Reservoir analogue and fluid characterization of travertine carbonate in Acquasanta Terme, Italy

Nick Janssens
                                                 De zoektocht naar olie, en hoe water hierbij kan helpen“De zoektocht naar olie is een dynamische kunst… Het belangrijkste element voor elke zoektocht, in het verleden, het heden of de toekomst, is de bereidheid van de mens om zijn grenzen te verleggen”Everett DeGolyerMet deze filosofie heeft men voor de kust van Brazilië, in 2006, het Lula-olieveld gevonden. Het was de grootste vondst van de voorbije 30 jaar, verborgen onder 4000 meter gesteenten en 2000 meter water.

Reservoir analogue and fluid characterization of travertine carbonate in Acquasanta Terme, Italy

                                                 De zoektocht naar olie, en hoe water hierbij kan helpen

“De zoektocht naar olie is een dynamische kunst… Het belangrijkste element voor elke zoektocht, in het verleden, het heden of de toekomst, is de bereidheid van de mens om zijn grenzen te verleggen”

Everett DeGolyer

Met deze filosofie heeft men voor de kust van Brazilië, in 2006, het Lula-olieveld gevonden. Het was de grootste vondst van de voorbije 30 jaar, verborgen onder 4000 meter gesteenten en 2000 meter water. Eén minpunt: het gesteente waarin de olie gevangen zit, het zogenaamde reservoirgesteente, betreft een materiaal dat nooit eerder als reservoirgesteente bestudeerd was, wat voor (on)aangename verrassingen zou kunnen zorgen.

Het reservoirgesteente waaruit het Lula-olieveld is opgebouwd is “travertijn”, dat u misschien kent als bouwsteen of van de parelwitte kalksteenterrassen nabij de warmwaterbronnen van Pamukkale in Turkije. Travertijn kan vergeleken worden met kalkaanslag dat u wel eens in een waterkoker tegenkomt maar dan op veel grotere schaal en in een natuurlijke omgeving. Het betreft dus een gesteente dat voornamelijk chemisch neerslaat uit water met een soms sterke biologische invloed.

Doordat het oliereservoir zich op 6000 meter diepte bevindt is het nagenoeg onmogelijk om de eigenschappen van het reservoirgesteente rechtstreeks te bestuderen. Daarom zoeken geologen naar het voorkomen van deze gesteenten aan het aardoppervlak, die soms meer dan 100.000 jaar oud zijn. Zo kunnen ze alle mogelijke informatie achterhalen die van belang kan zijn voor de olie-industrie. Hierbij kijkt men naar de holtes en de doorlaatbaarheid voor olie in het gesteente. Ook kan gekeken worden naar vloeistoffen die betrokken zijn in de vorming van travertijn. Dit is van belang om de “genese” van dit exotische gesteente beter te begrijpen.

Waarom deze vloeistoffen bepalen?

Door het oplossen van kalksteen in de ondergrond is het water dat verantwoordelijk is voor het vormen van travertijn rijk aan kalk. Hierbij kunnen we ons afvragen: welke kalksteen loste op? Hoe warm was het water? Waar komt het water vandaan? Door de antwoorden op deze vragen te combineren met informatie van de geologische structuur kan men meer te weten komen over de diepte dat het water bereikt heeft en door welke geologische processen het gedreven werd. Dit kan gebruikt worden door de olie-industrie. Deze kan dan in vergelijkbare geologische omgevingen, maar dan diep in de ondergrond, naar nieuwe olievelden zoeken.

Het gesteente als bibliotheek

Het bepalen van eigenschappen van water dat meer dan 100.000 jaren geleden aan het aardoppervlak is verschenen en travertijn heeft gevormd is een uitdagende taak. Onze zoektocht vond plaats in de travertijngroeves van Acquasanta Terme in Italië. In deze regio zijn travertijnafzettingen in de loop van de voorbije 100.000 jaren gevormd. In de zoektocht naar de eigenschappen van het water wordt een aparte variant van travertijn gebruikt die grote argoniet- of calcietkristallen bevat.

