"We, the Rom...": A study of Jan Yoors’s photography of Gypsies, from ca. 1934 to the 1970s.

Michel D'hoe
Deze masterproef verkent de fotografie van de Belgische avant-gardekunstenaar Jan Yoors. Naast zijn artistieke motieven, was zijn fotografie eveneens antropologisch en persoonlijk gefundeerd. Hij bracht namelijk zijn jeugd door met een groep zigeuners, wat voor de rest van zijn leven een diepgaande invloed op zijn persoonlijkheid en oeuvre zou hebben.

"Wij, de Rom...". De fotografie van Jan Yoors, de geadopteerde zigeuner

In de lente van 1934, toen Jan Yoors amper 12 jaar oud was, trok een groep zigeuners door zijn thuisstad Berchem. Geïntrigeerd door de verhalen die zijn vader hem vertelde over dit “betoverende volk”, raapte Yoors zijn moed bijeen om het zigeunerkamp te benaderen. De volgende 6 jaar bracht hij de zomermaanden met zijn “zigeunerfamilie” door, met wie hij steeds door Europa rondtrok. Tegelijk beleefde Yoors de meest tumultueuze decennia van de 20eeeuw van heel dichtbij: het trauma dat de Tweede Wereldoorlog naliet, de snelle ontwikkelingen van de naoorlogse wereld en de dreiging van een nieuwe, allesvernietigende nucleaire oorlog vanaf de jaren 1960. Vanaf zijn eerste, prille ontmoeting met de zigeuners, tot zijn latere engagement in het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog en zelfs zijn verhuis naar New York in 1950, leidde Yoors een uiterst bewogen bestaan. Hij documenteerde zijn vriendschap met de zigeuners in uitgebreide fotoreeksen om zijn verwantschap met hen te herinneren. Meer nog dan alleen herinnering, echter, is het ook mogelijk Jan Yoors’ fotografie vanuit een breder, antropologisch en artistiek perspectief te beschouwen.

Een tiener onder zijn vrienden

Al vanaf zijn eerste ontmoeting met de zigeuners legde Yoors zijn ervaringen vast met een Kodak Browniecamera. Zo kon hij zich zijn “adoptieouders” en vrienden, hun woonwagens en levensomstandigheden herinneren wanneer hij terugkeerde naar zijn geboortestreek tijdens de winter, of wanneer hij mogelijk voorgoed van hen gescheiden kon worden door de toenemende politieke spanningen. Yoors’ wens om persoonlijke momentopnames vast te leggen en herdenken, komt duidelijk naar voor in de manier waarop hij de foto’s bewaarde. Hij kleefde ze in een album (Fig. 2), waarin hij groepsportretten (Fig. 1), feesttaferelen (Fig. 3) en zelfs een “verlovingsportret” van zichzelf en het zigeunermeisje Djidjo (Fig. 4), verzamelde. Dit “familiealbum” illustreerde Yoors’ identiteit als lid van de zigeunerfamilie. Zo kon hij voor eeuwig zigeuner blijven, ondanks zijn terugkeer naar de Westerse samenleving.

Antifascistische fotografie

Toch gingen Yoors’ motieven om zijn zigeunerfamilie te fotograferen verder dan het louter vastleggen van persoonlijke souvenirs. Zo had hij vanaf de late jaren 1930 bijvoorbeeld contact met Frans Olbrechts, een vooraanstaand antropoloog en voorvechter van het cultureel relativisme. Dit gedachtengoed ging uit van de idee dat menselijke waarden en normen niet universeel gelden, maar begrepen moeten worden binnen hun eigen context, onafhankelijk van andere culturen. Olbrechts beschreef Yoors als een absolute kenner van de zigeunercultuur omwille van “de bijzondere ervaringen uit zijn jeugd”. Het is aannemelijk dat Yoors deze foto’s maakte en, in navolging van Olbrechts, handelde vanuit een onderliggend, misschien zelfs onbewust, cultureel-relativistisch perspectief. Zijn positie als insidervan de zigeunercultuur maakte hem bovendien bevoorrecht om de zigeuners in hun eigenheid en waardigheid te documenteren. Hij bracht hun dagelijkse levens in beeld en wilde zo begrip, tolerantie en respect oproepen bij een breder, “onwetend” publiek. In de context van de Tweede Wereldoorlog en de zigeunervervolging door de Nazi’s, is Yoors’ modern humanistische interesse zichtbaar. Op die manier zijn Yoors’ motieven vergelijkbaar met die van andere fotografen, zoals de bekende antifascistische fotograaf Roman Vishniac (1897-1990).

