Accuraatheid: weglatingen bij consecutief vs. simultaan tolken

Evy Cox
Een onderzoek naar het onderscheid in aantal en soorten weglatingen tussen consecutief en simultaan tolken.

Wat de tolk u niet vertelt...

Twintig procent. Dat is de hoeveelheid informatie die u mogelijk misloopt wanneer u afhankelijk bent van een tolk. Oorzaak is het menselijk geheugen, dat ook tolken weleens parten speelt. Kan ons herinneringsvermogen die opdracht wel aan?

Verpleegster, bouwvakker, architect, politieagent... dat zijn de antwoorden die we verwachten op de vraag “en welk beroep oefent u uit?”. Maar “tolk”? Wat houdt dat precies in? Dan bent u dus vertaler? Dikwijls zweeft ons een verkeerd of abstract beeld voor ogen bij het horen van die term.

De tolk zet de – vaak gesproken – boodschap in de ene taal onmiddellijk om naar de andere taal, met minimale naslagmogelijkheden. De vertaler kan de boodschap eerst rustig doorlezen op papier en begint dan aan zijn vertaling, terwijl hij alle nodige bronnen raadpleegt: woordenboeken, websites, collega’s… Uiteraard doet een tolk ook aan vertalen, maar de onmiddellijkheid ervan is wat hem van de vertaler onderscheidt.

En daarmee is alles gezegd?

Toch niet. Net zoals er verschillende soorten architecten en politieagenten bestaan, is ook tolken in diverse subcategorieën onderverdeeld. Het voornaamste onderscheid vormt het zogenaamde “consecutief tolken” versus “simultaan tolken”. Watte? Wel, beschouw het als eersteklas multitasking: de consecutieftolk luistert eerst naar de spreker, neemt ondertussen schriftelijk notities, en levert daarna op basis van notities en geheugen de vertolking van hetgeen zonet werd gezegd. Dat komt bijvoorbeeld van pas wanneer een buitenlander voor het gerecht verschijnt, bij de dokter zit, of wanneer we een conferentie met een buitenlandse spreker bijwonen. De simultaantolk kiest voor een minder omslachtige aanpak: hij luistert naar de spreker en tolkt tegelijkertijd wat hij hoort vanuit een cabine waar de nodige technologische apparatuur aanwezig is. Via hoofdtelefoon verneemt de simultaantolk alles wat de spreker zegt, en via microfoon kan hij zijn vertolking overbrengen naar alle anderstalige toehoorders, die de tolk met een hoofdtelefoon beluisteren. Denk maar aan de tolken die achter de schermen zwoegen tijdens zittingen van het Europese Parlement. Zij zijn de vedettes die ervoor zorgen dat politici elkaar begrijpen wanneer ze elkaar de huid vol schelden.

Maar tolken blijven mensen, en mensen…

Maken fouten. Het is niet altijd eenvoudig om zo’n lastige taak tot een perfect einde te brengen. Sterker nog, de perfecte vertolking is nagenoeg onbereikbaar. Het vaakst vallen wellicht weglatingen voor. Met andere woorden, informatie-elementen die de spreker vermeldt, maar die de tolk om de een of andere reden niet heeft kunnen reproduceren. Gelukkig voor hen zijn tolken meesters in het verdoezelen daarvan. Maar euh… dat blijft tussen ons!

Simultaan tolken heeft de overhand

Maar wacht eens even… Waarom zouden we consecutief tolken nog behouden als het zo omslachtig is? De voordracht duurt maar liefst twee keer zo lang, komop zeg… dan is simultaan tolken toch gewoon beter. Niet per se. Consecutief tolken duurt veel langer, maar is nauwkeuriger. En dat dankzij de mogelijkheid notities te nemen en omdat het multitasken hier minder intensief is. Kortom, bij consecutief tolken is de kans veel groter dat daadwerkelijk álle door de spreker geleverde informatie wordt doorgegeven. Godzijdank! Dat maakt van deze methode gewoonweg de betere optie voor bepaalde situaties. Of dat is tenminste wat tot nu toe altijd werd gedacht. Want is dat wel echt zo?

Een recent gevoerd scriptieonderzoek toont precies het tegendeel aan. Uit een experiment met student-tolken die zowel consecutief als simultaan moesten tolken, blijkt dat eerstgenoemde tolkmethode maar liefst 15% méér aan weglatingen onderhevig is. Bij simultaan tolken werd gemiddeld slechts 4,13% van alle informatie weggelaten, terwijl het weglatingenpercentage bij consecutief tolken op wel 19,51% ligt. Bovendien is dit niet het enige onderzoek dat aangeeft dat we die oorspronkelijke gedachte moeten herzien. Ook Andrzej Kopczyński (1980) ontdekte eerder al dat de consecutieftolk gemiddeld 20% meer informatie weglaat dan de simultaantolk.

