WHY DON'T YOU GIVE ME SOME LOVE?! An anthropological examination of the intimate relationship between volunteer tourism and jineterismo in Cuba

Julie Rausenberger
Deze masterproef stelt de populaire fenomenen vrijwilligerstoerisme en jineterismo (oplichterij, prostitutie) in Cuba in vraag door ze te bestuderen door de lens van solidariteit en intimiteit in een socio-economische context. Ondanks hun verschillende agenda's delen vrijwilligerstoeristen en Cubanen een gemeenschappelijke interesse in interculturele intieme relaties. Dit heeft belangrijke gevolgen voor de oprechtheid van liefde en vriendschap.

Niet zomaar liefde, niet zomaar toerist - Over vrijwilligerstoerisme en jineterismo in Cuba

Als groepsleidster van vrijwilligerstoeristen in Ecuador kwam de Vlaamse antropologe Julie Rausenberger (25) in aanraking met ethische reisdilemma’s. “Het idee achter vrijwilligerstoerisme en vakantieliefde is echt niet zo onschuldig als het lijkt”, vertelt ze wanneer ze de resultaten van haar masterproef over deze fenomenen voorstelt. “Tijdens een reis naar het buitenland willen toeristen die aan vrijwilligerswerk doen in dichter contact komen met de lokale bevolking dan ‘gewone’ toeristen die naar all-inclusive hotels trekken. Het lijkt allemaal heel mooi: op vakantie gaan en terwijl een steentje bijdragen aan lokale bevolking, maar eigenlijk is het vaak toch te mooi om waar te zijn”. In Cuba bestudeerde ze de motivaties van zowel reizigers als de lokale bevolking bij het aangaan van relaties in een toeristische context.

"Het lijkt allemaal heel mooi: op vakantie gaan en terwijl een steentje bijdragen aan lokale bevolking, maar eigenlijk is het vaak toch te mooi om waar te zijn”

ARM MAAR GELUKKIG

Waarom is vrijwilligerstoerisme tegenwoordig zo populair?

“Vaak zijn jongeren die op reis aan vrijwilligerswerk doen op zoek naar een vorm van authenticiteit in hun kapitalistische bestaan in onze Westerse consumptiemaatschappij. De schijnbare simpliciteit van de levenswijze in ontwikkelingslanden lijkt voor hen een droom. Daarom willen ze een diep sociaal contact opbouwen met bevolkingen ter plaatse en van hen de zogenaamde ‘poor-but-happy’ mentaliteit leren. Zulke interculturele ervaringen en vriendschappen komen wel vaker voor, maar de lokale inwoner heeft soms een andere agenda dan de toerist. Voor een Cubaan is een relatie met een toerist zo een manier om te ontkomen aan de alledaagse economische strijd onder het socialisme en de VS-blokkade”.

Het fenomeen is dus eigenlijk niet zo onschuldig als het lijkt.

“Vrijwilligerstoerisme speelt in op de beslommeringen van het dagelijkse leven in ontwikkelingslanden. Het lijkt allemaal heel altruïstisch om op vakantie te gaan en terwijl een steentje bij te dragen, maar waarom wil een toerist liever werken dan luilekkeren op reis? Eigenlijk is het erg politiek om solidariteit te uiten door middel van toerisme, zeker in Cuba waar de overheid al sinds de Revolutie vriendschapsbanden smeedt met andere landen in de strijd tegen het imperialisme.

Voor de toerist zelf is de motivator vaak persoonlijk: het is een gelegitimeerde manier om zichzelf te ontwikkelen en het gevoel te hebben de wereld te verbeteren, maar eigenlijk is het vooral in het voordeel van de toeristen zelf. Door de (werk)ervaringen in het buitenland hebben ze iets om op hun CV te zetten, maar eens hun reis erop zit blijft men ter plaatse eerder achter met relatief weinig voordelen. Gemiddeld werken vrijwilligerstoeristen drie weken aan een project, maar hoeveel kan je helpen op zulke korte periode? Bitter weinig”.