Informatie uit gesteentepoeder

Door het verpoederen van zulke kristallen kunnen isotopenverhoudingen van verschillende elementen bepaald worden met behulp van massaspectrometrie. Zo gebruikt men bijvoorbeeld het zwaardere zuurstofisotoop 18O dat overal in de natuur aanwezig is. De verhouding van 18O tegenover 16O in zeewater wordt hierbij als referentie gebruikt. Afwijkingen van deze referentie geven specifieke informatie, namelijk de oorsprong van het water en de temperatuur bij vorming van de kristallen. Regenwater, bijvoorbeeld, heeft in onze gebieden zeven promille (7/1000ste) minder van het zware zuurstofisotoop in vergelijking met zeewater. Bij een hogere watertemperatuur tijdens kristalvorming gaat bovendien nog minder van het zwaardere isotoop in het kristal ingebouwd worden. Een andere isotopenverhouding 87Sr/86Sr van het chemisch element strontium kan aantonen welke ouderdom de opgeloste kalksteen in de diepe ondergrond had.

Waterbelletjes in kristallen

Het water dat we bestuderen is in beperkte mate bewaard tijdens de vorming van kristallen. Het is namelijk opgeslagen in kleine holtes binnen de kristallen. Deze zijn vaak slechts 10 micrometer (1/100ste van een millimeter) groot. Het zoutgehalte en de originele temperatuur kunnen uit dit opgeslagen water, ook wel waterinsluitsels genoemd, bepaald worden door het opwarmen en afkoelen van de kristallen onder een microscoop. Tijdens het opwarmen zal een luchtbelletje dat in het waterinsluitsel zit “verdwijnen” vanaf de vloeistof dezelfde temperatuur bereikt heeft als de temperatuur waarbij de kristallen vormden (net zoals koolzuurgas opgeslagen in een gesloten fles bruiswater). Hierna wordt het kristal afgekoeld tot -120°C zodat het water bevriest. Bij het terug opwarmen wordt het smeltpunt van het water bepaald. Wanneer zout in het water is opgelost, zal de smelttemperatuur onder 0°C liggen. Dit is hetzelfde principe als het smelten van ijs waarop zout gestrooid wordt. Een lagere smelttemperatuur wijst op meer zout in het water.

De reis van het water

Na het bepalen van voorgaande eigenschappen kan de geschiedenis van het water dat de travertijn in Acquasanta Terme gevormd heeft, verteld worden. Het water vertrok als regenwater in het nabije berggebied, 20 km ten westen, aan de reis door de ondergrond. Een deel van het water had een korte reis in de ondiepe ondergrond. Het kwam in de vallei van Acquasanta Terme aan het aardoppervlak. Dit water had een laag zoutgehalte en bereikte een temperatuur van maximaal 27°C. Het andere deel van het regenwater legde een langere reis af. Het kwam terecht in breuken in gesteenten in de ondergrond waardoor het tot een diepte van wel drie kilometer kon dalen. Het water loste op deze diepte zowel zoutlagen als kalksteen op. Vervolgens werd het water naar het aardoppervlak gedreven langs breuken doordat het omgevende gesteente, en dus ook het opgesloten water, samengeperst werd door tektonische krachten. Bij het uitreden van het water aan het aardoppervlak waarbij travertijn gevormd werd, had het een temperatuur van ongeveer 65°C.

Hoewel wetenschappelijk onderzoek door de olie-industrie vaak alleen gevoerd wordt om de eigenschappen van het reservoirgesteente te bepalen, kan men op basis van dezelfde gesteenten die elders aan het aardoppervlak voorkomen bepalen welke geologische processen betrokken waren bij de vorming van het gesteente. Hierdoor kan men in de toekomst, bij het zoeken naar olie, op zoek gaan naar locaties waar de geologische omgeving aantoont dat travertijn gevormd kan zijn. En wie weet, misschien wordt hierdoor wel een nog groter olieveld ontdekt?

 

Bibliografie

AAPG. (2014). Porosity. Retrieved April 7, 2015, from http://wiki.aapg.org/Porosity

Altunel, E., and Hancock, P. L. (1993). Morphology and structural setting of Quaternary travertines at Pamukkale, Turkey. Geological Journal, 28(3-4), 335–346.

Altunel, E., and Hancock, P. L. (1996). Structural attributes of travertine-filled extensional fissures in the Pamukkale Plateu, Western Turkey. International Geology Review, 38, 768–777.

Andersen, M. A., Duncan, B., and McLin, R. (2013). Core Truth in Formation Evaluation The nature of subsurface exploration forces oil and gas companies to investigate. Oilfield Review, 25(2), 16–25.

Artoni, A. (2013). The Pliocene-Pleistocene stratigraphic and tectonic evolution of the Central sector of the Western Periadriatic Basin of Italy. Marine and Petroleum Geology, 42, 82–106.

Baccar, M. Ben, and Fritz, B. (1993). Geochemical modelling of sandstone diagenesis and its consequences on the evolution of porosity. Applied Geochemistry, 8(3), 285–295.

