The prevalence and potential risk factors of suicidal ideation in 8-year-olds in the JOnG! study

Lisa Van Hove
Deze masterproef houdt één van de eerste studies in die een doodswens specifiek bij jonge kinderen onderzocht. Dit werd nagegaan door de belangrijkste zorgfiguren uit het 6-jarig cohort van de JOnG!-studie bij het tweede meetmoment te vragen of hun 8-jarig kind ooit gezegd had dat hij/zij liever dood wil zijn. Uit het onderzoek bleek dat 12.1% van de zorgfiguren aangeeft dat zijn/haar kind er ooit een doodswens op nahield en dat dit in verband gebracht kan worden met een aantal specifieke factoren.

Een doodswens bij 8-jarigen

Samenvatting

Deze masterproef houdt één van de eerste studies in die een doodswens specifiek bij jonge kinderen onderzocht. Dit werd nagegaan door de belangrijkste zorgfiguren uit het 6-jarig cohort van de JOnG!-studie bij het tweede meetmoment te vragen of hun 8-jarig kind ooit gezegd had dat hij/zij liever dood wil zijn. Uit het onderzoek bleek dat 12.1% van de zorgfiguren aangeeft dat zijn/haar kind er ooit een doodswens op nahield en dat dit in verband gebracht kan worden met een aantal specifieke factoren.

Zijn 8-jarigen niet te jong om na te denken over zelfdoding?

Onderzoekers hebben lange tijd gedacht dat jonge kinderen geen doodswens konden bezitten omdat hun concept van de dood nog onvoldoende ontwikkeld is. De voorbije jaren werd deze gedachtegang echter ontkracht. Hoewel het klopt dat jonge kinderen over een eenvoudiger concept beschikken, begrijpen ze de fundamentele kenmerken – zoals het onomkeerbaar zijn – ervan al op 4-jarige leeftijd (Barrett & Behne, 2005). Dit betekent dus dat 8-jarigen wel degelijk in staat zijn om een doodswens te ontwikkelen en zo terecht kunnen komen in het suïcidaal proces, bestaande uit respectievelijk: een doodswens, een zelfdodingsplan, een zelfdodingspoging en eigenlijke zelfdoding. Daarnaast lijkt deze laatste fase van het suïcidaal proces een opmars te maken als een van de leidende doodsoorzaken in een steeds jongere populatie. Zo was zelfdoding in 2017 de tweede meest voorkomende doodsoorzaak bij 10 tot 14-jarigen in de Verenigde Staten (Centers for Disease Control and Prevention [CDC], 2019). Daarenboven stelden onderzoekers vast dat eigenlijke zelfdoding op een latere leeftijd hoogstwaarschijnlijker wordt naarmate er op een jongere leeftijd een doodswens aanwezig is (Klimes-Dougan e.a., 1999; Nock e.a., 2008; Velez & Cohen, 1988; Whalen e.a., 2015). Deze zaken benadrukken het belang van onderzoek naar een doodswens op een jonge leeftijd.

© Illustratie door Anneliese Ceuppens

Een aanzienlijk aantal risicofactoren die herzien moeten worden

Dankzij het groeiende aantal onderzoekers die zich de laatste decennia bezighouden met het analyseren van het suïcidale proces, werden reeds legio risicofactoren voor een doodswens blootgelegd. Enkele van deze risicofactoren zijn: een psychiatrische stoornis, een conflictueuze relatie met de ouders, ouderlijke zelfdoding en een verwaarlozende opvoedingsstijl (Brent e.a., 2015; Lai & McBride-Chang, 2010; Mayes, Calhoun, Baweja, & Mahr, 2015; Soole & De Leo, 2015). Deze risicofactoren werden vervolgens gebruikt om preventieve en interveniërende maatregelen te ontwikkelen. Echter bracht recent onderzoek een belangrijk leeftijdsspecifiek verschil aan het licht dat significante gevolgen met zich meebrengt voor de wijze waarop onderzoek binnen dit onderwerp tot op heden uitgevoerd wordt. Zij stelden namelijk vast dat de risicofactoren die gelden voor het ontwikkelen van een doodswens tijdens de adolescentie verschillen van deze tijdens de lagere schoolleeftijd (Tan, Xia, & Reece, 2018). De risicofactoren zijn dus met andere woorden leeftijdsafhankelijk. Aangezien de risicofactoren waarop onze huidige preventieve en interveniërende maatregelen gebaseerd zijn, overheersend nagegaan werden binnen steekproeven met variërende leeftijden, betekent dit dat elke risicofactor die binnen dergelijke steekproeven ontdekt werd herzien moet worden. Meer nog, ook de reeds verworpen risicofactoren moeten herbekeken worden.