Nieuwe kansen in New York

In 1950 reisde Jan Yoors naar New York voor een journalistieke opdracht die oorspronkelijk maar 6 maanden zou duren. Met zijn gloednieuwe Pentax K1000 camera in de aanslag doorkruiste Yoors de metropool om de tradities en levensomstandigheden van verschillende minderheidsgroepen van Harlem tot Brooklyn te fotograferen (Fig. 5). Door zijn toenemende bekendheid en succes als Gypsy specialistbesloot hij de Amerikaanse stad voortaan als uitvalsbasis te gebruiken. Toch keerde hij regelmatig terug naar het Europese vasteland voor fotografisch onderzoek en reizen. Zo trok hij in 1959 door de Balkan op zoek naar de zigeunerfamilie uit zijn jeugd. Tijdens deze tocht door Griekenland, Turkije en Roemenië fotografeerde hij uitvoerig de verscheidenheid aan tradities en gebruiken van lokale zigeunerculturen (Fig. 6). Later reisde Yoors ook naar Zuid-Frankrijk, Spanje en India voor foto’s van zigeuners over de hele wereld. Hij verzamelde zijn bevindingen voor potentiële boeken en documentairefilms die de zigeuners’ levensstijl, feesten, klederdracht en folklore in alle authenticiteit uitdrukten. In die zin kenmerkte de fotografie uit deze New York Periodzich door een groeiend antropologisch engagement. Yoors’ zigeunerfoto’s evolueerden van persoonlijke herinneringen naar portrettenvan minderheidsgroepen met als doel hen te bewaren en te beschermen tegen de tand des tijds.

Een ode aan culturele diversiteit

Na de Tweede Wereldoorlog ontstond een context van cultureel protest tegen de Verenigde Naties en het onderliggende idee van het culturele universalisme, dat uitging van de gelijkheid van alle mensen. Kunstenaars en antropologen geloofden dat dit universalisme ten koste ging van de diversiteit en individualiteit van culturen. Dat gold ook voor Yoors, wiens fotografie de schoonheid en waarde van onbekende, onbegrepen en vaak genegeerde culturen wilde belichten. In zijn boek Only One New York(1965), pleitte hij aan de hand van zijn fotografie voor het behoud van culturele identiteit. Aansluitend bij het Amerikaanse existentialisme en de verwerping van de gecommercialiseerde naoorlogse wereld, boden Yoors’ foto’s ook een alternatief voor de geglobaliseerde massacultuur. Zijn engagement voor deze beweging leidde tot ontmoetingen met de meest vooraanstaande figuren van zijn tijd. Zo maakte hij deel uit van het artistieke milieu in Greenwich Village, waar hij de culturele problematiek besprak met onder andere de auteur Jack Kerouac en de schilder Jackson Pollock.

Het uitgebreide familiealbum

Ondanks zijn toenemende antropologisch-artistieke ambities en cultureel engagement, is het belangrijk om Yoors’ zigeunerfotografie blijvend te verbinden met zijn persoonlijke herinnering en identiteit. Op die manier is het mogelijk om Yoors’ gehele fotografische oeuvre te beschouwen als een familiealbum van zijn omvattende zigeunerfamilie, wiens cultuur diep wortelde in Yoors’ zelfbewustzijn. Zoals hij in 1967 zelf schreef: “Op een dag betrapte ik mezelf terwijl ik zei “Wij, de Rom…”, en besefte ik hoe groot mijn betrokkenheid met hen was geworden.” Om die reden is Jan Yoors’ zigeunerfotografie niet alleen een klankbord van zijn persoonlijkheid, artistieke motivaties en idealen, maar ook een uniek en exemplarisch voorbeeld van menselijk en cultureel respect en eerbied.

Bibliografie

Asad, Talal. Anthropology & the Colonial Encounter. Armherst, NY: Humanity Books, 1973. Print.

Azoulay, Ariella. ““The Family of Man”: A Visual Declaration of Human Rights”. Keenan, Thomas and Tirdad Zolghadr (eds.). The Human Snapshot. Berlin: Sternberg, 2013. 19- 48. Print.

Baert, Barbara, Ann-Sophie Lehman and Jenke Van den Akkerveken. “A Sign of Health: New Perspectives in Iconology”. Baert, Barbara (ed.). New Perspectives in Iconology: Visual Studies and Anthropology. Brussels: Academic and Scientific Publishers, 2011. 7- 14. Print.

Banks, Marcus and Howard Morphy. Rethinking Visual Anthropology. London/New Haven: Yale University Press, 1999. Print.

Barnard, Alan. “From relativism to cognitive science”. History and Theory in Anthropology. Cambridge: Cambridge University Press, 2000. 99-119. Print.

Barthes, Roland. Camera Lucida. New York: Farrar, Straus and Giroux, 1981[1980]. Print.

Barthes, Roland. Mythologies. St. Albans: Paladin, 1973 [1957]. Print.

Batchen, Geoffrey. “Snapshots: Art history and the ethnographic turn”. Photographies 1, 2 (2008): 121-142. Web. February 20, 2018.

Batchen, Geoffrey. “Vernacular Photography”. Oxford Art Online. 2014. Web. October 30, 2018.

<http://www.oxfordartonline.com/groveart/view/10.1093/gao/9781884446054… oao-9781884446054-e-7002254188>.

Batchen, Geoffrey. Each Wild Idea: Writing Photography History. Cambridge, Massachussetts: The MIT Press, 2002. Print.

Beaumon-Maillet, Laure. “Cette photographie qu’on appelle humaniste”. Beaumont-Maillet, Laure and Françoise Denoyelle (dir.). La photographie humaniste 1945-1968: Autour d’Izis, Boubat, Brassaï, Doisneau, Ronis.... Exh. cat. Paris: Bibliothèque nationale de France. Paris: Éditions de la BNF, 2006. 11-25. Print.