Who’s to blame?

Maar maakt u zich geen zorgen. Nee, we zijn niet omgeven door slechte tolken. Weglatingen zijn onvermijdelijk. Het onderzoek lijkt zelfs aan te tonen dat de student-tolken toch hun best doen om de kern van de boodschap te behouden zodra ze in moeilijkheden raken en informatie zullen moeten weglaten. Randinformatie sneuvelt dan als eerste.

Wat kan dit verbazingwekkende verschil dan verklaren? Een geniepige spelbreker: het menselijke geheugen. Het geheugen van consecutieftolken wordt veel meer op de proef gesteld dan dat van simultaantolken. De consecutieftolk dient immers volledige voordrachten ineens te vertalen, terwijl de simultaantolk de spreker op de hielen zit. Het lijkt erop dat notities alleen onvoldoende tegen de beperktheid van het menselijke geheugen op kunnen, en dat de geheugenfactor zelfs het intensieve multitasken bij simultaan tolken overtreft.

En de oplossing is… zoek

Kunnen we dat omslachtige consecutief tolken dan niet gewoonweg overboord gooien en vervangen door simultaan tolken? Helaas niet. In erg persoonlijke situaties waarbij anderstaligen zijn betrokken – bij de dokter, in de rechtbank, een voordracht in intieme kring – biedt simultaan tolken geen praktische oplossing. Wel kunnen deze bevindingen universiteiten en mensen in het vakgebied aan het denken zetten. Misschien is het geen slecht idee om enkel en alleen in de hoogstnodige gevallen consecutief te tolken. Bovendien is meer onderzoek naar de verbetering van tolkstrategieën een must. Al doende leert men: perfectie bestaat niet, verbetering wel.

Bibliografie

Albl-Mikasa, M. (2007). Notationssprache und Notizentext. Ein kognitiv-linguistisches Modell für das Konsekutivdolmetschen. Tübingen: Gunter Narr.

Altman, J. (1994). Error analysis in the teaching of simultaneous interpretation: A pilot study. In S. Lambert & B. Moser-Mercer (Eds.), Bridging the Gap: Empirical research in simultaneous interpretation (pp. 25-38). Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.

Andres, D. (2002). Konsekutivdolmetschen und Notation. Frankfurt am Main: Lang.

Barghout, A., Rosendo, L.R., García, M.V. (2015). The influence of speed on omissions in simultaneous interpretation: An experimental study. Babel 61(3), 305-334.

Barik, H. C. (1971). A description of various types of omissions, additions and errors of translation encountered in simultaneous interpretation. In S. Lambert & B. Moser-Mercer (Eds.), Bridging the gap: Empirical research in simultaneous interpretation (pp. 121-137). Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.

Barik, H.C. (1973). Simultaneous Interpretation: Temporal and Quantitative Data. Language and Speech 16, 237–270.

Barik, H. C. (1975). Simultaneous interpretation: Qualitative and linguistic data. Language and Speech 18, 272-297.

Bernardini, S. (1999). Using Think-Aloud Protocols to investigate the translation process: methodological aspects. University of Bologna.

De Groot, A. (1997). The Cognitive Study of Translation and Interpretation. Three Approaches. In J. H. Danks, G. M. Shreve, S. B. Fountain & M. K. McBeath (Eds.), Cognitive processes in translation and interpreting (pp. 25-26). Thousand Oaks, London, New Delhi: Sage Publications.

Falbo, C. (1998). Analyse des erreurs en interprétation simultanée. The Interpreters' Newsletter 8, 107-120.

Garzone, G. (2002). Quality and norms in interpretation. In G. Garzone & M. Viezzi (Eds), Interpreting in the 21st Century: Challenges and opportunities (pp. 107-119). University of Bologna / University of Trieste.

Gerver, D. (1975). A Psychological Approach to Simultaneous Interpretation. Meta: Translators' Journal 20(2), p. 119-128.

Gile, D. (1983). Aspects méthodologiques de l'évaluation de la qualité du travail en interprétation simultanée. Meta 28(3), 236-243.

Gile, D. (1995a). Regards sur la recherche en interprétation de conférence. Lille: Presses universitaires de Lille.

Gile, D. (1995b). Fidelity Assessment in Consecutive Interpretation: An Experiment. Target (7)1, 151-164.