"In Cuba zie je hoe jineterismo door het toerisme aan populariteit wint. Het is een lokale term die je kan vergelijken met een soort van ritselaars, sjacheraars of zelfs prostituees. Het fenomeen is typisch in armere landen en resulteert uit de sociale, economische en culturele interacties tussen locals en toeristen"

Hoe gaan de Cubanen zelf daar dan mee om?

“In Cuba zie je hoe jineterismo door het toerisme aan populariteit wint. Het is een lokale term die je kan vergelijken met een soort van ritselaars, sjacheraars of zelfs prostituees. Het fenomeen is typisch in armere landen en resulteert uit de sociale, economische en culturele interacties tussen locals en toeristen. Cubanen zien hoe toeristen een luxueuze levensstijl met zich meebrengen en volop consumeren. Zij willen dat ook. Jineteros teren op de compassie die toeristen met hen hebben. Het vormt een bedreiging voor de morele waarden, en daarom wordt het toerisme zo streng gereguleerd door de Cubaanse overheid. Ze wilt haar ziel niet verkopen aan het kapitalisme, maar de realiteit dwingt het volk tot illegaliteit, zoals door het oplichten van toeristen. Dat kan ver gaan: van het verkopen van een valse sigaar tot een schijnhuwelijk.”

NEO-KOLONIALE NEIGINGEN

Wat maakt vrijwilligerstoerisme zo bijzonder in Cuba?

“Je kan Cuba moeilijk vergelijken met andere landen omwille van haar unieke socialistische politieke structuur waarin de revolutionaire ideologie van Fidel Castro tot op vandaag erg leven in de samenleving. Solidariteit – en dus ook vrijwilligerswerk – maken daar deel van uit. Voor de Cubanen behoort vrijwilligerswerk zelfs niet tot het domein van de economie maar is het een politiek project om het socialisme te promoten in de vorm van werkbrigades. Daarin leren buitenlanders gedurende enkele weken de Cubaanse realiteit kennen en gaan ze wonen en werken op een kamp zoals de doorsnee Cubaan. Maar ook dat is relatief want het hele gebeuren is nogal geënsceneerd door de overheid en kan als staatspropaganda worden gezien.”

"Voor de Cubanen behoort vrijwilligerswerk zelfs niet tot het domein van de economie maar is het een politiek project om het socialisme te promoten in de vorm van werkbrigades."

Zijn er ook tendensen die globaal geobserveerd kunnen worden?

“Een belangrijke motivatie voor vrijwilligerstoeristen is dat zij hun steentje willen bijdragen en iets terug willen geven aan armere landen. Dit komt voort vanuit een onderliggend schuldbewustzijn over hun kapitalistische levensstijl. In de literatuur spreekt men zelfs over ‘neo-kolonialisten’ die de wereld denken te kunnen verbeteren door humanitaire hulp en de strijd voor rechtvaardigheid. Je mag die hiërarchische ongelijkheid, verschillen en onderliggende machtsdynamieken niet onderschatten.”

Je schrijft dat reizen altijd al gevoed is geweest door een romantisering van volkeren en plaatsen.

“Meer zelfs: de vriendschappen die reizigers hebben met locals worden belangrijker geacht dan het vrijwilligerswerk zelf. Het feit dat de toerist een local en zijn omgeving romantiseert als een authentieke plaats waar men misschien wel arm maar gelukkig is, ligt daarbij aan de basis. Op vakantie word je sneller eens onbezonnen verliefd, maar men negeert daarbij grote verschillen op sociaal, cultureel en economisch vlak. Dat kan leiden tot een ontnuchtering bij de toerist eens die terug thuis is en de relatie niet meer ziet zitten en een teleurstelling bij local die zich op lange termijn gebruikt kan gaan voelen als vakantieliefje, terwijl die tegelijkertijd vaak zelf een verborgen agenda heeft om vooruit te komen”.