Door onze steekproef te beperken tot 8-jarigen, hopen wij alvast te kunnen bijdragen aan deze herziening. Om dit te kunnen verwezenlijken, maakten we gebruik van vragenlijsten die ingevuld werden in het kader van de JOnG!-studie. Deze studie stelt een onderzoek voor naar de ontwikkeling, opvoeding, gezondheid en gedrag bij kinderen en hun gezin. Aan de hand van de antwoorden die zorgfiguren over hun 8-jarig kind gaven, konden verschillende potentiele risicofactoren blootgelegd worden.

Deze factoren zijn mogelijks alarmerend

Uit ons onderzoek kwam naar voren dat 12.1% van de zorgfiguren melden dat hun kind ooit blijk gaf van een doodswens en dit gemiddeld op 7 à 8-jarige leeftijd. Het jongste kind waarbij suïcidale gedachten opgemerkt werden, was amper 3 jaar oud. De belangrijkste zorgfiguren gaven aan dat een doodswens vooral tot uiting kwam wanneer hun kind onder de invloed was van sterke emoties, bij ernstige familiale conflicten zoals een scheiding of een overlijden, bij conflicten met vrienden en problemen op school zoals gepest worden. Opmerkelijk was dat de meeste zorgfiguren op het moment van deze uitingen maar ‘een beetje’ ongerust waren. Bij de kinderen waarbij een doodswens gerapporteerd werd, kwamen de hieronder beschreven factoren significant vaker voor.

Ten eerste leek een doodswens zich vaker te ontwikkelen in de aanwezigheid van een of meerdere psychiatrische diagnose(s) en meer specifiek bij ADHD en een autismespectrumstoornis. Deze eerste bevinding toonde al meteen het leeftijdsspecifieke karakter van de risicofactoren aan. Bij onderzoeken die tevens oudere kinderen includeerden in hun steekproef, werden namelijk ook angst- en stemmingsstoornissen in verband gebracht met een doodswens. Ten tweede werd een doodswens in verband gebracht met impulsief en agressief gedrag. Dit is in lijn met eerder onderzoek en correspondeert tevens met de hierboven vernoemde aanwezigheid van ADHD, aangezien impulsiviteit bij deze ontwikkelingsstoornis een belangrijke component voorstelt. Ten derde bleek het meemaken van meerdere (stressvolle) gebeurtenissen tegelijkertijd ook gerelateerd te zijn aan een doodswens. Verder werd één specifieke gebeurtenis in verband gebracht met een doodswens, namelijk een significante toename van het gezinsinkomen. Dit is opmerkelijk aangezien deze gebeurtenis nog nooit eerder binnen dit onderzoeksveld onderschreven werd. Tot slot werd er binnen dit onderzoek gekeken naar het in verband staan van een doodswens met bepaalde opvoedingsstijlen. Een doodswens kwam minder voor indien de zorgfiguren meer regels en positief ouderlijk gedrag toepasten, minder (fysiek) hard straften en minder probeerden binnen te dringen in de emotionele en psychologische ontwikkeling van hun kind.