Gile, D. (1997). Conference interpreting as a cognitive management problem. In In J. H. Danks, G. M. Shreve, S. B. Fountain & M. K. McBeath (Eds.), Cognitive processes in translation and interpreting (pp. 196-214). Thousand Oaks, London, New Delhi: Sage Publications.

Gile, D. (1999a). Variability in the perception of fidelity in simultaneous interpretation. Hermes 22, 51-79.

Gile, D. (1999b). Testing the Effort Models’ tightrope hypothesis in simultaneous interpreting – A contribution. Hermes 23, 153-172.

Gile, D. (2001a). Consecutive vs. Simultaneous: Which is more accurate? Retrieved from http://jaits.jpn.org/home/kaishi2001/pdf/03-danielgilefinal.pdf

Gile, D. (2001b). The Role of Consecutive in Interpreter Training: A Cognitive View. Retrieved from http://www.aiic.net/ViewPage.cfm/page377.htm

Gile, D. (2003). Quality assessment in conference interpreting: methodological issues. In A. Collados-Aís (Ed.), La evaluación de la calidad en interpretación: Investigación (pp. 109-124). Granada: Editorial Comares.

Gile, D. (2008). Local Cognitive Load in Simultaneous Interpreting and its Implications for Empirical Research. Forum 6(2), 59–77.

Gile, D. (2009). Basic Concepts and Models for Interpreter and Translator Training. Revised edition. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.

Gile, D. (2015). Effort Models. In F. Pöchhacker (Ed.), Routledge Encyclopedia of Interpreting Studies (pp. 135-137). New York: Routledge.

Grbič, N. (2015). Quality. In F. Pöchhacker (Ed.), Routledge Encyclopedia of Interpreting Studies (pp. 333-336). New York: Routledge.

Gumul, E., Andrzej, L. (2007). The time constraint in conference interpreting: Simultaneous vs. Consecutive. Research in Language 5, 165-183.

Hansen, G. (2005). Experience and Emotion in Empirical Translation Research with Think-Aloud and Retrospection. Meta 50(2), 511-521.

Horrey, W.J., Wickens, C.D. (2003). Multiple resource modeling of task interference in vehicle control, hazard awareness and in-vehicle task performance. In E. Hollnagel, A. Nåbo & I.V. Lau (Eds.), Proceedings of the 2nd International Symposium on Human Factors in Driving Assessment, Training and Vehicle Design (pp. 7-12). Utah: Park City.

Hyönä, J., Tommola, J., Alaja, A.M. (1995). Pupil Dilation as a Measure of Processing Load in Simultaneous Interpreting and Other Language Tasks. The Quarterly Journal of Experimental Psychology A 48(3), 598–612.

Ilg, G. & Lambert, S. (1996). Teaching consecutive interpreting. Interpreting 1(1), 69-99.

Jääskeläinen, R. (2002). Think-aloud protocol studies into translation. An annotated bibliography. Target 14(1), 107-136.

Jääskeläinen, R. (2010). Think-aloud protocol. In Y. Gambier & L. van Doorslaer (Eds.), Handbook of Translation Studies (pp. 371-373). Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.

Jones, R. (1998). Conference interpreting explained. Manchester: St. Jerome Publishing.

Kahane, E. (2000). Thoughts on the Quality of Interpretation. Retrieved from http://aiic.net/page/197/thoughts-on-the-quality-of-interpretation/lang…

Kalina, S. (2005). Quality Assurance for Interpreting Processes. Retrieved from http://www.erudit.org/revue/meta/2005/v50/n2/011017ar.pdf

Kasper, G. (1998). Analysing Verbal Protocols. TESOL Quarterly 32(2), 358-362.

Kopczynski, A. (1980). Conference interpreting: some linguistic and communicative problems. Poznan: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Kopczynski, A. (1994). Quality in conference interpreting: some pragmatic problems. In S. Lambert & B. Moser-Mercer (Eds.), Bridging the Gap. Empirical research in simultaneous interpretation (pp. 87-100). Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.

Korpal, P. (2012). Omission in Simultaneous Interpreting as a Deliberate Act. In A. Pym & D. Orrego-Carmona (Eds.), Translation Research Projects 4 (pp. 103-111). Tarragona: Intercultural Studies Group.

Kurz, I. (1993). Conference interpretation: expectations of different user groups. The Interpreters‘ Newsletter 5, 13-21.

Kurz, I. (2001). Conference Interpreting: Quality in the Ears of the User. Meta 46(2), 394-409.

Kurz, I. (2003). Quality from the user perspective. In A. Collados-Aís (Ed.), La evaluación de la calidad en interpretación: Investigación (pp. 3-22). Granada: Editorial Comares.

Kussmaul, P., Tirkkonen-Condit, S. (1995). Think-Aloud Protocol Analysis in Translation Studies. TTR: traduction, terminologie, redaction 8(1), 177-199.

Kutz, W. (1997). Gut für wen? Zur Bewertung von Konsekutivdolmetschleistungen. In E. Fleischmann, W. Kutz & P.A. Schmitt (Eds.), Translationsdidaktik. Grundfragen der Übersetzungswissenschaft (pp. 243-254). Tübingen: Gunter Narr.

Lambert, S. (1988). Information Processing among Conference Interpreters: A Test of the Depth of-Processing Hypothesis. Retrieved from http://www.erudit.org/revue/meta/1988/v33/n3/003380ar.pdf

Li, D. (2004). Trustworthiness of think-aloud protocols in the study of translation processes. International Journal of Applied Linguistics 14(3), 301-313.

Macarena Pradas Macías, E. (2003). Análisis de la fluidez como parámetro de calidad en interpretación. In A. Collados-Aís (Ed.), La evaluación de la calidad en interpretación: Investigación (pp. 97-106). Granada: Editorial Comares.

Matyssek, H. (1989). Handbuch der Notizentechnik für Dolmetscher. Ein Weg zur sprachunabhängigen Notation. Heidelberg: Groos.

Napier, J. (2004). Interpreting omissions: A new perspective. Interpreting 6(2), 117-142.

Napier, J. (2015). Omissions. In F. Pöchhacker (Ed.), Routledge Encyclopedia of Interpreting Studies (pp. 289-291). New York: Routledge.

Pio, S. (2003). The relation between ST delivery rate and quality in simultaneous interpretation. The Interpreters’ Newsletter 12, 69-100.

Pöchhacker F. (1993). Quality assurance in simultaneous interpreting. In C. Dollerup & A. Lindegaard (Eds.), Teaching Translation and Interpreting 2 (pp. 233-242). Amsterdam: Philadelphia.

Pöchhacker, F. (1994). Simultandolmetschen als komplexes Handeln. Tübingen: Gunter Narr.

Pöchhacker, F. (2002). Researching Interpreting Quality: Models and methods. In G. Garzone & M. Viezzi (Eds.), Interpreting in the 21st Century. Proceedings of the 1st Conference on Interpreting Studies (pp. 95-106). Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.

Pöchhacker, F. (2015). User Expectations. In F. Pöchhacker (Ed.), Routledge Encyclopedia of Interpreting Studies (pp. 430-432). New York: Routledge.

Pöchhacker, F. (2016). Introducing Interpreting Studies. New York: Routledge.

Pym, A.D. (2008). On Omission in Simultaneous Interpreting: Risk Analysis of a Hidden Effort. In G. Hansen, A. Chesterman & H. Gerzymisch-Arbogast (Eds.), Efforts and Models in Interpreting and Translation Research: A Tribute to Daniel Gile (pp. 83-105). Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.

Russel, D., Winston, B. (2014). Tapping into the interpreting process: Using participant reports to inform the interpreting process in educational settings. Translation & Interpreting 6(1), 102 127.

Seeber, K.G. (2011). Cognitive Load in Simultaneous Interpreting: Existing Theories — New Models. Interpreting 13(2), 176-204.

Seeber, K.G. (2015). Cognitive Load. In F. Pöchhacker (Ed.), Routledge Encyclopedia of Interpreting Studies (pp. 60-61). New York: Routledge.

Seeber, K.G., Kerzel, D. (2010). Cognitive Load in Simultaneous Interpreting: Model Meets Data. International Journal of Bilingualism 16(2), 228-242.

Smith, A. (2014). Think aloud protocols: Viable for teaching, learning, and professional development in interpreting. Translation & Interpreting 6(1), 128-143.

Sunnari, M. (2003). Expert and novice performance in simultaneous interpreting: implications for quality assessment. In A. Collados-Aís (Ed.), La evaluación de la calidad en interpretación: Investigación (pp. 235-248). Granada: Editorial Comares.

Tiselius, E. (2015). Accuracy. In F. Pöchhacker (Ed.), Routledge Encyclopedia of Interpreting Studies (pp. 3-4). New York: Routledge.

Toury, G. (1980). The Nature and Role of Norms in Translation. In G. Toury (Ed.), Descriptive Translation Studies and Beyond (pp. 53-69). Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.

Universiteit of Hogeschool
Master in het tolken
Publicatiejaar
2017
Promotor(en)
prof. dr. Heidi Salaets
Kernwoorden