"Op vakantie word je sneller eens onbezonnen verliefd, maar men negeert daarbij grote verschillen op sociaal, cultureel en economisch vlak."

ZINT EER GIJ BEGINT

De gevolgen van zulke relaties tussen toeristen en locals zijn dus enorm.

“Zowel bij vrijwilligerstoerisme als bij romantische affaires in het buitenland zien we dat de toerist en de local vaak proberen om een wereld van eenheid te creëren. Het gevaar hierin is dat zulke focus op ontwikkeling van intieme relaties structurele ongelijkheden en machtsdynamieken overschaduwt of onderbelicht”.

Julie hoopt met haar masterproef meer bewustwording te creëren bij jongeren over hun levensstijl, zowel op reis als thuis. “Jongeren doen nog te weinig vrijwilligerswerk in eigen land en denken niet altijd na over de gevolgen van een relatie die ze aangaan met een local op reis”.

Bibliografie

Activity International (2017). Volunteer in Cuba Web Page. Consulted on March 21, 2017 via http://www.activityinternational.nl/Cuba/Discover_Cuba.aspx

Alcázar Campos, A. (2010). “Jineterismo: ¿turismo sexual o uso táctico del sexo?". In: Revista de Antropología Social (19), 307-336.

Amistur (2016). Amistur Cuba S.A. Specialized Tourism. A bridge between peoples. (Flyer).

Anderson, L. (2006). Analytic Autoethnography. In: Journal of Contemporary Ethnography, 35(4), 373-395.

Babb, F.E. (2011). The Tourism Encounter – Fashioning Latin American nations & histories. Stanford: Stanford University Press.

Bell, K. (2014). Resisting commensurability: Against informed consent as an anthropological virtue. American Anthropologist, 116(3), 511-522.

Bernard, H.R. (2011). Research Methods in Anthropology: Qualitative and Quantitative Approaches. Fifth edition. Plymouth: AltaMira Press.

Brennan, D. (2010). When Sex Tourists and Sex Workers Meet: Encounters within Sosúa, the Dominican Republic. In S.B. Gmelch (Ed.), Tourists and Tourism (pp. 151-163). Long Grove: Waveland Press Inc.

Brown, S. (2005). Travelling with a Purpose: Understanding the Motives and Benefits of Volunteer Vacationers. In: Current Issues in Tourism 8(6), 479-496.

Bussell, H., & Forbes, D. (2002). Understanding the volunteer market: The What, Where, Who and Why of Volunteering. International Journal of Non-Profit and Volunteer Sector Marketing, 7(3), 244-257.

Cabezas, A.L. (2004). Between Love and Money: Sex, Tourism, and Citizenship in Cuba and the Dominican Republic. Signs Journal of Women in Culture and Society, 29(4), 987-1015.

Cabezas, A.L. (2006). The Eroticization of Labor in Cuba’s All-Inclusive Resorts: Performing Race, Class and Gender in the New Tourist Economy. Social Identities, 12(5), 507-521.

Callanan, M., & Thomas, S. (2003), Volunteer Tourism. In M. Novelli (Ed.), Niche Tourism – Contemporary Issues, Trends and Cases (pp. 183-200). Oxford: Linacre House.

Cante, F. (2013). Economía política del amor. In: Cuadernos de Economía, 32(59), 43-66.

Carpentier, E., Danhieux, T., Cabus, R., Rommel, J., Van Brabant, I., Dewulf, S., Vandewalle, B., Vandepitte, M. (2008). Cuba, een andere reis is mogelijk. Handleiding voor de ontdekking van Cuba, de Cubanen en hun project. Gent & Brussel: CDR & Initiatief Cuba Socialista.

Conran, M. (2011). They Really Love Me! Intimacy in Volunteer Tourism. In: Annals of Tourism Research 38(1), 1454-1473.