Berger, John. About Looking. London: Bloomsbury, 2009 [1980]. 52-67. Print.
Berger, John. “Ways of Remembering”. Evans, Jessica (ed.). The Camerwork essays: context

and Meaning in Photography. London: Rivers Oram Press, 1997. 42-51. Print.
Berthe, Jamie. “Disruptive forms: the cinema of Jean Rouch”. Studies in French Cinema 18,

3: 248-251. Web. March 5, 2018.

Science

Image removed.

Boas, Franz and W. H. Dall. "Museums of Ethnology and their classification". American

Image removed.Image removed.

Association for the Advancement of

9, 228 (1887): 587-589. Web. December 20,

Image removed.

2018.

62

Bourdieu, Pierre. Photography: A Middle-brow Art. Cambridge: Polity Press: 1990. Print.

Brattain, Michelle. “Race, Racism, and Antiracism: UNESCO and the Politics of Presenting Science to the Postwar Public”. The American Historical Review 112, 5 (2007): 1386- 1413. Web. May 4, 2018.

Bryman, Alan. “Introduction: A Review of Ethnography”. Bryman, Alan (Ed.). Ethnography, Volume 1. London: Sage, 2001. IX-XXXIX. Print.

Buijtenhuis, Robert. “Anthropologie et impérialisme: où en sommes-nous aujourd’hui?”,Politique Africaine, 48 (1992): 139-142. Web. June 23, 2018.

Caduff, Carlo. “Anthropology’s ethics: Moral positionalism, cultural relativism, and critical analysis”. Anthropological Theory 11, 4 (2011): 465-48. Web. January 4, 2018.

Campany, David, Tessa Codrington, Kathryn Hughes et al. “We are here”. Tate. May 1, 2007. Web. May 15, 2018. <http://www.tate.org.uk/context-comment/articles/we-are- here>.

Castañeda, Iván. “Visual Culture, Art History and the Humanities”. Arts and Humanities in Higher Education: An International Journal of Theory, Research and Practice 8, 1 (2009): 41-55. Web. June 30, 2018.

Chéroux, Clément. “Introducing Werner Kühler: prolégomènes personnalisés”. Chéroux, Clément. Vernaculaires: Essais d’histoire de la photographie. Cherbourg-Octevill: Le point du jour, 2013. 9-27. Print.

Chéroux, Clément. “L’expert et l’usager. Ubiquité de l’amateurisme photographique”. Gunthert, André and Olivier Lugon (ed.). L’Art de la photographie, des origins à nos jours. Paris: Citadelles & Mazenod, 2007. 256-274. Print.

Chéroux, Clément. “The Avant-Garde of Amateurs”. Guadagnini, Walter (ed.). Photography: A New Vision of the World 1891-1940. Milan: Skira Editore, 2011. 14-29. Print.

Clarke, Graham. The Photograph. Oxford: Oxford University Press, 1997. Print.

Cleland, Elizabeth. “Jan Yoors: The Twentieth Century’s Grand Designer”. Yoors, Jan, Elizabeth Cleland, Kore Yoors et al. Jan Yoors: A Retrospective. New York: Yoors Family Partnership, 2015. 19-22. Print.

Colleyn, Jean-Paul. “Jean Rouch à portée des yeux”. Cahiers d’Etudes Africaines 48, 3 (2008): 585-605. Web. March 5, 2018.

Collier, John Jr. Visual Anthropology: Photography as a Research Method. Minneapolis: UMN Press, 1986 [1967]. Press.

Constantijn, Petridis. “Olbrechts, Frans (1899-1958)”. UGentMemorie, 2012. Web. January 16, 2018. < http://www.ugentmemorie.be/personen/olbrechts-frans-1899-1958 >.

Croes, M.T. “Duitsland en de zigeuners: van uitsluiting tot Endlösung der Zigeunerfrage, 1407-1945”. Justitiele Verkenningen 40, 5 (2014): 23-42. Web. March 4, 2018.

63

D’hoe, Michel. Only One New York: Jan Yoors’ visie op het New York van de Jaren 1960 doorheen zijn documentairefilm en fotografisch boek. Unpublished M.A. Thesis. Leuven: KU Leuven. Faculty of Arts, 2016. Print.

Da Silva, Olivia and Sarah Pink. “In the Net: Anthropology and photography”. Afonso, Ana Isabel (ed.). Working Images: Visual research and Representation in Ethnography. London: Routledge, 2004. 157-167. Web. October 30, 2018.

Darnell, Regna. “North American Traditions in Anthropology: The Historiographic Baseline”. Kuklick, Henrika (ed.). New History of Anthropology. Malden: Blackwell, 2008. 35-51. Print.

Daudelin, Robert. “Découvrir les films de Jean Rouch”. Journal of Film Preservation 84 (2011): 62-64. Web. March 5, 2018.

Davis, Keith F. An American Century of Photography, From Dry-Plate to Digital. Kansas City: Hallmark Cards, Inc., 1999. Print.

De Dietrich, Serge (prod.) and Pierre-Dominique Gaisseau (dir.). Only One New York. United States: Embassy Pictures, 1964. Motion picture.

De Keulenaar, Paul. “Konvooi Z”. Auschwitz Bulletin 2000 12 (2003). N.p. Web. March 5, 2018.

<http://users.skynet.be/bs136227/src2/Bulletin2000/Bull%2012%20Konvooi%2… igeuners.pdf.>

De Suremain, Charles-Édouard. “Ethics in ethnography. Anthropology confronted by its “little demons” (examples from Latin America)”. AnthropoChildren 4, 4 (2015): n.p. Web. June 23, 2018.

