Evolutie van literair canon in Vlaams Literatuuronderwijs

Vinnie De Craim
De kunstsociologie stelt sinds de jaren '90 dat de traditionele distinctie highbrow-lowbrow, meer en meer onder vuur komt te staan. Omnivoriteit is het nieuwe ideaal, onder invloed van relatief nieuwe waarden zoals tolerantie en gelijkheid, die vroeger nauwelijks in het literatuuronderwijs aanwezig waren. Aan de hand van veertig jaar tekstboeken, schetst deze scriptie de evoluties in waardenpatronen van het Vlaams literatuuronderwijs.

Claus en Gezelle doen het niet meer

De maatschappij verandert. Natiegrenzen vervagen en de nieuwe standaard is kosmopolitisch. In het nieuwe globale verhaal is het literatuuronderwijs niet gespaard gebleven. De masterthesis ‘Evolutie van Literair Canon: 1973-2013’ van de vakgroep Sociologie van de Universiteit Gent, beschrijft aan de hand van 40 jaar tekstboeken hoe inclusie de norm wordt. Waar men in de jaren ’70 de voorkeur gaf aan Nederlandse, mannelijke, reeds overleden auteurs, zien we in het heden, onder invloed van feminisme en migratie, een veel diverser cultuuraanbod overgedragen aan onze kinderen. Het klassieke verhaal van een elite die via het onderwijs bekend gemaakt wordt met elitaire cultuur wankelt daarmee op zijn voetstuk. Literatuur moet trendy zijn. Meertalig. Actueel. Relevant voor de leefwereld van de studenten.

Evolutie van taal in het literair curriculum: 1973-2013

 

Het schetst een beeld van hoe de maatschappij nieuwe normen wilt overdragen. Normen die morgen relevanter zullen zijn dan vandaag. Het conservatief traditionalisme is uit de mode. Stationsroenans worden niet meer geweerd uit het curriculum maar wordt aangemoedigd. Studenten krijgen de kans te ontdekken hoe dun de grens is tussen de vermeende ‘echte literatuur’ en wat soms pejoratief ‘triviaalliteratuur’ wordt genoemd. Naast het feit dat Kunst met de grote K uit de genade valt, zien we ook dat het gelijkheidsideaal, dat verder gaat dan het economische, zich ook manifesteert in het onderwijs. Het literatuuronderwijs plaveit zo de weg naar morgen, waar tolerantie en diversiteit essentiële vaardigheden worden.

Bibliografie

Bellavance, G. (2008). Where's high? Who's low? What's new? Classification and stratification inside cultural “Repertoires”. Poetics, 36(2-3), 189-216. 
 
Bishop, C. (2005). The social turn: Collaboration and its discontents. Artforum, 44(6), 178. 
 
Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J.G. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education pp. 241-258 New York: Greenwood. 
 
Bourdieu, P. (1989). Social space and symbolic power. Sociological theory, 7(1), 14-25. 
 
Bourdieu, P. (1993). The field of cultural production: Essays on art and literature. Columbia University Press. 
 
Bourdieu, P. (1996). The rules of art: Genesis and structure of the literary field. Stanford University Press. 
 
Bourdieu, P. (2016). La distinction: critique sociale du jugement. Minuit. 
 
Bourdieu, P., & Farage, S. (1994). Rethinking the state: Genesis and structure of the bureaucratic field. Sociological theory, 12(1), 1-18. 
 
Bourdieu, P., & Passeron, J. C. (1970). La reproduction éléments pour une théorie du système d'enseignement. Minuit. 

De Nooy, W. (2002). The dynamics of artistic prestige. Poetics, 30(3), 147-167.  
 
Dimaggio, P. (1987). Classification in art. American Sociological Review 52(4), 440-455. 
 
DiMaggio, P. (1991). Social structure, institutions, and cultural goods: The case of the United States. Social theory for a changing society, 133-155. 
 
Gans, H. (2008). Popular culture and high culture: An analysis and evaluation of taste. Basic Books. 
 
Ganzeboom, H. (1982). Explaining differential participation in high-cultural activities: a confrontation of information-processing and status-seeking theories. Theoretical models and empirical analyses, 186-205. 
 
Giddens, A. (1987). The nation-state and violence: Volume 2 of a contemporary critique of historical materialism (Vol. 2). Univ of California Press. 
 
