Outdoor education in Vlaanderen: een praktijkonderzoek naar de effecten van buitenonderwijs op leerprestaties

Yante Marichal
Outdoor education of buitenonderwijs is iets dat heel vaak wordt toegepast in landen zoals Noorwegen en Zweden. Hoewel leerkrachten bijna elke dag buiten lesgeven, ligt de kwaliteit van hun onderwijs hoog. Vaak worden deze landen toch wel het voorbeeldmodel genoemd. Deze bachelorproef gaat op zoek naar de voordelen en de manier waarop we ook in Vlaanderen met outdoor education aan de slag kunnen.

Een hele dag buiten lesgeven: nooit!

Vier muren, dit is tegenwoordig de plaats waartussen kinderen zich het meest bevinden. Thuis voor de tv of achter de tablet, maar ook vooral op school. De voeling met de natuur is langzamerhand aan het verdwijnen bij onze kinderen. Deze bachelorproef probeert een oplossing te zoeken om de natuur meer te integreren in het lesgebeuren en met andere woorden aan outdoor education te gaan doen.

 

Wat is 'outdoor education'?

Openluchtonderwijs of outdoor education kent verschillende invullingen. Het kan enerzijds betekenen dat er wordt geleerd over de natuur, maar ook dat er geleerd wordt in de natuur. Bij dit laatste is de natuur als het ware een hulpmiddel om doelstellingen te bereiken. Hoewel deze twee vormen verschillend zijn, zijn er toch enkele voorwaarden waaraan beiden voldoen. Zo moet de verbondenheid met de natuur gestimuleerd worden, moeten de leerlingen zich het grootste deel van de tijd in de openlucht bevinden en moet er een psychosociaal element aanwezig zijn in de lessen.

Scandinavisch onderwijs als voorbeeld

Det finnes ikke dårlig vær, bare dårlige klær.

"Er bestaat geen slecht weer, enkel slechte kleding". Dit is een heel bekende uitspraak in het Noors. Hiermee wordt er bedoeld dat je bijna altijd in de openlucht kan vertoeven, mits je je juist kleedt. Leerkrachten in Scandinavische landen trekken namelijk heel vaak naar buiten met hun leerlingen en toch bieden ze kwaliteitsvol onderwijs aan. Ze scoren immers heel hoog op de lijst van het Europees onderwijs. De natuur lijkt dus een groot hulpmiddel te vormen in de ontwikkeling van een kind.

Waarom naar buiten trekken met leerlingen?

Uit het onderzoek dat ik voerde voor deze bachelorproef kwamen enkele positieve aspecten van openluchtonderwijs naar voren. Deze vorm van onderwijs sluit heel goed aan op de manier waarop onze hersenen nieuwe informatie verwerken en opslaan. Jonge kinderen zijn van nature uit heel nieuwsgierig en leren het best door dingen te doen of te handelen met concreet materiaal. Bovendien zorgt de rust van de natuur ervoor dat kinderen minder stress ervaren. Zelfs beelden van natuur kunnen al een positief effect teweegbrengen. Naast psychische gezondheid heeft outdoor education ook een effect op de fysieke gezondheid. Voortdurend bewegen heeft volgens onderzoek namelijk meer effect dan per dag een half uur intensief sporten.

Zoals al eerder vermeld wordt bij outdoor education de sociale ontwikkeling bevorderd. Kinderen leren samenwerken, elkaar helpen enz. Naast de omgang met mensen leren kinderen ook omgaan met dieren en hier zorg voor dragen. Zo leren ze bovendien verantwoordelijkheid nemen en hiermee omgaan.

Weerstand vanuit de Vlaamse leerkrachten

Helaas is outdoor education (nog) niet ingeburgerd in het Vlaamse onderwijssysteem. Dit is jammer, vooral als je bedenkt welke voordelen het biedt. Bij het bevragen van de praktijk bleek dat leerkrachten voornamelijk moeite hebben met het weer en het materiaal dat meegesleurd zou moeten worden. Een groene speelplaats creëren zou hierop een antwoord kunnen bieden. Leerkrachten moeten op deze manier geen verplaatsingen maken, kunnen makkelijk terug naar hun klaslokaal als het Belgische weer de buitenles echt niet toelaat en kunnen hun materiaal verzamelen in kasten die tegen verschillende weersomstandigheden bestand zijn.