Cubanismo (2015). Ga mee naar Cuba, het eiland dat zich inzet voor een andere maatschappij. Consulted on 28 December, 2015 via http://cubanismo.net/cms/nl/artikels/ga-mee-naar-cuba-het-eiland-dat-zi…

Daigle, M. (2015). From Cuba with Love: Sex and Money in the Twenty-First Century. Berkeley : University of California Press.

Davies, C.A. (2008). Reflexive Ethnography. A Guide to Researching Selves and Others. Second Edition. New York: Routledge.

Demuynck, K., & Vandepitte, M. (2008). De Factor Fidel. Antwerpen: Garant.

De Ryck, B. (2015). Cuba No Está Sola. Reisverslag van de Graburn, N. (1983). The Anthropology of Tourism. In: Annals of Tourism Research 10, 9-33. Cubareis 2015. Brussel: Iniciativa Cuba Socialista.

DeWalt, K. & DeWalt, B. (eds.) (2011). Participant Observation: a guide for fieldworkers. Plymouth: Altamira Press.

Doerr, N. M. , & Taïeb, H.  D. (eds.) (2017). The Romance of Crossing Borders: Studying and Volunteering Abroad. New York: Berghahn Books.

Feinberg, R. E., & Newfarmer, R. S. (2016). Tourism in Cuba. Riding the Wave Toward Sustainable Prosperity. Miami: Florida International University.

Fernández, D. J. (2000). Cuba and the Politics of Passion. Austin: University of Texas Press.

Fernández, N. (1999). Back to the Future? Women, Race, and Tourism in Cuba. In J. Kempadoo (Ed.), Sun, Sex, and Sex Work in the Caribbean (pp. 81-89). New York: Rowman & Littlefield Publishers, Inc.

Fernández, N. (2010). Revolutionizing Romance. Interracial Couples in Contemporary Cuba. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press.

Fusco, C. (1998). Hustling for Dollars: Jineterismo in Cuba. In K. Kempadoo & J. Doezema (Ed.), Global Sex Workers: Rights, Resistance, and Redefinition (pp. 151-166). New York: Routledge.

Giddens, A. (1991). Modernity and Self-Identity: Self and Society in the Late Modern Age. Stanford: Stanford University Press.

Gmelch, S.B. (2010). Tourists and Tourism: A Reader – Second Edition. Long Grove: Waveland Press Inc.

Gmelch, G. (2012). Behind the Smile – The Working lives of Caribbean Tourism. Bloomington: Indiana University Press.

Graburn, N. (1980). Teaching the Anthropology of Tourism. In: International Social Science Journal 32(1), 56-68.

Graburn, N. (1983). The Anthropology of Tourism. In: Annals of Tourism Research 10, 9-33.

Granma (2016). European brigadistas ratify solidarity with the Cuban Revolution. Consulted on August, 2016 via http://en.granma.cu/cuba/2016-07-18/european-brigadistas-ratify-solidar…

Guevara, C., & Castro, F. (2016). Socialism and Man in Cuba. New York, NY: Pathfinder.

Herold, E., García, R., & De Moya, T. (2001). Female Tourists and Beach Boys: Romance or Sex Tourism? Annals of Tourism Research, 28(4), 978-997.

Hodge, G.D. (2005). Colonization of the Cuban Body: Nationalism, Economy, and Masculinity of Male Sex Work in Havana. New York: City University.

Hollander, P. (1981). Political Pilgrims: travels of Western intellectuals to the Soviet Union, China, and Cuba, 1928-1978. New York: Oxford University Press.

ICAP (2016). Instituto Cubana por la Amistad con los Pueblos. Consulted on 24 April 2016 via http://www.icap.cu

ICS (2017). About Iniciativa Cuba Socialista. Consulted on April 2, 2017 via http://cubanismo.be/nl/over-ics

Jakubiak, C. (2017). One Smile, One Hug. Romanticizing “Making a Difference” to Oneself and Others through English-Language Voluntourism. In N. M. Doerr & H. D. Taïeb (Ed.), The Romance of Crossing Borders (pp. 195-219). New York, NY: Berghahn Books.