Barchi, M. R., and Mirabella, F. (2009). The 1997–98 Umbria–Marche earthquake sequence: “Geological” vs. “seismological” faults. Tectonophysics, 476(1-2), 170–179.

Bargar, K. E. (1978). Geology and thermal history of Mammoth Hot Springs, Yellowstone National Park, Wyoming. Geological Survey Bulleting, 1444, 1–55.

Baskaran, M. (2012). Handbook of environmental Isotope Geochemistry. Berlin, Heidelberg: Springer-Verlag.

Bates, R. L., and Jackson, J. A. (1987). Glossary of Geology (Third Edit). Alexandria, Virginia: American Geological Institute.

Beasley, C. J., Fiduk, J. C., Bize, E., Boyd, A., Frydman, M., Zerilli, A., Dribus, J. R., Moreira, J. L. P., and Capeleiro Pinto, A. C. (2010). Brazil’s Presalt Play. Oilfield Review, 22(3), 28–37.

Bigi, S., Casero, P., and Ciotoli, G. (2011). Seismic interpretation of the Laga basin; constraints on the structural setting and kinematics of the Central Apennines. Journal of the Geological Society, 168(1), 179–190.

Bigi, S., Conti, a., Casero, P., Ruggiero, L., Recanati, R., and Lipparini, L. (2013). Geological model of the central Periadriatic basin (Apennines, Italy). Marine and Petroleum Geology, 42, 107–121.

Boccaletti, M., Nicolich, R., and Tortorici, L. (1990). New data and hypothesis on the development of the Tyrrhenian basin. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 77, 15–40.

Bodnar, R. J. (1993). Revised equation and table for determining the freezing point depression of H2O-Nacl solutions. Geochimica et Cosmochimica Acta, 57(3), 683–684.

Boni, C., and Colacicchi, R. (1966). I travertini della Valle del Tronto: giacitura, genesi e cronologia. Memorie Della Società Geologica Italiana, 5, 315–339.

Borisenko, A. S. (1977). Study of the salt composition of solutions of gas-liquid inclusions in minerals by the cryometric method. Soviet Geology and Geophysics, 18, 11–19.

Borsato, R., Jones, W., Greenhalgh, J., Martin, M., and Roberson, R. (2012). South Atlantic Conjugate Margin: An Exploration Strategy, 30(December), 79–84.

Brasier, A. T. (2011). Searching for travertines, calcretes and speleothems in deep time: Processes, appearances, predictions and the impact of plants. Earth-Science Reviews, 104(4), 213–239.

Brogi, A., and Capezzuoli, E. (2009). Travertine deposition and faulting: the fault-related travertine fissure-ridge at Terme S. Giovanni, Rapolano Terme (Italy). International Journal of Earth Sciences, 98, 931–947.

Brogi, A., Capezzuoli, E., Alçiçek, M. C., and Gandin, A. (2014). Evolution of a fault-controlled fissure-ridge type travertine deposit in the western Anatolia extensional province : the Çukurbağ fissure-ridge ( Pamukkale , Turkey ), 171.

Calamita, F., Satolli, S., Scisciani, V., Esestime, P., and Pace, P. (2011). Contrasting styles of fault reactivation in curved orogenic belts: Examples from the central Apennines (Italy). Bulletin of the Geological Society of America, 123(5), 1097–1111.

Capezzuoli, E., Gandin, A., and Pedley, M. (2014). Decoding tufa and travertine (fresh water carbonates) in the sedimentary record: The state of the art. Sedimentology, 61(1), 1–21.

Capozzi, R., Artoni, A., Torelli, L., Lorenzini, S., Oppo, D., Mussoni, P., and Polonia, A. (2012). Neogene to Quaternary tectonics and mud diapirism in the Gulf of Squillace (Crotone-Spartivento Basin, Calabrian Arc, Italy). Marine and Petroleum Geology, 35(1), 219–234.

Cardello, G. L., and Doglioni, C. (2015). From Mesozoic rifting to Apennine orogeny: The Gran Sasso range (Italy). Gondwana Research, 27, 1307–1334.

Chafetz, H. S., and Folk, R. L. (1984). Travertines: Depositional morphology and the bacterially constructed constituents. Journal of Sedimentary Petrology, 54(1), 289–316.

Chafetz, H. S., and Guidry, S. A. (1999). Bacterial shrubs , crystal shrubs , and ray-crystal shrubs : bacterial vs . abiotic precipitation. Sedimentary Geology, 126(1), 57–74.

Chiocchini, U., and Cipriani, N. (1989). The composition and provenance of the Tortonian and Messinian turbidites in the context of the structural evolution of the Central Apennines along the “Ancona-Anzio” line. Sedimentary Geology, 63(1-2), 83–91.

Claes, H. (2011). Petrology of the travertine quarry “ECE” Denízlí basin , Turkey with emphasis on micro-porosity. Unpublished Master's Thesis, KU Leuven.

Claes, H., Soete, J., Van Noten, K., El Desouky, H., Marques Erthal, M., Vanhaecke, F., Özkul, M., and Swennen, R. (2015). Sedimentology, three-dimensional geobody reconstruction and carbon dioxide origin of Pleistocene travertine deposits in the Ballık area (south-west Turkey). Sedimentology.

Craig, H. (1965). Measurement of oxygen isotope paleotemperatures. In E. Tongiorgi (Ed.), Stable Isotopes in Oceanographic Studies and Paleotemperatures (pp. 161–182). Pisa: CNR Lab. Geol. Nucl.

D’Agostino, N., Mantenuto, S., D’Anastasio, E., Avallone, a., Barchi, M., Collettini, C., Radicioni, F., Stoppini, a., and Fastellini, G. (2009). Contemporary crustal extension in the Umbria–Marche Apennines from regional CGPS networks and comparison between geodetic and seismic deformation. Tectonophysics, 476(1-2), 3–12.

Dandekar, A. Y. (2013). Petroleum Reservoir Rock and Fluid Properties (Second). Boca Raton: Taylor & Francis Group.

De Filippis, L., Anzalone, E., Billi, A., Faccenna, C., Poncia, P. P., and Sella, P. (2013a). The origin and growth of a recently-active fissure ridge travertine over a seismic fault, Tivoli, Italy. Geomorphology, 195, 13–26.

De Filippis, L., and Billi, A. (2012). Morphotectonics of fissure ridge travertines from geothermal areas of Mammoth Hot Springs (Wyoming) and Bridgeport (California). Tectonophysics, 548-549, 34–48.

De Filippis, L., Faccenna, C., Billi, a., Anzalone, E., Brilli, M., Ozkul, M., Soligo, M., Tuccimei, P., and Villa, I. M. (2012). Growth of fissure ridge travertines from geothermal springs of Denizli Basin, western Turkey. Geological Society of America Bulletin, 124(9-10), 1629–1645.

De Filippis, L., Faccenna, C., Billi, A., Anzalone, E., Brilli, M., Soligo, M., and Tuccimei, P. (2013b). Plateau versus fissure ridge travertines from Quaternary geothermal springs of Italy and Turkey: Interactions and feedbacks between fluid discharge, paleoclimate, and tectonics. Earth-Science Reviews, 123, 35–52.

Degros, M. (2013). Sedimentological-Petrological Study and Reservoir Characterization of the Budakalász Travertine Carbonates (Buda Mountains, Hungary). Unpublished Master's Thesis, KU Leuven.

Devoti, R., Esposito, A., Pietrantonio, G., Pisani, A. R., and Riguzzi, F. (2011). Evidence of large scale deformation patterns from GPS data in the Italian subduction boundary. Earth and Planetary Science Letters, 311(3-4), 230–241.

Di Benedetto, F., Montegrossi, G., Minissale, a., Pardi, L. a., Romanelli, M., Tassi, F., Delgado Huertas, a., Pampin, E. M., Vaselli, O., and Borrini, D. (2011). Biotic and inorganic control on travertine deposition at Bullicame 3 spring (Viterbo, Italy): A multidisciplinary approach. Geochimica et Cosmochimica Acta, 75(16), 4441–4455.

Di Francesco, L., Fabbi, S., Santantonio, M., Bigi, S., and Poblet, J. (2010). Contribution of different kinematic models and a complex Jurassic stratigraphy in the construction of a forward model for the Montagna dei Fiori fault-related fold (Central Apennines, Italy). Geological Journal, 45(January), 489–505.

Doglioni, C., Merlini, S., and Cantarella, G. (1999). Foredeep geometries at the front of the Apennines in the Ionian Sea (central Mediterranean). Earth and Planetary Science Letters, 168, 243–254.

Dreybrodt, W., Lauckner, J., Zaihua, L., Svensson, U., and Buhmann, D. (1996). The kinetics of the reaction CO2+ H2O→ HCO3− as one of the rate-limiting steps for the dissolution of calcite in the system H2O–CO2–CaCO3. Geochimica et Cosmochimica Acta, 60(96), 3375–3381.

El Desouky, H., Soete, J., Claes, H., Özkul, M., Vanhaecke, F., and Swennen, R. (2015). Novel applications of fluid inclusions and isotope geochemistry in unravelling the genesis of fossil travertine systems. Sedimentology, 62(1), 27–56.

Faccenna, C., Becker, T. W., Lucente, F. P., Jolivet, L., and Rossetti, F. (2001). History of subduction and back-arc extension in the Central Mediterranean. Geophysical Journal International, 145(3), 809–820.

Faccenna, C., Piromallo, C., Crespo-Blanc, A., Jolivet, L., and Rossetti, F. (2004). Lateral slab deformation and the origin of the western Mediterranean arcs. Tectonics, 23.

Faccenna, C., Soligo, M., Billi, A., De Filippis, L., Funiciello, R., Rossetti, C., and Tuccimei, P. (2008). Late Pleistocene depositional cycles of the Lapis Tiburtinus travertine (Tivoli, Central Italy): Possible influence of climate and fault activity. Global and Planetary Change, 63(4), 299–308.

Folk, R. L., and Chafetz, H. S. (1983). Pisoliths (pisoids) in Quaternary travertines of Tivoli, Italy. In T. M. Peryt (Ed.), Coated Grains (p. 655). Berlin, Heidelberg: Springer-Verlag.

Ford, T. D., and Pedley, H. M. (1996). A review of tufa and travertine deposits of the world. Earth-Science Reviews, 41(3-4), 117–175.

Fouke, B. W. (2011). Hot-spring Systems Geobiology: abiotic and biotic influences on travertine formation at Mammoth Hot Springs, Yellowstone National Park, USA. Sedimentology, 58(1), 170–219.

Fouke, B. W., Farmer, J. D., Des Marais, D. J., Pratt, L., Sturchio, N. C., Burns, P. C., and Discipulo, M. K. (2000). Depositional facies and aqueous-solid geochemistry of travertine-depositing hot springs (Angel Terrace, Mammoth Hot Springs, Yellowstone National Park, U.S.A.). Journal of Sedimentary Research. Section A, Sedimentary Petrology and Processes : An International Journal of SEPM (Society for Sedimentary Geology), 70(3), 565–585.

Francis, P., and Oppenheimer, C. (2004). Volcanoes (Second). Oxford: Oxford university press.

G20. (2015). Pamukkale, Turkey. Retrieved April 18, 2015, from https://g20.org/pamukkale-turkey/

Galdenzi, S., Cocchioni, F., Filipponi, G., Morichetti, L., Scuri, S., Selvaggio, R., and Cocchioni, M. (2010). The sulfidic thermal caves of Acquasanta Terme (central Italy). Journal of Cave and Karst Studies, 72(1), 43–58.

Gandin, A., and Capezzuoli, E. (2014). Travertine: Distinctive depositional fabrics of carbonates from thermal spring systems. Sedimentology, 61(1), 264–290.

Goldstein, R., and Reynolds, J. (1994). Systematics of Fluid Inclusions in diagenetic minerals. SEPM Short Course (31).

Gonfiantini, R., Panichi, C., and Tongiorgi, E. (1968). Isotopic disequilibrium in travertine deposition. Earth and Planetary Science Letters, 5, 55–58.

Gueguen, E., Doglioni, C., and Fernandez, M. (1997). Lithospheric boudinage in the Western Mediterranean back-arc basin. Terra Nova, 9, 184–187.

Guido, D. M., and Campbell, K. a. (2012). Diverse subaerial and sublacustrine hot spring settings of the Cerro Negro epithermal system (Jurassic, Deseado Massif), Patagonia, Argentina. Journal of Volcanology and Geothermal Research, 229-230, 1–12.

Gulia, L., and Wiemer, S. (2010). The influence of tectonic regimes on the earthquake size distribution: A case study for Italy. Geophysical Research Letters, 37, 1–7.

Guo, L., and Riding, R. (1994). Origin and diagenesis of Quaternary travertine shrub fabrics, Rapolano Terme, central Italy. Sedimentology, 41, 499–520.

Guo, L., and Riding, R. (1998). Hot-spring travertine facies and sequences , Late Pleistocene , Rapolano Terme , Italy. Sedimentology, 45, 163–180.

Guo, L., and Riding, R. (1999). Rapid facies changes in Holocene fissure ridge hot spring travertines , Rapolano Terme , Italy. Sedimentology.

Hancock, P. L., Chalmers, R. M. L., Altunel, E., and Çakir, Z. (1999). Travitonics: Using travertines in active fault studies. Journal of Structural Geology, 21(8-9), 903–916.

Harrison, R. D., Ellis, H., Jenkins, H. D. B., Brierley, A. W., Dawson, B. E., Dudeney, A. W. L., Harris, J., Stokes, B. J., Vokins, M. D. W., and Wenham, E. J. (2010). Revised Book of Data. (H. Ellis, Ed.) (Twenty-sev). Essex: Pearson Education Limited.

Hiatt, E. E., and Pufahl, P. K. (2014). Cathodoluminescence petrography of carbonate rocks: a review of applications for understanding diagenesis, reservoir quality and pore system evolution. In Mineralogical Association of Canada Short Course (Vol. 45, pp. 75–96).

Hoefs, J. (2009). Geochemistry (Sixth). Berlin: Springer-Verlag.

Honlet, R. (2013). Sediment-petrological study and reservoir characterization of travertine carbonates in Rapolano Terme, Italy. Unpublished Master's Thesis, KU Leuven.

Kandianis, M. T., Fouke, B. W., Johnson, R. W., Veysey, J., and Inskeep, W. P. (2008). Microbial biomass: A catalyst for CaCO3 precipitation in advection-dominated transport regimes. Bulletin of the Geological Society of America, 120(3-4), 442–450.

Kele, S., Demény, A., Siklósy, Z., Németh, T., Tóth, M., and Kovács, M. B. (2008). Chemical and stable isotope composition of recent hot-water travertines and associated thermal waters, from Egerszalók, Hungary: Depositional facies and non-equilibrium fractionation. Sedimentary Geology, 211(3-4), 53–72.

Kele, S., Özkul, M., Fórizs, I., Gökgöz, A., Baykara, M. O., Alçiçek, M. C., and Németh, T. (2011). Stable isotope geochemical study of Pamukkale travertines: New evidences of low-temperature non-equilibrium calcite-water fractionation. Sedimentary Geology, 238(1-2), 191–212.

Kerrich, R. (1976). Some Effects of Tectonic Recrystallisation on Fluid Inclusions in Vein Quartz. Contributions to Mineralogy and Petrology, 59, 195–202.

Koban, C. G., and Schweigert, G. (1993). Microbial origin of travertine fabrics: two examples from Southern Germany (Pleistocene Stuttgart travertines and Miocene Riedöschingen travertine). Facies, 29, 251 – 264.

Koopman, A. (1983). Detachment tectonics in the Central Apennines, Italy. Geologica Ultraiectina: Mededelingen van Het Instituut Voor Aardwetenschappen Der Rijksuniversiteit Te Utrecht, 30, 1–155.

Krumbein, W. E. (1979). Calcification by bacteria and algae. In P. A. Trudinger & D. J. Swaine (Eds.), Biogeochemical cycling of Mineral-forming Elements (pp. 47–68). New York: Elsevier.

Lapides, D. N. (1978). McGraw-Hill Encyclopedia of the Geological Sciences. (D. N. Lapedes, S. P. Parker, J. Weil, & E. J. Fox, Eds.). New York: McGraw-Hill Book Company.

Leeman, W. P., Doe, B. R., and Whelan, J. (1977). Radiogenic and stable isotope studies of hot-spring deposits in Yellowtone National Park and their genetic implications. Geochemical Journal, 11, 65–74.

Levorsen, A. I. (1954). Geology of Petroleum. San Fransisco: W.H. Freeman and company.

Lottaroli, F., Meciani, L., and Andreotti, P. (2012). West Africa Presalt Exploration : Background and Perspective of the West African “Tupi” myth. GCS SEPM, 460–468.

Lu, G., Zheng, C., Donahoe, R. J., and Lyons, W. B. (2000). Controlling processes in a CaCO 3 precipitating stream in Huanglong Natural Scenic District , Sichuan , China. Journal of Hydrology, 230, 34–54.

Madonna, R., Signanini, P., Crema, G., Sabatino, B. Di, Rainone, M. L., and Nunzio, A. Di. (2005). The Geothermal Area of Acquasanta Terme ( Central Italy ): Main Characteristics and an Attempt of Field Evaluation. In Proceedings World Geothermal Congress (pp. 1–8).

Maggi, M., Cianfarra, P., Salvini, F., and Lima, C. (2015). Fracture architecture and the role of lamination-related mechanical anisotropy in the Acquasanta Terme travertine deposits ( Central Italy ) . Geological Society of America Bulletin, 1–18.

Manatschal, G., and Bernoulli, D. (1999). Architecture and tectonic evolution of nonvolcanic margins: Present-day Galicia and ancient Adria. Tectonics, 18(6), 1099–1119.

Menichetti, M. (2008). Assetto strutturale del sistema geotermico di Acquasanta Terme (Ascoli Piceno). Rendiconti Online Societa Geologica Italiana, 1, 118–122.

Minissale, A. (2004). Origin, transport and discharge of CO2 in central Italy. Earth-Science Reviews, 66(1-2), 89–141.

Minissale, A., Kerrick, D. M., Magro, G., Murrell, M. T., Paladini, M., Rihs, S., Sturchio, N. C., Tassi, F., and Vaselli, O. (2002). Geochemistry of Quaternary travertines in the region north of Rome (Italy): structural, hydrologic and paleoclimatic implications. Earth and Planetary Science Letters, 203(2), 709–728.

Mitchell, R. S. (1985). Dictionary of Rocks. New York: Van Nostrand.

Nanni, T., and Vivalda, P. (2005). The aquifers of the Umbria-Marche Adriatic region : relationships between structural setting and groundwater chemistry. Bollettino Della Società Geologica Italiana, 124(3), 523–542.

Newton, R. C., and Manning, C. E. (2005). Solubility of anhydrite, CaSO4, in NaCl-H2O solutions at high pressures and temperatures: Applications to fluid-rock interaction. Journal of Petrology, 46(4), 701–716.

Özkul, M., Varol, B., and Alçiçec, C. (2002). Depositional environments and petrography of deni̇zli̇ travertines. Mineral Res. Expl. Bull., 13–29.

Panichi, C., and Tongiorgi, E. (1976). Carbon Isotopic Composition of CO2 from Springs, Fumaroles, Mofettes and Travertines of Central and Southern Italy: A prelimenary prospection method of geothermal area. Proceedings of the 2nd U.N. Symposium on the Development and Use of Geothermal Energy, San Francisco, 20–29 May 1975.

Pedley, H. M., and Rogerson, M. (2010). Tufas and Speleothems: Unravelling the Microbial and Physical Controls. London: Geological Society of London.

Pedley, M. (2009). Tufas and travertines of the Mediterranean region: A testing ground for freshwater carbonate concepts and developments. Sedimentology, 56, 221–246.

Pentecost, A. (1995). Geochemistry of carbon dioxide in six travertine-depositing waters of Italy. Journal of Hydrology, 167, 263–278.

Pentecost, A. (2005). Travertine. London: Springer-Verlag.

Pentecost, A., and Viles, H. (1994). Überblick über und Neubewertung der Travertinklassifizierung. Géographie Physique et Quaternaire, 48(3), 305.

Riding, R. (2000). Microbial carbonates: The geological record of calcified bacterial-algal mats and biofilms. Sedimentology, 47(SUPPL. 1), 179–214.

Roduit, N. (2002-2007). JMicroVision: Image analysis toolbox for measuring and quantifying components of high-definition images. Version 1.2.2. Retrieved May 7, 2015, from http://www.jmicrovision.com

Roedder, E. (1984). Reviews in Mineralogy: Volume 12: Fluid inclusions. (P. H. Ribbe, Ed.). Mineralogical Society of America.

Royden, L., Patacca, E., and Scandone, P. (1987). Segmentation and configuration of subducted lithosphere in Italy: an important control on thrust-belt and foredeep-basin evolution. Geology, 15(August), 714–717.

Sani, F., Del Ventisette, C., Montanari, D., Coli, M., Nafissi, P., and Piazzini, a. (2004). Tectonic evolution of the internal sector of the Central Apennines, Italy. Marine and Petroleum Geology, 21, 1235–1254.

Santantonio, M., and Carminati, E. (2011). Jurassic rifting evolution of the Apennines and Southern Alps (Italy): Parallels and differences. Bulletin of the Geological Society of America, 123(3), 468–484.

Schieferdecker, A. A. G. (1959). Geological Nomenclature. Royal Geological and Mining Society of The Netherlands.

Scisciani, V., Agostini, S., Calamita, F., Pace, P., Cilli, A., Giori, I., and Paltrinieri, W. (2014). Positive inversion tectonics in foreland fold-and-thrust belts: A reappraisal of the Umbria–Marche Northern Apennines (Central Italy) by integrating geological and geophysical data. Tectonophysics, 637, 218–237.

Scisciani, V., Tavarnelli, E., and Calamita, F. (2002). The interaction of extensional and contractional deformations in the outer zones of the Central Apennines, Italy. Journal of Structural Geology, 24, 1647–1658.

Sharp, I., Verwer, K., Ferreira, H., Snidero, M., Machado, V., Holtar, E., Swart, R., Marsh, J., Gindre, L., Puigdefabregas, C., and Feherskov, M. (2012). Pre- and Post-Salt Non Marine Carbonates of the Namibe Basin. In AAPG Annual Convention and Exhibition (p. 1). Long Beach, California.

Shepherd, T. J., Rankin, A. H., and Alderton, D. H. M. (1985). A Practical Guide to Fluid Inclusion Studies. California: University of California.

Smekens, T. (2013). Sedimentpetrological study and reservoir characterization of travertine carbonates near Süttõ (Gerecse Mountains , Hungary ). Unpublished Master's Thesis, KU Leuven

Soete, J. (2011). Facies-development in the travertine quarry “FABER”. Sedimentology, diagenesis and macroporosity characterization. Unpublished Master's Thesis, KU Leuven.

Steiger, R. H., and Jäger, E. (1977). Subcommission on geochronology: Convention on the use of decay constants in geo- and cosmochronology. Earth and Planetary Science Letters, 36(3), 359–362.

Terra, J. G. S., Spadini, A. R., França, A. B., Sombra, C. L., Zambonato, E. E., Juschaks, L. C. da S., Arienti, L. M., Erthal, M. M., Blauth, M., Franco, M. P., Matsuda, N. S., Carramal da Silva, N. G., Moretti Junior, P. A., D’Avila, R. S. F., Schiffer de Souza, R., Tonietto, S. N., Couto dos Anjos, S. M., Silva, C. V., and Winter, W. R. (2010). Classificações clássicas de rochas carbonáticas. B. Geoci. Petrobras, Rio de Janeiro, 18(1), 9–29.

Torsaeter, O., and Abtahi, M. (2000). Experimental Reservoir Engineering Laboratory Work Book. Department of Petroleum engineering and Applied Geophysics.

Van Den Kerkhof, A. M., and Hein, U. F. (2001). Fluid inclusion petrography. Lithos, 55(1-4), 27–47.

Van Der Plas, L., and Tobi, A. C. (1965). Reliability of point counting results; reply. American Journal of Science, 263, 87–90.

Vandewijngaerde, W. (2012). Reservoir characterization including LiDAR analysis of a travertine reservoir analogue : The Ballık case study ( SW Turkey ). Unpublished Master's Thesis, KU Leuven.

Verhaert, G. (2006). Normal Fault Architecture and Related Fluid Flow in Carbonate Rocks. Doctorate Thesis, KU Leuven.

Verhaert, G., Muchez, P., Keppens, E., and Sintubin, M. (2009). Fluid impact and spatial and temporal evolution of normal faulting in limestones . A case study in the Burdur- Isparta region ( SW Turkey ). Geologica Belgica, 12, 59–73.

Verhaert, G., Muchez, P., Sintubin, M., Similox-Tohon, D., Vandycke, S., Keppens, E., Hodge, E. J., and Richards, D. a. (2004). Origin of palaeofluids in a normal fault setting in the Aegean region. Geofluids, 4(4), 300–314.

Verweij, J. M. (1993). Chapter 2: Groundwater flow in sedimentary basins. In Hydrocarbon Migration Systems Analysis (p. 273). Amsterdam: Elsevier.

Veysey, J., Fouke, B. W., Kandianis, M. T., Schickel, T. J., Johnson, R. W., and Goldenfeld, N. (2008). Reconstruction of Water Temperature, pH, and Flux of Ancient Hot Springs from Travertine Depositional Facies. Journal of Sedimentary Research, 78(2), 69–76.

Walters, R. J., Elliott, J. R., D’Agostino, N., England, P. C., Hunstad, I., Jackson, J. a., Parsons, B., Phillips, R. J., and Roberts Edinburgh, G. (2009). The 2009 L’Aquila earthquake (central Italy): A source mechanism and implications for seismic hazard. Geophysical Research Letters, 36, 1–7.

Whiticar, M. J. (1999). Carbon and hydrogen isotope systematics of bacterial formation and oxidation of methane. Chemical Geology, 161(1-3), 291–314.

Wright, V. P. (2012). Lacustrine carbonates in rift settings: the interaction of volcanic and microbial processes on carbonate deposition. Geological Society, London, Special Publications, 370(1), 39–47.

Universiteit of Hogeschool
Master of Science of Geology
Publicatiejaar
2015
Kernwoorden