Deconick, Ralph. “Idolatry, Ideology, Iconology. Towards an Archaeology of the Visual Studies”. Baert, Barbara (ed.). New Perspectives in Iconology: Visual Studies and Anthropology. Brussels: Academic and Scientific Publishers, 2011. 17-22. Print.

Del Testa, David W. (ed.). Global History: Cultural Encounters From Antiquity to the Present. The Contemporary World 1900s to Present. Armonk, New York: Sharpe Reference, 2004. Print.

Di Bello, Patrizia and Shamoon Zamir. “Introduction”. Di Bello, Patrizia (ed.). The Photobook: from Talbot to Ruschka and Beyond. London: I.B. Tauris, 2012. 1-16. Print.

Drake, Cathryn, Ian Hancock, Dan Tucker, Jan Yoors and Kore Yoors. The Heroic Present: Life Among the Gypsies. New York: The Monacelli Press, 2004.

Eakin, Emily. “How Napoleon Chagnon Became Our Most Controversial Anthropologist”.The New York Times. February 13, 2013. Web. June 23, 2018. <https://www.nytimes.com/2013/02/17/magazine/napoleon-chagnon-americas-m…- controversial-anthropologist.html>.

Edwards, Elizabeth. “Material beings: objecthood and ethnographic photographs”. Visual Studies 17, 1 (2002): 67-75. Web. March 10, 2018.

64

Edwards, Elizabeth. “Objects of Affect: Photography Beyond the Image”. The Annual Review of Anthropology 41(2012): 221-234. Web. March 10, 2018.

Edwards, Elizabeth. “Photography and Anthropological intention in Nineteenth Century Britain”. Revista de Dialectología y Tradiciones Populares LIII, 1 (1998): 23-48. Web. July 30, 2018.

Edwards, Elizabeth. Anthropology & Colonial Endeavour. London: Taylor & Francis, 1997. Print.

Ellis, Carolyn. The ethnographic I: A methodological novel about autoethnography. Walnut Creek: AltaMira Press, 2004. Print.

Eriksen, Thomas Hylland and Finn Sivert Nielsen. A History of Anthropology. London: Pluto Press, 2013. Print.

Falino, Jeannine. “Jan Yoors in New York”. Janssen, Elsje, Jeannine Falino, Sergio Servellón and Kore Yoors. Jan Yoors. Exh. cat. Drogenbos, FeliXart Museum. Wijnegem: Pandora, 2012. 37-58. Print.

Fernandez, James W. “Cultural Relativism, Anthropology of”. International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences. Amsterdam: Elsevier, 2015. 484-487. Web. January 4, 2018.

Fine, Fary Alan “Participant Observation”. International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences. Amsterdam: Elsevier, 2015. 530-534. Web. January 5, 2018.

Forde, Daryll. “Frans Olbrechts”. Africa 28, 3 (1958): 193-194. Web. January 16, 2018.

Galassi, Peter. American Photography 1890-1965 from The Museum of Modern Art, New York. Exh. cat. New York, Museum of Modern Art. New York: Museum of Modern Art, 1995. Print.

Gassert, Philipp. “The Spectre of Americanization: Western Europe in the American Century”. Sonte, Dan (ed.). The Oxford Handbook of Postwar European History. Oxford: Oxford University Press, 2012. 182-200. Print.

Gough, Kathleen. “Anthropology and Imperialism”. Monthly Review 19, 11 (1968): 12. Web. June 23, 2018.

Govaerts, Jo. “Les Ambitions Anthropologiques de Jan Yoors”. Études Tsiganes 3, 58-59 (2016b): 260-265. Web. October 15, 2017.

Govaerts, Jo. Jan Yoors: Kunstenaar met een zigeunerhart. Antwerpen: Houtekiet, 2016. Print.

Grant, Alec, Nical P. Short and Lydia Turner (eds.). Contemporary British Autoethnography. Rotterdam: SensePublishers, 2013. Web. March 25, 2018.

Green, Jonathan. American Photography: A Critical History 1945 to Present. New York: Harry N. Adams, Inc., 1984. Print.

65

Greenhouse, Carol. “Introduction: Cultural Subjects and Objects: The Legacy of Franz Boas and Its Futures in Anthropology, Academe, and Human Rights”. Proceedings of the American Philosophical Society 154, 1 (2010): 1-7. Web. January 4, 2018.

Hacking, Juliet and David Campany. Photography: The Whole History. New York: Thames & Hudson, 2012. Print.

Hall, Stuart (ed.). “Introduction”. Representation: Cultural Representations and Signifying Practices. London: Sage, 1997. 1-11. Print.

Hammersley, Martyn and Paul Atkinson. “What is ethnography”. Ethnography: Principles in Practice. London/ New York: Routledge, 2007. 1-19. Print.

Hancock, Ian. “True Romanies and the Holocaust: A Re-evaluation and an overview”. Stone, Dan (ed.). The Historiography of the Holocaust. New York: Palgrave Macmillan, 2005. 383-396. Print.

Hancock, Ian. “A Glossary of Romani Terms”. The American Journal of Comparative Law45, 2 (1997): 329-344. Web. March 10, 2018.

Haverkamp, Anselm. “The Memory of Pictures: Roland Barthes and Augustine on Photography”. Comparative Literature 45, 3 (1993): 258-279. Web. December 1, 2018.

Hazard, Anthony Q. “A Racialized Deconstruction? Ashley Montagu and the 1950 UNESCO Statement on Race”. Transforming Anthropology 19, 2 (2011): 174-186. Web. May 4, 2018.

Hegerman, Susan. “Franz Boas and professional anthropology: on mapping the borders of the “modern.”. Victorian Studies 41, 3 (1998):455-483. Web. January 5, 2018.

Hess, Barbara. “Une perpétuelle quête du moi”. Holzwarth, Hans Werner and Laszlo Tachen (eds.). L’art moderne 1870-2000. De l’impressionisme à aujourd’hui. Köln: Taschen, 2016. 402-417. Print.

Hirsch, Robert. Seizing the Light: A History of Photography. New York: The McGraw-Hill Companies, Inc., 2000. Print.

Hockings, Paul (ed.). Principles of Visual Anthropology. The Hague: Mouton, 1975. Print. Hoelscher, Steven. Reading Magnum: A Visual Archive of the Modern World. Austin, Texas:

University of Texas Press, 2013. Print.

Hoffman, Katherine. “The ‘Family of Man’: An introduction”. History of Photography, 29, 4 (2005): 317-319. Web. May 7, 2018.

Howell, Heather. The Heroic Present: The Gypsy Photographs of Jan Yoors. Exhibit fact sheet. N.d. Yoors Family Partnership.

Hoy, Anne H. The Book of Photography: The History, the Technique, the Art, the Future. Washington: National Geographic Society, 2005. Print.

66

Hunt, William Blaine. “Documentary Photography and Applied Anthropology”. Visual Anthropology 10, 1 (1997): 67-73. Web. October 15, 2017.

Janssen, Elsje, Jeannine Falino, Sergio Servellón and Kore Yoors. Jan Yoors. Exh. cat. Drogenbos, FeliXart Museum. Wijnegem: Pandora, 2012. Print.

Jeanneney, Jean-Noël. ““Voir est un tout””. Arbaïzar, Philippe, Jean Clair, Claude Cookman et al. De qui s’agit-il? Une retrospective complete de l’oeuvre d’Henri Cartier-Bresson. Exh. cat. Paris, Bibliothèque nationale de France. Paris: Gallimard/ Bibliothèque nationale de France, 2003. 7-15. Print.

Jeanneney, Jean-Noël. “Preface”. Beaumont-Maillet, Laure (dir.). La photographie humaniste,1945-1968: autour d’Izis, Boubat, Brassaï, Doisneau, Ronis... Exh. cat. Paris: Bibliothèque nationale de France. Paris: Éditions de la BNF, 2006. 9. Print.

Jeffrey, Ian. De kunst van het kijken. Gent: Ludion, 2009. Print.
Jeffrey, Ian. Photography: A Concise History. New York/ London: Thames and Hudson,

1981. Print.
Juan, Myriam. “Laura Vichi, Henri Storck. De l’avant-garde au documentaire social”. Revue

d’histoire moderne et contemporaine 51-4, 4 (2004): 165-169. Web. May 7, 2018.

Karanth, Daleep. “Ian Hancock”. The University of Texas at Austin, Department of Linguistics. 2009.Web. August 5, 2018. <https://liberalarts.utexas.edu/linguistics/faculty/profile.php?id=ianh >.

La Farge, Phyllis. “On the Frontier of Photography: Carl Lumholtz and the Kodak Snapshot Camera”. Journal of the Southwest 55, 4 (2013): 473-494. Web. January 5, 2018.

Lackey, David E. (prod.) Weaving of Two Worlds. United States: Whirlwind Creative, 2008. Documentary film.

Laviolette, Patrick and Pierre de Maret. “Luc de Heusch”. Oxford Bibliographies. 2015. Web. May 11, 2018. < http://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo- 9780199766567/obo-9780199766567-0118.xml >.

Lewy, Guenter. “Himmler and the ‘Racially Pure Gypsies’. Journal of Contemporary History34, 2 (1999): 201-214. Web. March 4, 2018.

Loveland, Matthew T. and Delia Popescu. “The Gypsy Threat Narrative”. Humanity & Society 40, 3 (2016): 329-325. Web. March 25, 2018.

Ludlow, Piers. “Making the New Europe: European Integration since 1950”. Martel, Gordon (ed.). A companion to International History 1900-2001. Malden: Blackwell, 2007. 327- 339. Print.

MacDougall, David. “The Visual in Anthropology”. Banks, Marcus and Howard Morphy.Rethinking Visual Anthropology. London/New Haven: Yale University Press, 1999. 276- 295. Print.

67

Maréchal, Garance. “Autoethnography”. Mills, Albert J., Gabrielle Durepos and Elden Wiebe (eds.). Encyclopædia of a case study research. Volume 2. Thousand Oaks, CA: Sage Publications, 2010. 43-45. Web. March 30, 2018.

Margalit, Gilad. “The Jewish Holocaust and the Romani Porajmos: A Response to Donald Kendrick”. Patterns of Prejudice 33, 3 (1999): 87-89. Web. March 4, 2018.

Marien, Mary Warner. 100 Ideas That Changed Photography. London: Laurence King Publishing, 2012. Print.

Marien, Mary Warner. Photography: A Cultural History. London: Laurence King Publishing, 2006. Print.

Mead, Margaret. “Visual Anthropology in a Discipline of Words”. Hockings, Paul (ed.).Principles of Visual Anthropology. The Hague: Mouton, 1975. 3-12. Print.

Miller, Daniel. The Comfort of Things. Cambridge: Polity Press, 2010. Print.
Miller, Sarah M. “Roman Vishniac Rediscovered”. Photography & Culture 6, 2 (2013): 245-

250. Web. March 1, 2018.

Mitchell, W.J.T. “Interdisciplinarity and visual culture. The Art Bulletin 77, 4 (1995): 540- 544. Web. June 30, 2018.

Mitchell, W.J.T. “Showing seeing: a critique of visual culture”. Journal of Visual Culture 1, 2 (2002): 165-181. Web. June 30, 2018.

Mortenson, Erik. “The Ghost of Humanism: Rethinking the Subjective Turn in Postwar American Photography”. History of Photography 38, 4 (2014): 418-434. Web. May 7, 2018.

Nguyen, Jacqueline Hoang. “Artefact: Explaining Man to Man”. C: International Contemporary Art 128 (2016): 76. Web. May 28, 2018.

Niskac, Barbara Turk. “Some Thoughts on Ethnographic Fieldwork and Photography”. Stud. ethnol. Croat. 23 (2011): 125-148. Web. April 5, 2018.

Osterman, Mark. “Introduction to Photographic Equipment, Processes, and Definitions of the 19th Century”. Michael R. Peres (ed.). The Focal Encyclopedia of Photography. Burlington: Focal Press, 2007. 36-122. Web. December 20, 2018.

Östör, Ákos. “Visual Anthropology”. Encyclopedia Britannica. 2018. Web. October 10, 2017. < https://www.britannica.com/science/anthropology/Special-fields-of- anthropology#ref839872 >.

Ottenberg, Simon. “Frans M. Olbrechts: 1899-1958: In Search of Art in Africa”. African Arts37, 4 (2004): 14-90. Web. January 16, 2018.

Parr, Martin and Gerry Badger. The Photobook: A History. London: Phaidon, 2005. Print.

Perkins, John “Continuity in modern German history? The treatment of Gypsies”. Immigrants & Minorities 18, 1(1999): 62-82. Web. March 4, 2018.

68

Peterson, Nicolas. “Illustration or evidence: Early 20th Century Photography of Australian Aboriginal Families”. Visual Anthropology Review 21, 1- 2 (2006): 11-26. Web. March 30, 2018.

Pink, Sarah. “Engaging the visual: an introduction”. The Future of Visual Anthropology: engaging the senses. London: Routledge, 2006. 3-20. Print.

Pink, Sarah. Doing Visual Ethnography: Images, Media and Representation in Research. London: Sage Publications Ltd., 2007. Print.

Pinney, Christopher. Photography and Anthropology. London: Reaktion Books, 2011. Print. Pollack, Peter. The Picture History of Photography: From the Earliest Beginnings to the

Present Day. London: Thames and Hudson, 1963. Print.

Price, Derrick. “Surveyors and surveyed: photography out and about”. Wells, Liz (ed.).Photography: A Critical Introduction. London/ New York: Routledge, 2015. 75-132. Print.

Pusca, Anca. “Representing Romani Gypsies and travelers: Performing Identity from Early Photography to Reality Television”. International Studies Perspectives 16 (2015): 317- 344. Web. November 1, 2018.

Reed, Henry Hope and Geoffrey T. Hellman. “Gypsiana”. The New Yorker. October 27, 1951. Web. August 1, 2018. <https://www.newyorker.com/magazine/1951/10/27/gypsiana >.

Robert, John. “Photography after the Photograph: Event, Archive, and the Non-Symbolic”.Oxford Art Journal 32, 2 (2009): 281-198. Web. July 5, 2018.

Rouch, Jean. Ciné-Ethnography. Minneapolis, MN: University of Minnesota Press, 2003. Print.

Rouillé, André. La photographie. Entre document et art contemporain. Paris: Éditions Gallimard, 2005. Print.

Sandbye, Mette. “Looking at the family photo album: a resumed theoretical discussion of why and how”. Journal of Aesthetics and Culture 6, 1 (2014): 1-17. Web. March 10, 2018.

Scarles, Caroline. “Where Words Fail, Visuals Ignite: Opportunities for Visual Autoethnography in Tourism Research”. Annuals of Tourism Research 37, 4 (2010): 905-926. Web. March 25, 2018.

Schneider, Arnd and Christopher Wright. Contemporary art and anthropology. Oxford: Berg, 2006. Print.

Servellón, Sergio. “Jan Yoors: A Twofold Context”. Yoors, Jan, Elizabeth Cleland, Kore Yoors, Sergio Servellón et al. Jan Yoors: A Retrospective. New York: Yoors Family Partnership, 2015. 25-26. Print.

69

Servellón, Sergio. “Niet belemmerd door grenzen: het epische oeuvre van Jan Yoors”. Janssen, Elsje, Jeannine Falino, Sergio Servellón and Kore Yoors. Jan Yoors. Exh. cat. Drogenbos, FeliXart Museum. Wijnegem: Pandora, 2012. 31-46. Print.

Shah, Alpa. “Ethnography?”. HAU: Journal of Ethnographic Theory 7, 1 (2017): 45-59. Web. July 25, 2018.

Sontag, Susan. On Photography. New York: Penguin Books, 2008 [1977]. Print.
Spiro, Melford E. “Postmodernist Anthropology, Subjectivity, and Science: A Modernist

Critique”. Comparative Studies in Society and History 38, 4 (1996): 759-780. Online. Stoller, Paul. The Cinematic Griot: The Ethnography of Jean Rouch. London: The University

of Chicago Press, 1992. 131-144. Print.

Stora, Benjamin. “Préface”. About, Ilsen, Mathieur Pernot and Adèle Sutre (dir.). Mondes Tsiganes, Une histoire photographique, 1860-1980. Exh. cat. Paris, Musée national de l’histoire de l’immigration. Arles: Actes Sud, 2018. N.p. Print.

Van Damme, Wilfried. “Introduction”. Olbrechts, Frans and Lee Preedy. “The integration of Art in the Culture of Primitive Peoples”. Art in Translation 3, 4 (2011): 367-399. Web. August 3, 2018.

Van Gelder, Hilde and Helen Westgeest. Photography Theory in Historical Perspective: Case Studies from Contemporary Art. Oxford: Wiley-Blackwell, 2011. Print.

Van Schoor, Jos. Een Vlaming in New York. Brussel: Belgische Radio en Televisie, 1975. Documentary film.

Van Wettum, Annebert. Diary. August 18,1962. Yoors Family Partnership.

Van Wettum, Annebert. Diary. December 31, 1961. Yoors Family Partnership.

Waggoner, Diane. “Photographic amusements 1888-1919”. Greendough, Sarah, Sarah Kennel, Diane Waggoner and Matthew S. Witkovsky. The Art of the American Snapshot 1888-1978, From the Collection of Robert E. Jackson. Exh. cat. Washington D.C., National Gallery of Art. Washington: Publishing Office, National Gallery of Art, 2007. 7-72. Print.

Waltz, Susan. “Reclaiming and rebuilding the history of the Universal Declaration of Human Rights”. Third World Quarterly 23, 3 (2002): 437-448. Web. May 4, 2018.

Warren, Lynne. Encyclopedia of 20th-Century Photography. Volume 1. New York: Routledge, 2006. Print.

Yoors, Jan and Charles Samuels. Only One New York. New York: Simon & Schuster, 1965. Print.

Image removed.Image removed.

Yoors, Jan. “I. – Lowari Law and Jurisdiction”.

Journal of the Gypsy Lore Society XXVI, 1-2

Image removed.

(1947): 1-19. Web. March 8, 2018.

70

Image removed.

Yoors, Jan. “II. – O Drom Le Lowarengo: Recollections of Life and Travel with the Lowara”.

Image removed.

Journal of the Gypsy Lore Society XXXVIII, 1-2 (1959): 6-18. Web. March 8, 2018.

Image removed.Image removed.

Yoors, Jan. “III. – Reminiscences of the Lovara.”

Yoors, Jan. Crossing. London: Weinfield and Nocholson, 1972 [1971]. Print.
Yoors, Jan. Letter to Annebert van Wettum and Marianne Citroen. August 8, 1961 (b). Yoors

Family Partnership.

Yoors, Jan. Letter to Annebert van Wettum and Marianne Citroen. August 15, 1961 (c). Yoors Family Partnership.

Yoors, Jan. Letter to Jan Yoors’s parents. February 7, 1961 (a). Yoors Family Partnership. Yoors, Jan. The Gypsies of Spain. New York: Macmillan Publishing, 1974. Print.
Yoors, Jan. The Gypsies. New York: Waveland Press, 1987 [1967]. Print.

Yoors, Kore. “Preface”. Drake, Cathryn, Ian Hancock, Dan Tucker, Jan Yoors and Kore Yoors. The Heroic Present: Life Among the Gypsies. New York: The Monacelli Press, 2004. 7-9. Print.

Young, Michael W. Malinowski's Kiriwina: Fieldwork Photography 1915-1918. Chicago: The University of Chicago Press, 1998. Print.

Zanot, Francesco. “The Family of Man”. Guadagnini, Walter (ed.). Photography: From the Press to the Museum 1941-1980. Milan: Skira, 2013. Print.

Zerwez, Erika Cozzonatto. “The human and the inhuman: visual culture, political culture and the images produced by George Rodger and Henri Cartier-Bresson in the Nazi concentration camps”. Tempo e Argumento. 8, 17 (2016): 432-454. Web. July 27, 2018.

Zimmerman, Michael. “The Wehrmacht and the National Socialist Persecution of the Gypsies”. Romani Studies 11, 2 (2001): 111-135. Web. March 4, 2018.

“About the MHHE: Mission”. Official website of the Museum of History and Holocaust Education. N.d. Web. May 28, 2018. <http://historymuseum.kennesaw.edu/about/mission.php&gt;.

“About”. L. Parker Stephenson Photographs. N.d. Web. June 11, 2018. <https://www.lparkerstephenson.nyc/about/&gt;.

“Anne Frank Center Exhibits Jan Yoors’s Gypsy Photographs”. The Tribeca Trib. September 6, 2013. May 28, 2018. <http://www.tribecatrib.com/content/anne-frank-center-exhibits- jan-yoors’-gypsies-photographs>.

“Archive”. Jan Yoors. N.d. Web. August 5, 2018. <http://janyoors.com/archive/&gt;.

“Biographie”. Fondation Henri Storck. N.d. Web. May 7, 2018. <http://fondshenristorck.be/henri-storck/biographie/&gt;.

Journal of the Gypsy Lore Society XXIV,

Image removed.

1-2 (1945): 8-17. Web. March 8, 2018.

71

“Books”. Jan Yoors. N.d. Web. June 30, 2018. <http://janyoors.com/books/&gt;.
“Diane Arbus: Revelations, Exhibition Overview”. Metropolitan Museum of Art. N.d. Web.

June 19, 2018. <https://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2005/diane-arbus&gt;.

“Drawings: Introduction”. Jan Yoors. N.d. Web. June 30, 2018. <http://janyoors.com/drawings/&gt;.

“Existentialism”. Encyclopædia Britannica. 2018. Web. May 7, 2018. <https://www.britannica.com/topic/existentialism&gt;.

“Genocide of the European Roma (Gypsies), 1939-1945”. Holocaust Encyclopedia, The United States Holocaust Memorial Museum. N.d. Web. April 5, 2018. <https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005219&gt;.

“Gouache: Introduction”. Jan Yoors. N.d. Web. June 30, 2018. <http://janyoors.com/gouache/&gt;.

“Het Red Star Line Museum in een notendop”. Red Star Line Museum. N.d. Web. June 11, 2018. <https://www.redstarline.be/nl/pagina/het-red-star-line-museum-een-noten…;.

“History”. FIFTY ONE Fine Art Photography Gallery. N.d. Web. June 11, 2018. <https://www.gallery51.com/index.php?navigatieid=17&gt;.

“Jan Yoors: artiest, zigeunerkind, verzetsheld...”. Canvas. 2017. Web. May 30, 2018. <https://www.canvas.be/canvas-curiosa/jan-yoors-artiest-zigeunerkind-ver…;.

“Les expositions temporaires”. Musée de l’histoire de l’immigration. N.d. Web. June 11, 2018. <http://www.histoire-immigration.fr/missions/la-museographie/les-exposit…- temporaires>.

“Marc and Evelyn Bernheim: Little Boys of Upper Ghana”. Metropolitan Museum of Art. N.d. Web. April 14, 2018. <https://www.metmuseum.org/art/collection/search/271209&gt;.

“New Documents”. Museum of Modern Art. N.d. Web. June 19, 2018. <https://www.moma.org/calendar/exhibitions/3487&gt;.

“Our History”, Anne Frank Center for Mutual Respect. N.d. Web. May 28, 2018. <https://www.annefrank.com/about-us&gt;.

“Our Mission”. Anne Frank Center for Mutual Respect. N.d. Web. May 28, 2018. <https://www.annefrank.com/about-us&gt;.

“Painting: Introduction”. Jan Yoors. N.d. Web. June 20, 2018. <http://janyoors.com/painting/&gt;.

“Persecution of Roma (Gypsies) in Prewar Germany, 1933-1939”. The United States Holocaust Memorial Museum. N.d. Web. April 5, 2018.<https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005482&gt;.

“Photography: Introduction”. Jan Yoors. N.d. Web. October 15, 2017. <http://janyoors.com/photography&gt;.

72

“Publications: Catalogues & Books”. Jan Yoors. N.d. Web. August 5, 2018. <http://janyoors.com/catalogues-books/&gt;.

“Publications: Press”. Jan Yoors. N.d. Web. August 5, 2018. <http://janyoors.com/press/&gt;. “Reflections”. Jan Yoors. N.b. Web. August 7, 2018. <http://janyoors.com/life/jans-

writings/reflections/>.

“Sculpture: Introduction”. Jan Yoors. N.d. Web. June 30, 2018. <http://janyoors.com/sculpture/&gt;.

“SMS Spotlight: Museum of History and Holocaust Education”. Georgia History Festival. November 20, 2015. Web. May 28, 2018. <http://georgiahistoryfestival.org/super- museum-sunday-spotlight-museum-of-history-and-holocaust-education-at-kennesaw- state-university/>.

“Social Darwinism”. Encyclopedia Britannica. 2018. Web. August 3, 2018. <https://www.britannica.com/topic/social-Darwinism&gt;.

“Tapestry: Introduction”. Jan Yoors. N.d. Web. June 30, 2018. <http://janyoors.com/tapestry/&gt;.

“The Anne frank Center USA Announces Opening of Romani Exhibit: The Pre-War Photographs of Jan Yoors”. Cision. N.d. Web. May 28, 2018. <http://www.prweb.com/releases/2013/9/prweb11086489.htm&gt;.

“The Photobook: A History. Martin Parr, Gerry Badger and Hannah Watson in conversation with Simon Baker”. Tate Modern. 2014.Web. July 3, 2018. <https://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/talk/photobook-history&gt;.

“Wie is Frans M. Olbrechts”. Olbrechtsgenootschap. N.d. Web. January 16, 2018. <http://www.olbrechtsgenootschap.be/wie.html&gt;.

Universiteit of Hogeschool
Master in de culturele studies
Publicatiejaar
2018
Promotor(en)
Mieke Bleyen
Kernwoorden