Jiménez, R. M. (2008). The Political Economy of Leisure. In P. Brenner, A Contemporary Cuba Reader: Reinventing the Revolution (pp. 146-155). Lanham: Rowman & Littlefield Publishers, Inc. 

Jakera (2017). Jakera Cuba Web Page. Consulted on March 21, 2017 via http://www.jakeracuba.com/.

Kempadoo, J. (1999). Sun, Sex and Gold: Tourism and Sex Work in the Caribbean. New York: Rowman & Littlefield Publishers, Inc.

Komter, A. E. (2001). The Disguised Rationality of Solidarity: Gift Giving in Informal Relations. In: Journal of Mathematical Sociology 25, 385-401.

Komter, A. E. (2005). Social Solidarity and the Gift. Cambridge: Cambridge University Press.

Liekens, R. (2005). Cuba en de internationale solidariteit. Een weinig bekend verhaal. Leuven: Acco.

Loumann, O. (2011). 100% Cuba. Breda: Mo’Media.

MacCannell, D. (1973). Staged Authenticity: Arrangements of Social Space in Tourist Settings. In: American Journal of Sociology 79, 589-603.

Maclaran, P., Stevens, L., Skiadopoulos, A., Broderick, A., Goulding, C., & Saren, M. (2005). The Commodification of Romance: Developing Relationships Online. In: Finanza Marketing E Produzione, 13(3), 41-47.

Mains, D. (2013). Friends and money: Balancing affection and reciprocity among young men in urban Ethiopia. In: American Ethnologist 40(2), 335-346.

Marcus, G. (1995). Ethnography in/of the World System: The Emergence of Multi-sited Ethnography. Annual Review of Anthropology (24), 95-117.

Markowitz, F., & Ashkenazi, M. (1999). Sex, Sexuality and the Anthropologist. Urbana: University of Illinois Press.

Mauss, M. (1969). The Gift. Forms and Functions of Exchange in Archaic Societies. London: Cohen & West Ltd.

McGoey, L. (2015). No Such Thing as a Free Gift: The Gates Foundation and the Price of Philanthropy. London: Verso Press.

Mead, M. (1986). Field Work in Pacific Islands, 1925-1967. In P. Golde (Ed.), Women in the Field: Anthropological Experiences. Second Edition (pp. 292-332). London: University of California Press, Ltd.

Minnaert, L., Maitland, R. & Miller, G. (2013). Social Tourism: Perspectives and Potential. Oxon: Routledge.

Monaco, P. (2016). Work Brigades in Cuba: A Political Pilgrimage? Unpublished Term Paper for ‘Anthropology of Tourism’ Course by Dr. Valerio Simoni.

Mostafanezhad, M. (2013). The Geography of Compassion in Volunteer Tourism. In: Tourism Geographies 15(2), 318-337.

Mostafanezhad, M. (2014). Volunteer Tourism: Popular Humanitarianism in Neoliberal Times – New Directions in Tourism Analysis. Surrey: Ashgate Publishing Limited.

Nash, D. (1989). Tourism as a Form of Imperialism. In V.L. Smith (Ed.), Hosts and Guests – The Anthropology of Tourism (pp.  37-52). Philadelphia: University of Pennsylvania Press.

OnTheWorldMap (2016). Cuba political map. Consulted on October 17, 2016 via http://ontheworldmap.com/cuba/

Pagliccia, N. (2014). Cuba Solidarity in Canada. Five Decades of People-to-People Foreign Relations. Victoria: FriesenPress.

Palmié, S. (2004). Fascinans or tremendum? Permutations of the state, the body and the divine in late-twentieth-century Havana. In: New West Indian Guide 78(3/4), 229-268.