Outdoor education is dus zeker geen ver-van-mijn-bedshow en kan zeker ingepast worden in ons regulier onderwijs. De nadelen wegen helemaal niet op tegen alle voordelen. Zeker in een maatschappij waar de race tegen de klok dagelijkse realiteit is, mag er plaatsgemaakt worden voor momenten van rust en verwondering. En aan alle ouders en leerkrachten die nog steeds bezwaren hebben: denk eens terug aan je eigen kindertijd en hoe fijn het was om buiten te spelen en jezelf vuil te maken…

Bibliografie

(sd). Opgehaald van http://www.pimpjespeelplaats.be/sites/default/files/docs_2016/studiedag…

11 proven benefits of outdoor learning. (sd). Opgeroepen op februari 20, 2018, van Bachelors degree online: http://www.bachelorsdegreeonline.com/blog/2012/11-proven-benefits-of-ou…

ARDROY Outdoor Education Centre. (sd). What is outdoor education? Opgeroepen op januari 23, 2018, van Ardroy: http://www.ardroy-oec.co.uk/schools-outdooreducation.asp

Cooper, L. N. (1995). How we learn; how we remember: toward an understanding of brain and neural systems. Singapore: World Scientific Publishing.

Departement Omgeving. (sd). Melding of vrijstelling van vergunning voor kleine bouwwerken. Opgeroepen op mei 30, 2018, van Vlaanderen.be: https://www.vlaanderen.be/nl/bouwen-wonen-en-energie/bouwen-en-verbouwe…

Gadero. (sd). Houten veranda maken. Opgeroepen op juni 2, 2018, van Gadero klustips: https://gadero.be/veranda-maken/

Gebied van Broca. (2018). Opgeroepen op maart 1, 2018, van Hersenstichting: https://www.hersenstichting.nl/alles-over-hersenen/de-hersenen/anatomie…

Gebied van Wernicke. (2018). Opgeroepen op maart 1, 2018, van Hersenstichting: https://www.hersenstichting.nl/alles-over-hersenen/de-hersenen/anatomie…

Gilbertson, K., Bates, T., McLaughlin, T., & Ewert, A. (2006). Outdoor education: methods and strategies. Illinois: Human Kinetics Publishers. Opgeroepen op januari 24, 2018, van https://books.google.be/books?id=k82M2yBH704C&printsec=frontcover&dq=ou…

Hantson, P. (sd). Het samenspel van oog en hersenen. Opgeroepen op maart 1, 2018, van De Belgische optiekgids: http://www.debelgischeoptiekgids.be/PAGES/P_optiekwetenschap/oog_hersen…

Hofman, M., Weijnen, A., & Ficq-Weijnen, A. (2015). Prisma pocketwoordenboek Nederlands. Houten: Uitgeverij Unieboek.

Knight, S. (2013). Forest school and outdoor learning in the early year. Londen: SAGE Publications Ltd.

Kohnstamm, R. (2009). Hoe leren kinderen? In Kleine ontwikkelingspsychologie (Vol. 1). Houten: Bohn Stafleu van Loghum. Opgehaald van https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-90-313-7686-5_5

Laevers, F., & Depondt, L. (2011). Ervaringsgericht werken met kleuters in het basisonderwijs. Leuven: CEGO PUBLISHERS.

Louv, R. (2007). Het laatste kind in het bos. (J. Van Boeckel, & C. Verheij, Vert.) Utrecht: Uitgeverij Jan van Arkel.

Meijer, S., & Brakenhoff, F. (sd). jouw hersenen. Opgeroepen op maart 1, 2018, van geheugen en intelligentie: http://geheugenenintelligentie.webklik.nl/page/jouw-hersenen

Neill, J. (2008, januari 20). What is Outdoor Education? definition. Opgeroepen op januari 23, 2018, van Outdoor Education Research & Evaluation Center: http://www.wilderdom.com/definitions/definitions.html#Brookes2004

Onbekend. (2018, februari 21). Jean Piaget. Opgeroepen op maart 3, 2018, van Wikipedia: https://nl.wikipedia.org/wiki/Jean_Piaget

Pinterest. (sd). Groene speelplaats. Opgeroepen op mei 31, 2018, van Pinterest: https://www.pinterest.com/

Struyven, K., Baeten, M., Kyndt, E., & Sierens, E. (2009). Groot worden. Tielt: Lannoo.

Universiteit Utrecht. (2009, februari 23). Hersenen. Opgeroepen op maart 1, 2018, van SlideShare: https://www.slideshare.net/BiologieUU/hersenen