© Illustratie door Anneliese Ceupens

Vertaling naar de praktijk

Deze studie houdt één van de eerste onderzoeken in dat een doodswens specifiek bij jonge kinderen onderzocht. Onderzoek hiernaar is nochtans zinvol aangezien een recent studie uitwees dat de risicofactoren, waarop onze huidige preventieve en interveniërende maatregelen gebaseerd zijn, leeftijdsafhankelijk zijn. Verder kunnen de onderzoeksresultaten een aanzet geven voor een ontwikkeling van een screeningsinstrument voor vroegdetectie van suïcidaliteit in de basisschool. Tot slot informeren onze bevindingen hulpverleners om waakzaam te zijn voor een doodswens op jonge leeftijd naargelang de aanwezigheid van een (of meerdere) psychiatrische diagnose(s) zoals ADHD en autismespectrumstoornis, de mate van impulsief en agressief gedrag, meegemaakte (stressvolle) levensgebeurtenissen en de opvoedingsstijl die toegepast wordt door de zorgfiguren.

Bibliografie

Arria, A. M., O’Grady, K. E., Caldeira, K. M., Vincent, K. B., Wilcox, H. C., & Wish E. D. (2009). Suicide ideation among college students: A multivariate analysis. Archives of Suicide Research, 13(3), 230-246. doi:10.1080/13811110903044351

Baetens I., Claes, L., Martin, G., Onghena,, P., Grietens, H., Van Leeuwen, K., … Griffith, J. W. (2014). Is nonsuicidal self-injury associated with parenting and family factors? The Journal of Early Adolescence, 34(3), 387-405. doi:10.1177/0272431613494006

Barber, B. K, & Harmon, E. L. (2002). Violating the self: Parental psychological control of children and adolescents. In B. K. Barber (Ed.), Intrusive parenting: How psychological control affects children and adolescents (pp. 15-52). Washington, DC: American Psychological Association. doi:10.1037/10422-002

Barber, B. K. (1996). Parental psychological control: Revisiting a neglected construct. Child Development, 67, 3296-3319. doi:10.1111/j.1467-8624.1996.tb01915.x

Barber, B. K., Stolz, H. E., Olsen, J. E., Collins, W.A., & Burchinal, M. (2005). Parental support, psychological control, and behavioral control: Assessing relevance across time, culture, and method. Monographs of the Society for Research in Child Development, 70(4), 1-147. doi:10.1111/j.1540-5834.2005.00365.x

Barrett, H. C., & Behne, T. (2005). Children’s understanding of death as the cessation of agency: A test using sleep versus death. Cognition, 96(2), 93-108. doi:10.1016/j.cognition.2004.05.004

Baumrind, D. (1966). Effects of authoritative parental control on child behavior. Child Development, 37(4), 887-907. 

Baumrind, D. (1971). Current patterns of parental authority. Developmental Psychology Monograph, 4, 1-103. doi:10.1037/h0030372

Ben-Yehuda, A., Aviram, S., Govezensky, J., Nitzan, U., Levkovitz, Y., & Bloch, Y. (2012). Suicidal behavior in minors-diagnostic differences between children and adolescents. Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics, 33(7), 542-547. doi:10.1097/01.DBP.0000415830.85996.e6

Bergman, A., Axberg, U., & Hanson, E. (2017). When a parent dies – A systematic review of the effects of support programs for parentally bereaved children and their caregivers. BCM Palliative Care, 16(1). doi:10.1186/s12904-017-0223-y

Brent, D. A., Melhem, N. M., Oquendo, M., Burke, A., Birmaher, B., Stanley, B., … Mann, J. J. (2015). Familial pathways to early-onset suicide attempt: A 5.6-year prospective study. JAMA Psychiatry, 72(2), 160-168. doi:10.1001/jamapsychiatry.2014.2141

Bugge, K. E., Darbyshire, P., Røkholt, E. G., Haugstvedt, K. T. S., & Helseth, S. (2014). Young children’s grief: Parents’ understanding and coping. Death Studies, 38(1), 36-43. doi:10.1080/07481187.2012.718037

Centers for Disease Control and Prevention (2019). Ten leading causes of death and injury. Retrieved from https://www.cdc.gov/injury/wisqars/LeadingCauses.html

Cerel, J., Fristad, M. A., Verducci, J., Weller, R. A., & Weller, E. B. (2006). Childhood bereavement: Psychopathology in the 2 years postparental death. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 45(6), 681-690. doi:10.1097/01.chi.0000215327.58799.05

Corr, C. A., & Balk, D. E. (Eds.) (2010). Children’s encounters with death, bereavement, and coping. New York, NY: Springer Publishing Company.

