coded racial appeals have reinvented racism and
wrecked the middle class. Oxford: Oxford University Press.
Henderson, R. & E. McCready (2018). How Dogwhistles Work. In: Arai, S., Kojima, K., Mineshima, K.,
Bekki, D., Satoh, K., Ohta, Y. (eds). New Frontiers in Artificial Intelligence. JSAI-isAI 2017.
Lecture Notes in Computer Science, 10838.
Klemperer, V. (1946). LTI: Notizbuch eines Philologen. Leipzig: Reclam Verlag.
Leen, L. & T. Van Den Troost (2006). Van Vlaams Blok naar Vlaams Belang: Kroniek, analyse en
nasleep van een politiek proces. Brussel: Vanhecke.
Lindgren, E., B. Rönnerstrand, G. Rettenegger, E. Breitholtz, R. Cooper & A. Sayeed (2024). Coded
appeals and political gains: exploring the impact of racial dogwhistles on political support.
Journalism & Mass Communication Quarterly.
https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/10776990241280373
Marteel, S. (2024). ‘Natievorming’. Geraadpleegd op 11 april 2026 via https://devb.be/id/ter-001403
Moufahim, M., P. Reedy & M. Humphreys (2015). The Vlaams Belang: The Rhetoric of Organizational
Identity. Organization Studies, 36 (1).
https://journals.sagepub.com/doi/epub/10.1177/0170840614546149
Mudde, C. (2007). Populist radical right parties in Europe. Cambridge: Cambridge University Press.
Nörtemann, G.H. (2002). Im Spiegelkabinett der Historie. Der Mythos der Schlacht von Kortrijk und die
Erfindung Flanderns im 19. Jahrhundert. Berlin: Logos Verlag Berlin.
Ponsaers, P. (2020). Haatzaaiers: Extreemrechtse radicalisering. Oud-Turnhout/’s-Hertogenbosch:
Gompel & Scavina.
Praet, J. (2022). The ideological roots of populist radical-right climate scepticism: a qualitative data
analysis of the case Vlaams Belang. Politics of the Low Countries, 4 (3), 250-280.
Saerens, Z. & A. Dumarey (2024). ‘Waar staat Vooruit voor?’. Geraadpleegd op 30 april 2026 via
https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/03/11/vooruit-waar-staat-de-partij-vo…
Saul, J. (2018). Dogwhistles, Political Manipulation and Philosophy of Language. In D. Fogal, D.W.
Harris, & M. Matt (eds). New Work on Speech Acts, 360-383.
https://doiorg.libugent.idm.oclc.org/10.1093/oso/9780198738831.003.0013
Saul, J. (2024). Dogwhistles and Figleaves. How manipulative language spreads racism and
falsehood. Oxford: Oxford University Press.
Schram, E. (2024). ‘Hoe politici met racisme wegkomen dankzij hondenfluitjes’. Geraadpleegd op 17
februari 2026 via https://www.oneworld.nl/mensenrechten/hoe-politici-met-racisme-wegkomendankzij-hondenfluitjes/
Torices, J.R. (2021). Understanding dogwhistles politics – Comprender la política de los silbatos para
perros. Theoria: An International Journal for Theory, History and Foundations of Science, 36 (3),
321-339. https://www.jstor.org/stable/27073752
Van Campenhout, N. (2023). ‘Ons Volk’. Geraadpleegd op 6 april 2026 via https://devb.be/id/pub000292
Van de Vijver, H. (2023). ‘Volk en Kunst’. Geraadpleegd op 6 april 2026 via https://devb.be/id/org006944
Vandenbussche, W., R. Vosters & R. Willemyns (2023). ‘Taal’. Geraadpleegd op 6 april 2026 via
https://devb.be/id/ter-000670
Vanderbeeken, R. & K. Zahidi (2022a). Debatfiches van de Vlaamse elite. Berchem: EPO vzw.
Vanderbeeken, R. & K. Zahidi (2022b). ‘Taal is klassenstrijd’. Geraadpleegd op 17 februari 2026 via
https://www.sampol.be/2022/01/taal-is-klassenstrijd
Vlaams Belang (2021). ‘Transfers gefaseerd afbouwen en Wallonië responsabiliseren’. Geraadpleegd
op 16 mei 2026 via https://www.vlaamsbelang.org/nieuws/transfers-gefaseerd-afbouwen-enwallonie-responsabiliseren
Witte, E. & H. Van Velthoven (2023). ‘Taalpolitiek en -wetgeving’. Geraadpleegd op 1 april 2026 via
https://devb.be/id/ter-000679
Wodak, R. (2015). The Politics of Fear: What Right-Wing Populist Discourses Mean. London: Sage.