Giddens, A. (1991). Modernity and self-identity: Self and society in the late modern age. Stanford university press. 
 
Gielen, P. (2005). Reflectiviteit, strijd en het kunstwerk in Pierre Bourdieus kunstsociologie: enkele kanttekeningen vanuit empirische observaties. Sociologie, 1(4), 423-441. 
 
Gramsci, A. (1995). Further selections from the prison notebooks. University of Minnesota Press.  
 
Janssen, S. (1999). Art journalism and cultural change: The coverage of the arts in Dutch newspapers 1965– 1990. Poetics, 26(5-6), 329-348.  
 
Janssen, S., Kuipers, G., & Verboord, M. (2008). Cultural globalization and arts journalism: The international orientation of arts and culture coverage in Dutch, French, German, and US newspapers, 1955 to 2005. American sociological review, 73(5), 719-740. 
 
Jarness, V., & Friedman, S. (2017). ‘I’m not a snob, but…’: Class boundaries and the downplaying of difference. Poetics, 61, 14-25. 
 
Lizardo, O. (2010). Culture and stratification. Handbook of Cultural Sociology, 305-315. 
 
Lizardo, O., & Skiles, S. (2012). Reconceptualizing and theorizing “omnivorousness” genetic and relational mechanisms. Sociological Theory, 30(4), 263-282. 
 
Marx, K., & Engels, F. (1845). Ruling class and ruling ideas. 
 
Moerbeek, J. (1996). Canons in Context. The Search for a New Alphabet: Literary studies in a changing world, 156. 
 
Nicolaas, M., & Vanhooren, S. (2008). Het literatuuronderwijs in Nederland en Vlaanderen. Een stand van zaken. Nederlandse Taalunie.  
 
Peterson, R. A., & Kern, R. M. (1996). Changing highbrow taste: From snob to omnivore. American Sociological Review, 61(5), 900-907. doi: 10.2307/2096460 
 
Roose, H., & Daenekindt, S. (2015). Cultural participation, trends in. In J. Wright (Ed.), International encyclopedia of the social & behavioral sciences (2nd ed., Vol. 5, pp. 447–452). Oxford, UK: Elsevier. 
 
Roose, H., Van Eijck, K., & Lievens, J. (2012). Culture of distinction or culture of openness? Using a social space approach to analyze the social structuring of lifestyles. Poetics, 40(6), 491-513. 
 
Soetaert, R., Schram, D., Mottart, A., & Rutten, K. (2006). De cultuur van het lezen. Nederlandse Taalunie. 
 
Taylor, T. D. (2009). Advertising and the conquest of culture. Social Semiotics, 19(4), 405-425. 
 
Van Eijck, K., & Bargeman, B. (2004). The changing impact of social background on lifestyle:“culturalization” instead of individualization?. Poetics, 32(6), 447-469. 
 
The New London Group. (1996). A pedagogy of multiliteracies: Designing social futures. Harvard educational review, 66(1), 60-93. 
 
Van Houtte, M. (2006). School type and academic culture: evidence for the differentiation–polarization theory. Journal of curriculum studies, 38(3), 273-292. 
 
Verboord, M. (2003). Classification of authors by literary prestige. Poetics, 31(3-4), 259-281.  
 
Verboord, M. (2004). Auteursclassificaties in literatuurmethoden Nederlands 1968-2000'. Nederlandse letterkunde 9, 4(2004), 380-403. 
 
Verboord, M., & van Rees, K. (2008). Cultural Classifications in Literary Education: Trends in Dutch Literary Textbooks, 1968—2000. Cultural Sociology, 2(3), 321-343. 
 
Verboord, M., & Van Rees, K. (2009). Literary education curriculum and institutional contexts: Textbook content and teachers’ textbook usage in Dutch literary education, 1968–2000. Poetics, 37(1), 74-97. 
 
Verhoeven, J., & Elchardus, M. (2000). Onderwijs: een decennium Vlaamse autonomie. Pelckmans, Kappellen, 2000. 
 
Warde, A. (2016). Consumption: A Sociological Analysis. Springer. 
 
Weber, M. (2015). Bureaucracy. In Working in America (pp. 29-34). Routledge. 
 
Willis, P. (2017). Learning to labour: How working class kids get working class jobs. Routledge

Universiteit of Hogeschool
Sociologie
Publicatiejaar
2018
Promotor(en)
Prof. Dr. Henk Roose