Patton, M.Q. (2001). Purposeful sampling. In: Ethnography Volume II. Alan Bryman (ed.). London: Sage, pp. 106-121.

Patton, M.Q. (2015). Qualitative Research & Evaluation Methods: Integrating Theory and Practice. Fourth Edition. Thousand Oaks: SAGE Publications, Inc.

Peace Corps (2017). The World is Waiting. Consulted on May 10, 2017 via https://www.peacecorps.gov/volunteer/

Pérez, V. G. (2014). Che Guevara: un símbolo del trabajo voluntario en Cuba. Consulted on April 24, 2017 via http://www.radiorebelde.cu/especiales/che/che-guevara-simbolo-trabajo-v…

Powdermaker, H. (1966). Strangers and Friends. The Way of an Anthropologist. New York: Norton.

Pruitt, D., & La Font, S. (2010). Romance Tourism: Gender, Race and Power in Jamaica. In S.B. Gmelch (Ed.), Tourists and Tourism: A Reader (pp. 165-183). Long Grove: Waveland Press Inc.

Puicercús Vázquez, L. (2014). Brigadistas en Cuba. Madrid: El Garaje Ediciones.

Rausenberger, J. (2015a). The ‘Bezness’ in Voluntourism. The relationship between Jineterismo and volunteer tourism in Cuba. A thesis research proposal. Leuven: KU Leuven (Schakelpaper).

Rausenberger, J. (2015b). Please Mind the Gap! (In-)consistency in gap year volunteer tourism. From rite of passage to (unwanted) cosmopolitanism. Leuven: KU Leuven. (Term paper).

Rausenberger, J. (2016a). Why Don’t You Give Me Some Love?! An anthropological examination of the intimate relationship between sentimental politics of Volunteer Tourism and Jineterismo in Cuba. Leuven: KU Leuven. (Start report).

Rausenberger, J. (2016b). Love or Lucha… Who Cares?! The interconnectedness of solidarity and intimacy in contemporary Cuba. Miami: Florida International University. (Term paper).

Rausenberger, J. (2016c). Queering Jineterismo. A Genealogy of Sexual Politics in Touristic Cuba. Miami: Florida International University. (Term paper).

Republic of Cuba (1976). The Constitution of the Republic of Cuba. Consulted on December 2, 2016 via http://www.constitutionnet.org/files/Cuba%20Constitution.pdf

Robben, A. C. G. M., & Sluka, J. A. (Eds.) (2014). Ethnographic Fieldwork: An Anthropological Reader. Second Edition. West Sussex: Wiley-Blackwell.

Rodríguez, R. D. (2016). Convocatoria 46 Contingente de la Brigada Europea “José Martí” 2016. La Habana: Instituto Cubano de Amistad con los Pueblos.

Roland, L. K. (2011). Cuban Color in Tourism and La Lucha. An Ethnography of Racial Meanings. New York, NY: Oxford University Press.

Sainsbury, B., & Waterson, L. (2015). Lonely Planet Cuba. Melbourne: Lonely Planet Publications.

Salazar, N. B. (2004). Developmental tourists vs. development tourism: A case study. In A. Raj (Ed.), Tourist behaviour: A psychological perspective (pp. 85-107). New Delhi: Kanishka Publishers.

Salzman, P. C. (2002). On Reflexivity. In: American Anthropologist 104(3), 805-813.

Sanchez, P.M., & Adams, K.M. (2010). The Janus-faced Character of Tourism in Cuba. In S.B. Gmelch (Ed.), Tourists and Tourism: A Reader (pp. 419-435).

Sarantakos, S. (1993). Social Research. Basingstoke: Palgrave Macmillan.

Shouse, Eric. 2005. Feeling, emotion, affect. M/C Journal 8(6). Consulted on May 19, 2017 via http://journal.media-culture.org.au/0512/03-shouse.php

Schutz, A. (1967). The Phenomenology of the Social World. Evanston, IL: Northwestern University.