Dervic, K., Friedrich, E., Oquendo, M. A., Voracek, M., Friedrich, M. H., & Sonneck, G. (2006). Suicide in Austrian children and young adolescents aged 14 and younger. European Child & Adolescent Psychiatry, 15(7), 427-434. doi:10.1007/s00787-006-0551-6

Donath, C., Graessel, E., Baier, D., Bleich, S., & Hillemacher, T. (2014). Is parenting style a predictor of suicide attempts in a representative sample of adolescents? BMC Pediatrics, 14, 113-125. doi:10.1186/1471-2431-14-113

Dunn, E. C., McLaughlin, K. A., Slopen, N., Rosand, J., & Smoller, J. W. (2013). Developmental timing of child maltreatment and symptoms of depression and suicidal ideation in young adulthood: Results from the National Longitudinal Study on Adolescent Health. Depression and Anxiety, 30(10). doi:10.1002/da.22102

Foley, D. L., Goldston, D. B., Costello, J. E., & Angold, A. (2006). Proximal psychiatric risk factors for suicidality in youth: The Great Smokey Mountains Study. Archives of General Psychiatry, 63(9), 1017-1024. doi:10.1001/archpsyc.63.9.1017

Giannetta, M. M., Betancourt, L. M., Brodsky, N. L., Wintersteen, M. B., Romer, D., Giannetta, J. M., & Hurt, H. (2012). Suicidal ideation and self-harm behavior in a community sample of preadolescent youth: A case-control study. Journal of Adolescent Health, 50(5), 524-526. doi:10.1016/j.jadohealth.2011.09.013

Goodman, R. (1997). The Strengths and Difficulties Questionnaire: A research note. Journal of Child Psychology and Psychiatry38(5), 581-586. doi:10.1111/j.1469-7610.1997.tb01545.x

Grietens, H., Hoppenbrouwers, K., Desoete, A., Wiersema, J.R., & Van Leeuwen, K. (2010). JOnG! theoretische achtergronden, onderzoeksopzet en verloop van het eerste meetmoment. [JOnG! theoretical background, research design and methodology of the first wave]. Policy Research Centre of Welfare, Health and Family: Louvain, Belgium. Retrieved from https://steunpuntwvg.be/2007-2011/swvg/_docs/Publicaties/2010_JONG_Hans…

Haine, R. A., Wolchik, S. A., Sandler, I. N., Millsap, R. E., & Ayers, T. S. (2006). Positive parenting as a protective resource of parentally bereaved children. Death studies, 30(1), 1-28. doi:10.1080/07481180500348639

Hardt, J., Herke, M, & Schier, K. (2010). Suicidal ideation, parent-child relationships, and adverse childhood experiences: A cross-validation study using a graphical markov model. Child Psychiatry and Human Development, 42(2), 119-133. doi:10.1007/s10578-010-0203-4

Jackson, C., Henriksen, L., & Foshee, V. A. (1998). The authoritative parenting index: Predicting health risk behaviors among children and adolescents. Health Education & Behavior, 25(3), 319-337. doi:10.1177/109019819802500307

Jackson, H., & Nuttall, R. L. (2001). Risk for preadolescent suicidal behavior: An ecological model. Child and Adolescent Social Work Journal, 18(3), 189-203. doi:10.1023/A:1011058419113

Joiner, T. E. (2005). Why people die by suicide. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Kaplow, J. B., Saunders, J., Angold, A., & Costello, J. E. (2010). Psychiatric symptoms in bereaved versus non-bereaved youth and young adults: A longitudinal epidemiological study. Journal of the American Academy for Child and Adolescent Psychiatry, 49(11), 1145-1154. doi:10.1016/j.jaac.2010.08.004

Kessler, R. C., Borges, G., & Walters, E. E. (1999). Prevalence of and risk factors for lifetime suicide attempts in the National Comorbidity Survey. Archives of General Psychiatry, 56(7), 617-626. doi:10.1001/archpsyc.56.7.617

Klimes-Dougan, B., Free, K., Ronsaville, D., Stilwell, J., Welsh, J. C., & Radke-Yarrow, M. (1999). Suicidal ideation and attempts: A longitudinal investigation of children of depressed and well mothers. Journal of American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 38(6), 651-659. doi:10.1097/00004583-199906000-00011

Klonksy, E. D., & May, A. M. (2015). The three-step theory (3ST): A new theory of suicide rooted in the “ideation-to-action” framework. International Journal of Cognitive Therapy, 8(2), 114-129.

Klonksy, E. D., May, A. M., & Saffer, B. Y. (2016). Suicide, suicide attempts, and suicidal ideation. Annual Review of Clinical Psychology, 12, 307-330. doi:10.1146/annurev-clinpsy-021815-093204

Kovess-Masfety, V., Pilowksy, D. J., Goelitz, D., Kuijpers, R., Otten, R., Moro, M. F., . . . Carta, M. G. (2015). Suicidal ideation and mental health disorders in young children across Europe. Journal of Affective Disorders, 177, 28-35. doi:10.1016/j.jad.2015.02.008

Kuppens, S., Grietens, H., Onghena, P., & Michiels, D. (2009). Measuring parenting dimensions in middle childhood: Multitrait-multimethod analysis of child, mother, and father ratings. European Journal of Psychological Assessment, 25(3), 133-140. doi:10.1027/1015-5759.25.3.133

Kwok, O., Haine, R. A., Sandler, I. N., Ayers, T. S., Wolchik, S. A., & Tein, J. (2005). Positive parenting as a mediator of the relations between parental psychological distress and mental health problems of parentally bereaved children. Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology, 34(2), 260-271. doi:10.1207/s15374424jccp3402_5

Lai, K. W., & McBride-Change, C. (2010). Suicidal ideation, parenting style, and family climate among Hong Kong adolescents. International Journal of Psychology, 36(2), 81-87. doi:10.1080/00207590042000065

Lin, F., Lin, J., Hsieh, Y., & Chang, C. (2014). Quarrelsome family environment as an enhanced factor on child suicidal ideation. Research in Developmental Disabilities, 35(12), 3245-3253. doi:10.1016/j.ridd.2014.08.007

Liu, X., Gentzler, A. L., Tepper, P., Kiss, E., Osváth, V., Tamás, Z., … Kovacs, M. (2006). Clinical features of depressed children and adolescents with various forms of suicidality. The Journal of Clinical Psychiatry, 67(9), 1442-1450. doi:10.4088/JCP.v67n0917

Mayes, S. D., Calhoun, S. L., Baweja, R., & Mahr, F. (2015). Suicide ideation and attempts in children with psychiatric disorders and typical development. Journal of Crisis Intervention and Suicide Prevention, 36(1), 55-60. doi:10.1027/0227-5910/a000284

Melhem, N. M., Moritz, G., Walker, M., Shear, M. K., & Brent, D. (2007). Phenomenology and correlates of complicated grief in children and adolescents. Journal of American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 46(4), 493-499. doi:10.1097/chi.0b013e31803062a9

Melhem, N. M., Walker, M., Moritz, G., & Brent, D. A. (2008). Antecedents and sequelae of sudden parental death in offspring and surviving caregivers. Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine, 162(5), 403-410. doi:10.1001/archpedi.162.5.403

Meunier, J., & Roskam, I. (2007). Psychometric properties of a Parental Childrearing Behavior Scale for French-speaking parents, children, and adolescents. European Journal of Psychological Assessment, 23(2), 113-124. doi:10.1027/1015-5759.23.2.113

Min, H. J., Jon, D., Jung, M. H., Hong, N., Song, M. A., Kim, Y. S., … Hong, H. J. (2012). Depression, aggression, and suicidal ideation in first graders: A school-based cross-sectional study. Comprehensive Psychiatry, 53(8), 1145-1152. doi:10.1016/j.comppsych.2012.05.004

Nadorff, M. R., Nazem, S., & Fiske, A. (2013). Insomnia symptoms, nightmares and suicide risk: Duration of sleep disturbance matters. Suicide and Life-Threatening Behavior, 43(2), 139-149. doi:10.1111/sltb.12003

Nock, M. K., & Kazdin, A. E. (2002). Examination of affective, cognitive, and behavioral factors and suicide-related outcomes in children and young adolescents. Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology, 31(1), 48-58. doi:10.1207/S15374424JCCP3101_07

Nock, M. K., Borges, G., Bromet, E. J., Cha, C. B., Kessler, R. C., & Lee, S. (2008). Suicide and suicidal behavior. Epidemiologic Reviews, 30(1), 133-154. doi:10.1093/epirev/mxn002

O’Connor, R. C. (2011). Towards an integrated motivational-volitional model of suicidal behavior. In O’Connor, R. C., Platt, S., & Gordon, J. (Eds.), International handbook of suicide prevention: Research, policy and practice (pp. 181-198). Chichester, United Kingdom: Wiley.

O’Connor, R. C., & Kirtley, O. J. (2018). The integrated motivational – volitional model of suicidal behavior. Philosophical Transactions Of The Royal Society B, 373(1754), doi:10.1098/rstb.2017.0268

Pfeffer, C. R., Conte, H. R., Plutchik, R., & Jerrett, I. (1979). Suicidal behavior in latency-age children: An empirical study. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 18(4), 679-692. doi:10.1016/S0002-7138(09)62215-9

Pieters, C., Roelants, M., Van Leeuwen, K., Desoete, A., & Hoppenbrouwers, K. (2014). JOnG! Talent: Studie van het welbevinden van kinderen en jongeren In Vlaanderen in relatie tot hun vaardigheden en schools functioneren [JOnG! Talent: Study of the welfare of children and youth in Flanders in relationship to their skills and school functioning]. Policy Research Centre of Welfare, Health and Family: Leuven. Retrieved from https://steunpuntwvg.be/images/rapporten-en-werknotas/eindrapport-ga-vo…

Schaefer, E. S. (1965). A configurational analysis of children’s reports of parental behavior. Journal of Consulting Psychology, 29(6), 552-557. doi:10.1037/h0022702

Schmiege, S. J., Khoo, S .T., Sandler, I. N., Ayers, T. S., & Wolchik, S. A. (2006). Symptoms of internalizing and externalizing problems: Modeling recovery curves after death of a parent. American Journal of Preventive Medicine, 31(6), 152-160. doi:10.1016/j.amepre.2006.07.004

Séguin, M., Renaud, J., Lesage, A., Robert, M., & Turecki, G. (2011). Youth and young adult suicide: A study of life trajectory. Journal of Psychiatric Research, 45(7), 863-870. doi:10.1016/j.jpsychires.2011.05.005

Soole, R., Kõlves, K., & De Leo, D. (2015). Suicide in children: A systematic review. Archives of Suicide Research, 19(3), 285-304. doi:10.1080/13811118.2014.996694

Steinberg, L., Lamborn, S. D., Darling, N., Mounts, N. S., & Dornbusch, S. M. (1994). Over-time changes in adjustment and competence among adolescents from authoritative, authoritarian, indulgent, and neglectful families. Child Development, 65(3), 754-770. doi:10.2307/1131416

Tan, L., Xia, T., & Reece, C. (2018). Social and individual risk factors for suicide ideation among Chinese children and adolescents: A multilevel analysis. International Journal of Psychology, 53(2), 117-125. doi:10.1002/ijop.12273

Taussig, H. N., Harpin, S. B., & Maguire, S. A. (2014). Suicidality among preadolescent maltreated children in foster care. Child Maltreatment, 19(1), 17-26. doi:10.1177/1077559514525503

Tein, J., Sandler, I. N., Ayers, T. S., & Wolchik, S. A. (2006). Mediation of the effects of the family bereavement program on mental health problems of bereaved children and adolescents. Prevention Science, 7(2), 179-195.

Thompson, R., Briggs, E., English, D. J., Dubowitz, H., Lee, L., Brody, K., … Hunter, W. M. (2005). Suicidal ideation among 8-year-olds who are maltreated and at risk: Findings from the LONGSCAN studies. Child Maltreatment, 10(1), 26-36. doi:10.1177/1077559504271271

Tishler, C. L., Reiss, N. S., & Rhodes, A. R. (2007). Suicidal behavior in children younger than twelve: A diagnostic challenge for emergency department personnel. Academic Emergency Medicine, 14(9), 810-818. doi:10.1111/j.1553-2712.2007.tb02357.x

Van Leeuwen, K. G., & Vermulst, A. A. (2004). Some psychometric properties of the Ghent Parental Behavior Scale. European Journal of Psychological Assessment, 20(4), 283-298. doi:10.1027/1015-5759.20.4.283

van Widenfelt B. M., Goedhart, A. W., Treffers, P. D. A., & Goodman, R. (2003). Dutch version of the Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ), European Child and Adolescent Psychiatry, 12(6), 281-289.

Veerman J. W., & ten Brink, L. T. (1993). Het meten van de opvoedingsomgeving met de Vragenlijst Meegemaakte Gebeurtenissen. Tijdschrift voor Orthopedagogiek, 32, 426-443.

Veerman, J. W., Janssen, J., Ten Brink, L. T., van der Horst, H., & Koedoot, P. (2003). Vragenlijst Meegemaakte Gebeurtenissen (VMG). Voorlopige handleiding 3e herziening [Dutch Life Events Scale: Preliminary manual, 3th revision]. Nijmegen, Nederland: ACSW/Praktikon.

Velez, C. N., & Cohen, P. (1988). Suicidal behavior and ideation in a community sample of children: Maternal and youth reports. Journal of American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 27(3), 349-356. doi:10.1097/00004583-198805000-00014

Wagner, B. M., Silverman, M. A. C., & Martin, C. E. (2003). Family factors in youth suicidal behaviors. American Behavioral Scientist, 46(9), 1171-1191. doi:10.1177/0002764202250661

Whalen, D. J., Dixon-Gordon, K., Belden, A. C., Barch, D., & Luby, J. L. (2015). Correlates and consequences of suicidal cognitions and behaviors in children ages 3-7. Journal of American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 54(11), 926-937. doi:10.1080/13811118.2017.1413468

Wilcox, H. C., Kuramoto, S. J., Lichtenstein, P., Langström, N., Brent, D. A., & Runeson, B. (2010). Psychiatric morbidity, violent crime, and suicide among children and adolescents exposed to parental death. Journal of American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 49(5), 514-523. doi:10.1016/j.jaac.2010.01.020

World Health Organization (2019). Suicide data. Retrieved from http://www.who.int/mental_health/prevention/suicide/suicideprevent/en/

Wyman, P. A., Gaudieri, P. A., Schmeelk-Cone, K., Cross, W., Brown, C. H., Sworts, L., … Nathan, J. (2009). Emotional triggers and psychopathology associated with suicidal ideation in young urban children with elevated aggressive-disruptive behavior. Journal of Abnormal Child Psychology, 37(7), 917-928. doi:10.1007/s10802-009-9330-4

Yamamoto, K., Davis, O. L., Dylak, S., Whittaker, J., Marsh, C., & van der Westhuizen, P. C. (1996). Across six nations: Stressful events in the lives of children. Child Psychiatry and Human Development, 26(3), 139-150. doi:10.1007/BF02353355

Universiteit of Hogeschool
Master of Science in Psychologie: Klinische Psychologie, optie: Levenslooppsychologie
Publicatiejaar
2019
Promotor(en)
Promotor Prof. Dr. Imke Baetens (VUB), co-promotor Prof. Karla Van Leeuwen (KULeuven) en internationale adviseurs Prof. Nancy Heath (McGill University) en Prof. Stephen Lewis (University of Guelph)
Kernwoorden
Share this on: