TOPspel voor kleuters

Jasmine Gijbels
Leerkrachten zitten vaak met de handen in het haar en weten niet hoe gepast te reageren op het moeilijk gedrag van kleuters. Met mijn onderzoek wil ik de principes van TOPspel een methode bestemd voor de lagere school, dat beginnend probleemgedrag preventief verminderd, aanpassen naar een kleutervriendelijke methode ‘Gedraag je Rijk’. Dit heb ik uitgewerkt in een handleiding met activiteiten a.d.h.v. een leerlijn.

Gedraag je rijk methode voor kleuters

 

Tijdens mijn stages doorheen mijn opleiding, kwam ik in aanraking met kleuters die kampen met moeilijk gedrag. Deze kleuters werden eerder gestraft dan geholpen, doordat de leerkrachten niet goed wisten hoe hier gepast mee om te gaan. Mijn ervaring met kleuters met moeilijk gedrag in de klas en vooral de vraag ‘hoe moet ik als leerkracht hier op een gepaste manier mee omgaan?’. Is de start geweest voor mijn praktijkgericht onderzoek.

Handelingsverlegenheid bij leerkrachten

In de actualiteit zie je deze problematiek vaker verschijnen. Zo stond er in “Klasse” een artikel over een kleuter met gedragsproblemen. Hij schopte de juf, kreeg vaak woedebuien, deed klasgenoten opzettelijke pijn, vernielde speelgoed, … De leerkracht wist niet hoe ze dit probleem moest aanpakken, dit maakte haar handelingsverlegen. Dit wil zeggen dat je het vermogen niet hebt om adequaat te handelen volgens de signalen of zorgen om een bepaald kind te helpen. Ook ik was handelingsverlegen.

Aan de hand van een schriftelijke vragenlijst ben ik gaan uitzoeken waar dat het ‘misliep’ in de klas. Hieruit kon ik opmaken dat de leerkrachten vooral het onthaal en de kringactiviteiten moeilijk vonden. Uit een andere vraag van de vragenlijst bleek dat de leerkrachten vooral nood hebben aan vormingen en aan kennis van (nieuwe) methodes. Dit bracht mij op het idee om een methode te maken voor kleuters om te werken aan moeilijk gedrag.

Mijn methode VS TOPspel

Na een uitgebreid verkennend onderzoek viel mijn oog op een methode die reeds in de lagere school wordt toegepast in functie van moeilijke gedragingen bij kinderen, namelijk ‘TOPspel’. Dit is een preventie-programma om gedragsproblemen terug te dringen. De methode ‘TOPspel’ trok mijn aandacht, ik stelde als doel om deze methodiek te vertalen naar een kleutervriendelijke versie, namelijk ‘gedraag je rijk’.

In mijn methode komt er ook een stukje ‘rust in de klas’ voor. Als kind was het in mijn herinneringen altijd luid in de klas met veel prikkels, dit zorgde voor een verminderde concentratie. Dit zag ik ook bij andere kleuters tijdens mijn stages. Wanneer kleuters zich ‘innerlijk’ niet rustig voelen, kan dat resulteren in moeilijk gedrag. voorbeelden om hierop in te zetten zijn yoga, mindfulness, snoezelen, minder prikkels in de klas brengen, structuur aanbrengen in de kring, … dit creëert rust in de klas.

Er zijn 4 pijlers in mijn methode die los van elkaar staan, waardoor ze apart kunnen worden toegepast. De eerste pijler is ‘werken aan afspraken’, de 2de ‘werken aan gevoelens en complimenten geven’, de 3de is ‘ouderbetrokkenheid’ en tenslotte de laatste pijler ‘werken aan rust in de klas’. Aan de hand van deze pijlers wil ik zoveel mogelijk moeilijk gedrag voorkomen en zo de handelingsverlegenheid van leerkrachten verminderen.

Mijn ontwerp kan toegepast worden in de reguliere klaswerking, zowel tijdens de kringmomenten als hoekenwerk. Dit kan, doordat ik een leerlijn met mogelijke activiteiten heb uit gewerkt voor alle kleuterleeftijden, gebaseerd op de principes van het bestaande ‘TOPspel’. Vanuit mijn ervaringen met verschillende losse activiteiten van ‘gedraag je rijk’ kan ik besluiten dat de kleuters betrokken waren bij de toepassing van de principes.

Waarom de naam ‘gedraag je rijk’?

Gedraag slaat op gedrag en rijk verwijst naar het leren praten over jezelf, je gevoelens, anderen een compliment geven, anders kijken naar jezelf en anderen. Zo word je een rijk persoon in de toekomst!

Kortom:

“Hoe vroeger we starten, hoe meer we winnen, hoe rijker de toekomst … gedraag je rijk!”

methode materialen

Bibliografie

Bibliografie

.info. (2018). Posttraumatische stressstoornis. Opgehaald van gedragsproblemen -­ kinderen.info: http://www.gedragsproblemen-­kinderen.info/kenmerken-­ posttraumatische-­stressstoornis Alan N. Schore, P. D. (2008). the right brain implicit self. In P. D. Jean Petrucelli. Karnac. Baard, M. (2015, juni 1). interventie bij gedragsproblemen. Opgehaald van De eerste stap: https://wij-­leren.nl/interventies-­bij-­gedragsproblemen.php Barrett, P. P., Zhang, D. Y., Davies, D. F., & Barrett, D. L. (2015). clever Classrooms. project , university of Salford Manchester, verenigd koninkrijk. Barrett, P., Zhang, Y., Davies, F., & Barrett, L. (2015). clever classrooms. onderzoek, university of salford Manchester, VK. Belie, H. D. (2017, april 4). "Yoga maakt mijn zonen stabieler". Het Belang van Limburg, p. 2. de sleutel. (2016). TOPspel. De Sleutel;; Die Keure. (2003). Het gat in de haag. de viersprong. (2016). gedragsproblemen. Opgehaald van De viersprong: https://www.deviersprong.nl Depondt, L., Kog, M., & Moons, J. (2001). doos vol gevoelens. (CEGO, Red.) CEGO Publishers NV. Don Bosco. (2017). storend gedrag. Opgehaald van dbgroenveld: https://www.dbgroenveld.be/storend-­gedrag/ Eck, E. v., Heemskerk, I., Klaassen, C., & Vreugdenhil, B. (2013). Kortlopend onderzoek: Big Picture Learning en de ondersteuning van ouders. Big Picture Learning en de ondersteuning van ouders. Nijmegen, Amsterdam, Nederland. Eigenraam, H. (2018). Mama-­cafe te Wolvega. Opgeroepen op Januari 17, 2018, van Mijn gebarenwereld: http://www.mijngebarenwereld.nl/2016/09/08/mama-­cafe-­te-­wolvega/ encyclo.nl. (2007). antroposofie. Opgeroepen op januari 8, 2018, van Nederlandse encyclopedie: http://www.encyclo.nl/lokaal/10343 encyclo.nl. (2018). dharma. Opgeroepen op januari 8, 2018, van nederlandse encyclopedie: http://www.encyclo.nl/lokaal/10029 Ensie. (2016, 4 18). Gedragsproblemen. Opgehaald van Ensie: https://www.ensie.nl/redactie-­ensie/gedragsproblemen Fastenau, K. (2017, 4 20). Zo pak je gedragsproblemen consequent en positief aan. Klasse. gemeenschapsonderwijs (GO). (1998). algemeen. Opgeroepen op januari 8, 2018, van GO!pro: http://pro.g-­o.be/blog/Documents/lpalgemeendeel1.pdf gezondheidsnet. (2015, 8 15). gedragsproblemen. Opgehaald van mijn kinderarts: https://mijnkinderarts.nl/ziekten/klachten/gedragsproblemen/ Hans van Gennip, Tessa Marx, Ed Smeets. (2007). gedragsproblemen in de basisschool en compententies van leraren. onderzoek, universiteit Nijmegen. Horeweg, A. (2016). ADD. Opgehaald van gedragsproblemen in de klas: http://gedragsproblemenindeklas.nl/gedrags-­en-­ontwikkelingsstoornissen/add/ Horeweg, A. (2016). angststoornissen en depressie. Opgehaald van gedragsproblemen in de klas: http://gedragsproblemenindeklas.nl/gedrags-­en-­ ontwikkelingsstoornissen/angststoornissen-­en-­depressie/ Horeweg, A. (2016). austisme spectrum stoornis in de klas. Opgehaald van gedragsproblemen in de klas: http://gedragsproblemenindeklas.nl/gedrags-­en-­ ontwikkelingsstoornissen/ass/#Kleuters-­autisme Horeweg, A. (2016). faalangst. Opgehaald van gedragsproblemen in de klas: http://gedragsproblemenindeklas.nl/gedragsproblemen/faalangst/ Horeweg, A. (2016). gedragsproblemen in de klas: preventie. Opgehaald van gedragsproblemen in de klas: Zelfstandig project Jasmine Gijbels TOPspel voor kleuters Academiejaar 2017-­2018 108 http://gedragsproblemenindeklas.nl/gedragsproblemen/omgaan-­moeilijk-­ gedrag/#Preventie Horeweg, A. (2016). hechtingsproblemen. Opgehaald van gedragsproblemen in de klas: http://gedragsproblemenindeklas.nl/gedrags-­en-­ ontwikkelingsstoornissen/hechtingsproblemen/ Horeweg, A. (2016). ODD/CD. Opgehaald van gedragsproblemen in de klas: http://gedragsproblemenindeklas.nl/gedrags-­en-­ontwikkelingsstoornissen/odd-­cd/ itam -­ institute for training of attention and mindfulness. (2015). mindfulness. Opgehaald van itam: https://www.itam.be/wat-­is-­mindfulness.html katholiek onderwijs Vlaanderen. (2017). ordeningskader. Opgeroepen op januari 8, 2018, van Zin in leren! zin in leven!: https://zill.katholiekonderwijs.vlaanderen/#!/concept/ordeningskader/98…-­89cf-­ 43a7-­9f61-­543a1f3b40ba kennisplatform voor het onderwijs. (2017). leerlijn. Opgehaald van Wij-­leren: https://wij-­ leren.nl/leerlijn.php kennisplatform voor het onderwijs. (2017). sociaal -­ emotionele ontwikkeling. Opgehaald van wij leren: https://wij-­leren.nl/sociaal-­emotionele-­ontwikkeling.php Kerpel, A. (2017). gedragsproblemen in de klas. Opgehaald van wij leren: http://wij-­ leren.nl/gedragsproblemen-­in-­de-­klas.php Korrelatie. (2015). gedragsstoornissen. Opgehaald van Korrelatie: https://www.korrelatie.nl/onderwerpen/gedragsstoornissen-­en-­ ontwikkelingsstoornissen/gedragsstoornissen/ leefsleutels VZW. (2001). Toeka. handleiding. Luces Van Leyden;; openbare school. (sd). ons onderwijs. Opgehaald van Lucas Van Leyden: https://www.lucasvanleyden.nl/p/wat-­is-­een-­leerlijn Meerschaute, K. V. (2008). screening van gedragsproblemen bij kleuters in Vlaanderen. onderzoek. Myrthe Haster, Henk Blok, Kees van Overveld, Pol van Lier & Ron Oostdam. (2015). Preventie van gedragsproblemen bij leerlingen in het basisonderwijs. Effecten van Taakspel en Taakspel-­plus-­PAD. orthopedagogiek(54). nederlands encyclopedie. (2017). leerlijn. Opgehaald van encyclo.nl: http://www.encyclo.nl/begrip/leerlijn Nederlands jeugdinstituut. (2017). gedragsproblemen. Opgehaald van Nederlands jeugdinstituut: https://www.nji.nl/nl/Kennis/Dossier/Gedragsproblemen Nederlandse encyclopedie. (2017). preventief. Opgehaald van http://www.encyclo.nl/begrip/preventief onderwijs maak je samen. (2012, 03 10). 10 bewegingstussendoortjes in de klas. Opgehaald van onderwijsmaakjesamen: https://www.onderwijsmaakjesamen.nl/uploads/2012/03/10-­ bewegingstussendoortjes-­voor-­in-­de-­klas-­2.pdf Onderwijs maak je samen. (2012, 03 10). 10 bewegingstussendoortjes in de klas. Opgehaald van onderwijsmaakjesamen: https://www.onderwijsmaakjesamen.nl/uploads/2012/03/10-­ bewegingstussendoortjes-­voor-­in-­de-­klas-­2.pdf Onderwijs maak je samen. (2012, 03 10). 10 bewegingstussendoortjes in de klas. Opgehaald van onderwijsmaakjesamen: https://www.onderwijsmaakjesamen.nl/uploads/2012/03/10-­ bewegingstussendoortjes-­voor-­in-­de-­klas-­2.pdf Onderwijskoepel Van Steden en Gemeenten (OVSG). (1998). Visietekst onderwijstijd: van lestijd naar leertijd. Opgeroepen op januari 8, 2018, van OVSG -­ gemeente maakt school: https://www.ovsg.be/visieteksten/visietekst-­onderwijstijd-­van-­lestijd-­naar-­ leertijd Smets, B., & CEGO. (2008). hopla voel je goed. CEGO Publishers NV. Zelfstandig project Jasmine Gijbels TOPspel voor kleuters Academiejaar 2017-­2018 109 Snick, C. (2017, mei 5). "Tot rust komen is net zo belangrijk als leren rekenen of schrijven". Het Nieuwsblad, p. 2. Vaneechoutte, A. (2015, 4 27). hoe herken je faalangst? Klasse . VCOV. (2014, 11). speelplaats herbekeken. Opgehaald van http://www.vcov.be/VCOV/Portals/0/VCOV_ParentInfoStore/4/De%20speelplaa… herbekeken%20nov%2014.pdf Winter, K. D. (2009). Ontsnappen aan de druk. Mechelen, Antwerpen, België: Standaard uitgeverij. woorden.org. (2016). yoga. Opgeroepen op januari 8, 2018, van Nederlands woordenboek: http://www.woorden.org/woord/yoga Zoete, K. d. (2012). executief functioneren en gedragsproblmeen met peuters en kleuters. onderzoek.

Universiteit of Hogeschool
kleuteronderwijs
Publicatiejaar
2018
Promotor(en)
An Hendrikx
Kernwoorden