Verliezen koeien binnenkort hun job aan paddenstoelen?
Schuldvrije lederen kleding waar geen dierenleed of zware chemicaliën voor nodig zijn, maar de “wortels” van paddenstoelen. Is er een mogelijkheid om paddenstoelenleer te maken dat sterk en soepel genoeg is voor kleren?
De paddenstoel is een schimmel die vanuit het bos op ons bord belandt of vaak voorkomt in sprookjes. Maar als het aan wetenschappers ligt, hangt hij binnenkort in onze kleerkast als volwaardig paddenstoelenleer. Wat er boven de grond groeit, is een klein deel van het organisme: het is eigenlijk het voortplantingsorgaan van de schimmel. Het grootste deel bevindt zich ondergronds, als een compact netwerk van schimmeldraden dat mycelium heet. Uit dit mycelium wordt het leer gemaakt.
De zoektocht naar een alternatief is nodig, want conventioneel leer heeft een zware impact op het milieu. Vandaag zijn er twee bronnen voor leer. De eerste is de koe, waarbij alleen al voor het looien van 1 kilogram leder zo'n 2,5 kilogram chemicaliën en 250 liter water nodig is. De tweede bron is aardolie, de basis voor synthetisch leer. Maar bij de verwerking van petroleum tot imitatieleer komen opnieuw schadelijke en toxische stoffen zoals pvc kijken.
Van een fungicocktail tot een myceliumschijf
Om het mycelium te kweken, begint het proces op een gelatine-achtige voedingsbodem gemaakt van agar in een donkere kweekruimte, tot die volledig bedekt is met een donzige laag schimmel. Die harige bodem wordt vervolgens samen met een voedingscocktail gemixt in een blender. Het mengsel wordt overgebracht naar kweekpotjes met een luchtfilter, opnieuw in het donker. Na verloop van tijd groeit aan het vloeistofoppervlak een stevige, flexibele schijf die sterk doet denken aan een kombucha-zwam.
Zodra deze schijf dik genoeg is gegroeid, wordt ze geoogst en gedroogd. En precies in die fase zit de grootste uitdaging. Een natte schimmelschijf verandert bij klassieke droging al snel in een broze, kromme cracker die bij de minste aanraking breekt. Om een materiaal over te houden dat soepel en buigzaam blijft zoals echt leer, werden de schijven voor en tijdens het drogen onderworpen aan verschillende nabehandelingen. Die stappen bleken een duidelijke invloed te hebben op de krimp, de soepelheid, het uiteindelijke behoud van gewicht en zelfs de geur en kleur van het materiaal.
Leder met een geurtje en een kleurtje
Om te bepalen hoe het materiaal gedroogd wordt, werden de geoogste schijven onderworpen aan verschillende droogtemperaturen: één reeks droogde bij kamertemperatuur, terwijl een andere reeks de oven inging. De hogere temperatuur bleek al snel gemengde resultaten op te leveren. Hoewel de hitte de mechanische stevigheid geen goed deed, zorgde ze wel voor een verrassende transformatie van geur, kleur en textuur. De stalen kleurden warm bruin, kregen het tastbare gevoel van perkamentachtig leer en verspreidden een opvallend herkenbaar aroma van pure, zwarte chocolade.
Het grootste struikelblok bleef echter de soepelheid. Zonder extra hulp verdwijnt met het vocht namelijk ook alle flexibiliteit uit de schimmel. Om dat te voorkomen, kreeg een deel van de stalen een bad in een dikke, stroperige weekmaker. Die vloeistof hield een deel van het vocht vast, zodat de schijf niet te veel uitdroogde. Het resultaat was overduidelijk: in plaats van een harde, broze schijf bleef het materiaal soepel en won het zelfs aan elasticiteit. Een gerichte nabehandeling met weekmakers blijkt dus onmisbaar om van een paddenstoel een draagbaar materiaal te maken.
Zitten onze koeien binnenkort zonder werk?
Of koeien hun baan binnenkort echt kwijtspelen, valt nog niet met zekerheid te zeggen; dit onderzoek vond immers plaats op een kleine laboschaal. Maar één ding is duidelijk: net als een ruwe runderhuid is een geoogste schimmelplaat op zichzelf nog niet meteen bruikbaar. Ook paddenstoelenleer vraagt om een eigen vorm van 'looien'. Het cruciale verschil zit in de ecologische voetafdruk: deze nabehandeling is een milde, energiezuinige stap die het milieu nauwelijks belast.
Met gericht vervolgonderzoek naar deze nabehandelingen ligt de weg open naar jassen, handtassen of meubelbekleding uit kweekpotten. Bovendien heeft myceliumleer een enorme troef: in tegenstelling tot synthetisch imitatieleer is het materiaal in theorie volledig biologisch afbreekbaar. Dat brengt ons weer een concrete stap dichter bij een echte circulaire economie. En de koeien? Die hoeven niet meteen te wanhopen: aan melk uit een paddenstoel zijn we voorlopig nog niet toe.
Bibliografie
Alexopoulos, John, C., Moore, David, Ahmadjian, & Vernon. (2026, May 21). Fungus | Defini tion, Characteristics, Types, & Facts. Encyclopedia Britannica. https://www.britan nica.com/science/fungus Anavadiya, B., Acharya, D., Saraf, M., & Goswami, D. (2023). Multispecies metabolomics in teractions resulting in the development of resistance. In Elsevier eBooks (pp. 133–150). https://doi.org/10.1016/b978-0-323-95715-1.00016-9 Ballhausen, M., Van Veen, J. A., Hundscheid, M. P. J., & De Boer, W. (2015). Methods for baiting and enriching Fungus-Feeding (Mycophagous) rhizosphere bacteria. Frontiers in Mi crobiology, 6, 1416. https://doi.org/10.3389/fmicb.2015.01416 Birlie, A. A. (2025). Transforming the Leather Industry: A Comprehensive review on leather alternatives. JOURNAL OF RENEWABLE MATERIALS, 13(9), 1783–1802. https://doi.org/10.32604/jrm.2025.02025-0039 Britannica Editors. (1998, July 20). Amensalism | Competition, Predation & Symbiosis. Ency clopedia Britannica. https://www.britannica.com/science/amensalism C.J. Alexopoulos. (1979). Introductory Mycology, 3rd Ed. Ucmp Berkeley. Geraadpleegd op 12 februari 2026, van https://ucmp.berkeley.edu/fungi/fungimm.html Competition in Biology | Definition, Types & Examples | Study.com. (n.d.). study.com. https://study.com/academy/lesson/competition-biology-overview-types-exa… Culp, E. J., & Goodman, A. L. (2023). Cross-feeding in the gut microbiome: Ecology and mechanisms. Cell Host & Microbe, 31(4), 485–499. https://doi.org/10.1016/j.chom.2023.03.016 Creative, V. (z.d.). hyfen mycelium netwerk, vegetatief lichaam van schimmels, gelabeld pad destoel structuur anatomie, mycelium, hyfen, cel muur, eiwitten, glucanen, chitine. illustratie. 75340231 Vectorkunst bij Vecteezy. Vecteezy. https://nl.vecteezy.com/vector kunst/75340231 Demeester, W., De Baets, J., Duchi, D., De Mey, M., & De Paepe, B. (2023d). MoBioS: Mod ular Platform Technology for High-Throughput Construction and Characterization of Tunable Transcriptional Biological Sensors. Biosensors, 13(6), 590. https://doi.org/10.3390/bios13060590 Desiderio, A., Goppa, L., Santambrogio, C., Brocca, S., Buratti, S., Girometta, C. E., Sarkar, M., Venuti, M. T., Savino, E., Rossi, P., & Ferrari, E. (2025). Improving the Proteome-Mining of Schizophyllum commune to Enhance Medicinal Mushroom Applications. Journal of Fungi, 11(2), 120. https://doi.org/10.3390/jof11020120 Fungi act as ‘highways’ for bacteria – new tools reveal how microbes travel together on crops | Rothamsted Research. (n.d.). https://www.rothamsted.ac.uk/news/fungi-act-highways-bac teria-new-tools-reveal-how-microbes-travel-together-crops Hakansson, E., Carter, N., Coen, L., & LaBarbera, N. (2022). Under their skin: a report series on leather (AmyHitchenor & Bella Holgate, Reds.). https://static1.squarespace.com/sta tic/5f5f02dd9b510014eef4fc4f/t/6386865fa112a35adea84ccd/1669760650422/CFJ+lea ther%27s+impact+on+the+planet+%28launch%29.pdf Hammad, I. A., Talkhan, F. N., & Zoheir, A. E. (2013). Urease activity and induction of cal cium carbonate precipitation by Sporosarcina pasteurii NCIMB 8841. In Journal of Applied Sciences Research & National Research Center, Journal Of Applied Sciences Research (Vol. 9, Nummer 3, pp. 1525–1533) [Journal-article].
Iqbal, D. M., Wong, L. S., & Kong, S. Y. (2021). Bio-Cementation in construction Materials: a review. Materials, 14(9), 2175. https://doi.org/10.3390/ma14092175 Jaitham, R. (2023, February 15). The Sanger Sequencing workflow of DNA sequencing de tection that. . . iStock. https://www.istockphoto.com/nl/vector/the-sanger-sequencing-work flow-of-dna-sequencing-detection-that-including-pcr-gm1465463673-497856161 Naturalis Biodiversitity center & Wagningen university & reacher. (2019, 20 mei). Onderzoe kers brengen wereldwijd in kaart hoe bomen, schimmels en bacteriën samenwerken. Nature Today. Geraadpleegd op 20 april 2026, van https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-re ports/message/?msg=25191 Ren, S., Liu, H., Sang, Q., Lu, M., Gao, Q., & Chen, W. (2025). A Review of Bioactive Com ponents and Pharmacological Effects of Ganoderma lucidum. Food Science & Nutrition, 13(7), e70623. https://doi.org/10.1002/fsn3.70623 Saha, G. S. (2020, 20 oktober). Atmosphere regulated Killswitch. IGEM. https://regi stry.igem.org/parts/bba-k3512042 Schneider, V. a. F., Coorens, M., Ordonez, S. R., Bokhoven, J. L. M. T., Posthuma, G., Van Dijk, A., Haagsman, H. P., & Veldhuizen, E. J. A. (2016). Imaging the antimicrobial mecha nism(s) of cathelicidin-2. Scientific Reports, 6(1), 32948. https://doi.org/10.1038/srep32948 Trindade, J. D. S., De Lima, C. G. F., Cõrte-Real, S., Decote-Ricardo, D., & De LIma, M. E. F. (2022b). Drug repurposing for Chagas disease: In vitro assessment of nimesulide against Trypanosoma cruzi and insights on its mechanisms of action. Arca - Repositório Institucional Da Fiocruz. https://doi.org/10.1371/journal Van Den Abeele, W. & Healing-Mushrooms.net. (2021). The effect of bacteria on biomass production, schizophyllan production and material properties of Schizophyllum commune (Door F. E. L. Kleijburg, H. A. B. Wösten, & L. G. Lugones). Vandelook, S., Elsacker, E., Van Wylick, A., De Laet, L., & Peeters, E. (2021). Current state and future prospects of pure mycelium materials. Fungal Biology And Biotechnology, 8(1), 20. https://doi.org/10.1186/s40694-021-00128-1 Wang, D., Zeng, N., Li, C., Li, Z., Zhang, N., & Li, B. (2024). Fungal biofilm formation and its regulatory mechanism. Heliyon, 10(12), e32766. https://doi.org/10.1016/j.heli yon.2024.e32766 Wang, D., Zeng, N., Li, C., Li, Z., Zhang, N., & Li, B. (2024). Fungal biofilm formation and its regulatory mechanism. Heliyon, 10(12), e32766. https://doi.org/10.1016/j.heli yon.2024.e32766 Xia, K. (2023, August 30). The leather industry’s impact on the environment. Faunalytics. https://faunalytics.org/the-leather-industrys-impact-on-the-environment/ Xiao, X., Huang, T., Zhang, J., Su, Q., Tao, L., Chen, X., Zhang, Y., Jiang, Y., Ding, Y., Yu, X., Liu, W., Ji, H., & Song, C. (2021). Evidence for the Presence of Hyphae and Fruiting Body Calcium Oxalate Crystallites in Schizophyllum commune. bioRxiv (Cold Spring Harbor Laboratory). https://doi.org/10.1101/2021.08.13.456293 Zhang, Y., Zhang, X., Peng, B., Zhang, Y., Chen, Z., Ma, G., Wang, J., Wen, Q., & Liu, M. (2026). Industrial-grade nitrogen sources modulate CaCO3 polymorphs and strength in MICP-cemented sand: A structure–property study. PLoS ONE, 21(5), e0348780. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0348780