Schwartz, R. (1997). Pleasure Island: Tourism and Temptation in Cuba. Lincoln: University of Nebraska Press.

Schwartz, R. (2003). The Invasion of the Tourists. In A. Chomsky, B. Carr, & P.M. Smorkaloff (Eds.), The Cuba Reader: History, Culture, Politics (pp. 244-252). Durham: Duke University Press.

Simoni, V. (2005). Informal Encounters between Foreign Tourists and Cubans in La Havana, Cuba. In D. Picard, & M. Robinson (Eds.), Tourism and Performance: Scripts, Stages and Stories. Conference proceedings.

Simoni, V. (2013). Intimate Stereotypes: The Vicissitudes of Being Caliente in Touristic Cuba. Civilisations: Revue International d’Anthropologie et de Sciences Humaines, 62(1-2), 181-197.

Simoni, V. (2014a). Revisiting Hosts and Guests: Ethnographic Insights on Touristic Encounters from Cuba. Journal of Tourism Challenges and Trends, 6(2), 39-62.

Simoni, V. (2014b). From Tourist to Person: the Value of Intimacy in Touristic Cuba. In: Journal of Tourism and Cultural Change 12(3): 280-292.

Simoni, V. (2016). Tourism and Informal Encounters in Cuba. New York: Berghahn Books.

Smith, V.L. (1978). Hosts and Guests – The Anthropology of Tourism. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.

Spencer, R. (2008). Lessons from Cuba: A Volunteer Army of Ambassadors. In K.D. Lyons, & S. Wearing (Eds.), Journeys of Discovery in Volunteer Tourism: International Case Study Perspectives (pp. 36-47). Oxfordshire: CABI.

Spencer, R. (2010). Development Tourism. Lessons From Cuba. London: Ashgate.

Stout, N. (2014). After Love: Queer Intimacy and Erotic Economies in Post-Soviet Cuba. Durham, NC: Duke University Press.

Sweig, J. E. (2016). Cuba: What Everyone Needs To Know. 3rd Edition. New York: Oxford University Press.

Turner, V. (1967). Betwixt and Between. The liminal period in Rites de Passage. In: V. Turner, The Forest of Symbols. Aspects of Ndembu Ritual (pp. 93-111). Ithaca: Cornel University Press.

U.S. Department of State (27 January 2015). U.S. Passports & International Travel to Cuba. Consulted on 25 February, 2015 via http://travel.state.gov/content/passports/english/country/ cuba.html

U.S. Department of the Treasury (26 July 2001). Cuba, What You Need To Know About The U.S. Embargo. Consulted on 25 April 2016 via https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/Documents/tab4.pdf

Vanbrabant, I., & Demuynck, K. (2010). Cuba, Revolutie met een groen hart. Brussel: Initiatief Cuba Socialista.

Veltmeyer, H., & Rushton, M. (2012). The Cuban Revolution as Socialist Human Development. Chicago, IL: Haymarket Books.

Vrasti, W. (2012). Volunteer Tourism in the Global South. London and New York: Routledge, Taylor Francis Group.

Wearing, S. (2001). Volunteer Tourism: Experiences that Make a Difference. Wallingford: CABI Publishing.

Whitfield, E. (2009). Truths and Fictions: The Economics of Writing: 1994-1999. In: Cuba in the Special Period. Culture and Ideology in the 1990s. Hernandez-Reguant, A. New York: Palgrave Macmillan.

Zelizer,. V. A. (2007). The Purchase of Intimacy. Princeton: Princeton University Press.

Universiteit of Hogeschool
Master of Science in de Sociale en Culturele Antropologie
Publicatiejaar
2017
Promotor(en)
Prof. Dr. Noel B. Salazar
Kernwoorden
https://twitter.com/Julie_Belgica
Share this on: