De rol van FODMAPs in bovenste gastro-intestinale effecten en signalisatie tussen het maagdarmstelsel en de hersenen

Imke Masuy
PRIKKELBARE DARMSYNDROOM: DE ROL VAN VOEDINGKrampen, opgeblazen gevoel, constipatie en/of diarree, urgente ontlasting: deze symptomen controleren het leven van patiënten met prikkelbare darm syndroom (PDS). De ontwikkeling van deze symptomen wordt in de hand gewerkt door overgevoeligheid aan een specifieke groep natuurlijk voorkomende koolhydraten, FODMAPs (fermenteerbare oligo-, di- en monosachariden en polyolen ) genaamd. Hiernaast spelen het centraal zenuwstelsel en een afwijkende respons van de maag op de inname van FODMAPs een rol in de pathofysiologie van PDS.

De rol van FODMAPs in bovenste gastro-intestinale effecten en signalisatie tussen het maagdarmstelsel en de hersenen

PRIKKELBARE DARMSYNDROOM: DE ROL VAN VOEDING

Krampen, opgeblazen gevoel, constipatie en/of diarree, urgente ontlasting: deze symptomen controleren het leven van patiënten met prikkelbare darm syndroom (PDS). De ontwikkeling van deze symptomen wordt in de hand gewerkt door overgevoeligheid aan een specifieke groep natuurlijk voorkomende koolhydraten, FODMAPs (fermenteerbare oligo-, di- en monosachariden en polyolen ) genaamd. Hiernaast spelen het centraal zenuwstelsel en een afwijkende respons van de maag op de inname van FODMAPs een rol in de pathofysiologie van PDS. Het beperken of vermijden van de inname van deze FODMAPs is bijgevolg een goede strategie voor PDS-patiënten om controle te krijgen over hun symptomen en de kwaliteit van hun leven te verbeteren.

PDS is een veelvoorkomende aandoening in de gastro-enterologie. Hoewel het onderzoek rond PDS de laatste jaren sterk is uitgebreid, is de exacte oorzaak ervan nog steeds niet volledig ontrafeld. Een van de factoren die een rol speelt in de pathofysiologie van PDS is voeding. In deze studie onderzochten we het effect van specifieke koolhydraten, FODMAPs, op de maagrespons bij vijftien gezonde personen en zes patiënten met PDS door hen verschillende FODMAP-oplossingen toe te dienen via een maagsonde. De gezonde vrijwilligers kregen op verschillende testdagen drie verschillende FODMAP-oplossingen, namelijk fructanen, fructose en een FODMAP mix, en glucose als controle-oplossing toegediend. De patiënten werden enkel blootgesteld aan fructanen en glucose op twee verschillende testdagen. Tijdens de gehele duur van het experiment, wat ongeveer vier uur per testdag in beslag nam, werd de druk in de maag gemeten met behulp van een manometrische sonde die via de neus tot in de maag werd opgeschoven. Aan de hand van deze maagdrukmeting kan de maagaccommodatie, d.i. de respons van de maag op de inname van voedsel, beoordeeld worden. In normale omstandigheden zet het bovenste deel van de maag uit wanneer voedsel wordt ingenomen, om zo een reservoir te vormen waarin het voedsel tijdelijk kan worden opgeslagen. Eerder onderzoek toonde aan dat een subgroep van patiënten met functionele maagdarmaandoeningen een afgenomen maagaccommodatie vertoont, wat kan leiden tot symptomen zoals vroegtijdige verzadiging en gewichtsverlies. In deze studie leidde de toediening van fructanen bij gezonde vrijwilligers tot een verminderde accommodatierespons vergeleken met de andere FODMAP-oplossingen en de controle-oplossing. Dit zou verklaard kunnen worden aan de hand van de concentratieverschillen tussen de oplossingen. Echter, in patiënten werd verrassend genoeg het tegengestelde waargenomen: fructanen gaven een sterkere maagaccommodatie in vergelijking met glucose. Verschillende hypotheses kunnen hier naar voor geschoven worden om deze resultaten te verklaren: een afwijkende activatie van mechanoreceptoren in de maagwand, die een belangrijke rol spelen in de initiatie van de maagaccommodatie, een veranderde vrijzetting van hormonen die de maagaccommodatie beïnvloeden of activatie van andere signaling pathways na binding van fructanen aan de zogenaamde “nutrient sensing”-receptoren. Het exacte mechanisme dat achter deze bevindingen schuilt, moet echter nog achterhaald worden in verder onderzoek.

In een tweede aspect van de studie werd de intensiteit van gastro-intestinale symptomen na FODMAP-inname onderzocht. Dit gebeurde aan de hand van een vragenlijst waarbij verschillende symptomen op vooraf bepaalde tijdstippen gescoord werden op een schaal van 100. Bij de gezonde vrijwilligers werd na FODMAP-infusie een lichte toename in een aantal symptomen vastgesteld, zoals voor winderigheid en krampen, maar deze verschillen waren niet significant. Wanneer de symptoomscores van de controlepopulatie vergeleken werden met deze van de patiëntenpopulatie, vonden we dat zowel de inname van glucose als van fructanen geassocieerd waren met significant hogere symptoomscores in de patiëntenpopulatie voor alle gemeten symptomen. Dit resultaat bewijst dat FODMAPs een rol spelen in de symptoomontwikkeling in PDS. De symptomen kunnen verklaard worden aan de hand van de eigenschappen van FODMAPs. Deze koolhydraten worden namelijk slecht of niet opgenomen in het maagdarmstelsel, waardoor ze gefermenteerd worden door darmbacteriën en er waterstof- en methaangassen ontstaan. Verder zorgen FODMAPs ervoor dat er water wordt aangetrokken naar de darmen. De verhoogde gasproductie en het toegenomen watergehalte in de darmen leiden zo tot luminale distensie, wat zich vertaalt in verschillende klachten zoals krampen, opgeblazen gevoel en winderigheid. Patiënten met PDS zijn vaak overgevoelig aan deze luminale distensie, wat leidt tot toegenomen symptoomscores in de patiëntenpopulatie. De toegenomen scores na infusie van de controle-oplossing kunnen verklaard worden aan de hand van het nocebo-effect, het tegengestelde van het placebo-effect. Hierbij beïnvloedt de negatieve mentale toestand van de patiënt de intensiteit en ernst van de symptomen die waargenomen worden. Deze resultaten maken duidelijk dat het centraal zenuwstelsel ook een rol speelt in PDS. Verder bewijs voor de link tussen PDS en het centraal zenuwstel wordt geleverd door de vaststelling dat PDS-patiënten naast hun maagdarmklachten vaak ook psychologische symptomen, zoals angst of depressie, vertonen.

Om de link tussen het maagdarmstelsel en het centraal zenuwstelsel verder te onderzoeken, testten we ten slotte ook de psychologische effecten van de inname van FODMAPs. Dit gebeurde opnieuw aan de hand van vragenlijsten waarbij de emotionele toestand en de gemoedstoestand van de proefpersonen gescoord werden. Voorbeelden van emoties die bestudeerd werden zijn vermoeidheid, kracht, boosheid en angst. In gezonde vrijwilligers bleven de psychologische effecten van de infusie van FODMAPs beperkt. In de patiëntenpopulatie werden echter toegenomen psychologische effecten waargenomen in vergelijking met de controlegroep, zowel voor fructanen als voor glucose. Zo scoorden de patiënten bijvoorbeeld hoger op spanning, neerslachtigheid en vermoeidheid, en lager op controlegevoel, kracht en blijheid. Deze resultaten ondersteunen enerzijds het nocebo-effect, en leveren anderzijds aanvullend bewijs dat het centraal zenuwstelsel betrokken is in de pathofysiologie van PDS.

Deze studie toont aan dat de inname van FODMAPs een rol speelt in de ontwikkeling van gastro-intestinale symptomen en leidt tot een afwijkende maagaccommodatie bij PBS. Een mogelijke strategie in het verlichten van de symptomen van PDS is dan ook het beperken of vermijden van deze FODMAPs in het dagelijks dieet. Hiernaast bewijst deze studie dat het centraal zenuwstelsel betrokken is in de pathofysiologie van PDS. Verder onderzoek is echter nodig om te achterhalen welke mechanismen betrokken zijn in de afwijkende maagrespons en welk effect FODMAPs precies hebben op de psychologische status van patiënten.

Bibliografie

1.         Drossman DA, Creed FH, Olden KW, Svedlund J, Toner BB, Whitehead WE. Psychosocial aspects of the functional gastrointestinal disorders. Gut. 1999;45(suppl 2).

2.         Hyams JS. Functional gastrointestinal disorders. Current Opinion In Pediatric. 1999;11(5).

3.         Halder SLS, Locke GR, Schleck CD, Zinsmeister AR, Melton LJ, Talley NJ. Natural History of Functional Gastrointestinal Disorders: A 12-year Longitudinal Population-Based Study. Gastroenterology. 2007;133(3):799-807.e1.

4.         De Ponti F, Tonini M. Irritable Bowel Syndrome. Drugs. 2001;61(3):317-32.

5.         Mayer EA. Irritable bowel syndrome. The new England Journal of Medicine. 2008;358(16):1692-1699

6.         Andresen V, Camilleri M. Irritable Bowel Syndrome. Drugs. 2006;66(8):1073-88.

7.         Tack J, Piessevaux H, Coulie B, Caenepeel P, Janssens J. Role of impaired gastric accommodation to a meal in functional dyspepsia. Gastroenterology. 1999;115(6):1346-52

8.         Saito YA, Locke GR, Weaver AL, Zinsmeister AR, Talley NJ. Diet and Functional Gastrointestinal Disorders: A Population-Based Case-Control Study. The American Journal of Gastroenterology. 2005;100(12):2743-8.

9.         Gibson PR, Shepherd SJ. Food Choice as a Key Management Strategy for Functional Gastrointestinal Symptoms. The American Journal of Gastroenterology. 2012;107(5):657-66.

10.      Kanazawa M, Fukudo S. Effects of fasting therapy on irritable bowel syndrome. International Journal of Behavioral Medicine. 2006;13(3):2014-220.

11.      Barrett JS, Gibson PR. Clinical Ramifications of Malabsorption of Fructose and Other Short-chain Carbohydrates. 2007. p. 51-65.

12.      Gibson PR, Shepherd SJ. Reducing Dietary Symptoms in Irritable Bowel Syndrome and IBD. 2011. In: Advanced therapy in inflammatory bowel disease [Internet]. People's Medical Publishing House. 3. [249-56]. Available from: https://books.google.be/books?hl=nl&lr=&id=G4r5jG0a8bcC&oi=fnd&pg=PA249….

13.      Gibson PR, Shepherd SJ. Evidence-based dietary management of functional gastrointestinal symptoms: The FODMAP approach. Journal of Gastroenterology and Hepatology. 2009;25:252-8.

14.      Barrett JS, Gearry RB, Muir PM, Irving PM, Rose R, Rosella O, et al. Dietary poorly absorbed, short‐chain carbohydrates increase delivery of water and fermentable substrates to the proximal colon. Alimentary Pharmacology & Therapeutics. 2010;31(8):874-82.

15.      Ong DK, Mitchell SB, Barrett JS, Shepherd SJ, Irving PM, Biesiekierski JR, et al. Manipulation of dietary short chain carbohydrates alters the pattern of gas production and genesis of symptoms in irritable bowel syndrome. Journal of Gastroenterology and Hepatology. 2010;25:1366-73.

16.      Shepherd SJ, Lomer MCE, Gibson PR. Short-chain Carbohydrates and Functional Gastrointestinal Disorders. American Journal of Gastroenterology. 2013;108(5):707-17.

17.      Tangen Haug T, Mykletun A, Dahl AA. Are Anxiety and Depression Related to Gastrointestinal Symptoms in the General Population? Scandinavian Journal of Gastroenterology. 2002;37(3):294-8.

18.      Pallotta N, Corazziari ES. Postprandial drowsiness in dyspepsia. Wageningen Academic Publishers; 2013. p. 122-34.

19.      Van Oudenhove L, Demyttenaere K, Tack J. Central nervous system involvement in functional gastrointestinal disorders. Best Practice & Research Clinical Gastroenterology. 2004;18(4):663–80.

20.      Holtmann G, Talley NJ. The stomach–brain axis. Best Practice & Research Clinical Gastroenterology. 2014;28(6):967–79.

21.      Van Oudenhove L, McKie S, Lassman D, Uddin B, Paine P, Coen S, et al. Fatty acid–induced gut-brain signaling attenuates neural and behavioral effects of sad emotion in humans. The Journal of Clinical Investion. 2011;121(8):3094-9.

22.      Boron WF, Boulpaep EL. Medical physiology. 2 ed: Elsevier Health Sciences; 2008 1 february 2015. 1352 p.

23.      Verschueren S. The Role of Gastric Accommodation in the Control of Food Intake. Leuven: Katholieke Universiteit Leuven; 2014.

24.      Feldman M, Friedman LS, Brandt LJ. Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease: Pathophysiology/Diagnosis/Management: Elsevier; 2010 [cited 2014 September 25]. Available from: https://www.inkling.com/read/feldman-sleisenger-fordtrans-gastrointesti….

25.      Janssen P, Vanden Berghe P, Verschueren S, Lehmann A, Depoortere I, Tack J. Review article: the role of gastric motility in the control of food intake. Alimentary Pharmacology & Therapeutics. 2011;33(8):880-94.

26.      Badoni A, Ojha A, Gnanarajan G, Kothiyal P. Review on Gatro Retentive Drug Delivery System. The Pharma Journal. 2012;1(8):32-42.

27.      Luiking YC, van der Reijden AC, van Berge Henegouwen GP, Akkermans LMA. Migrating motor complex cycle duration is determined by gastric or duodenal origin of phase III. American Journal of Physiology. 1998;275(6):G1246-G51.

28.      Tack J, Deloose E, Ang D, Scarpellini E, Vanuytsel T, Van Oudenhove L, et al. Motilin-induced gastric contractions signal hunger in man. Gut. 2014.

29.      Deloose E, Janssen P, Van Oudenhove L, Van den Bergh O, Depoortere I, Tack JF. Sa1399 Associations Between Gastric Phase 3 Contractions, Hunger Peaks and Voluntary Meal Intake in Healthy Volunteers. Gastroenterology. 2012;142(5).

30.      Romański KW. Handbook of Methods in Gastrointestinal Pharmacology. USA1996 [cited 2015 January 31]. Available from: https://books.google.be/books?id=qeUD8qStLR4C&pg=PA299&lpg=PA299&dq=fac….

31.      Deloose E, Janssen P, Depoortere I, Tack J. The migrating motor complex: control mechanisms and its role in health and disease. Nature Reviews Gastroenterology and Hepatology. 2012;9(5):271-85.

32.      Romański KW. Mechanisms controlling the gastrointestinal migrating motor complex. Journal of Pre-Clinical and Clinical research. 2009;3(1):011-9.

33.      De Wever I, Eeckhout C, Vantrappen G, Hellemans J. Disruptive effect of test meals on interdigestive motor complex in dogs. American Journal of Physiology - Gastrointestinal and Liver Physiology. 1978;235(6):E661-5.

34.      Eeckhout C, De Wever I, Peeters T, Hellemans J, Vantrappen G. Role of gastrin and insulin in postprandial disruption of migrating complex in dogs. American Journal of Physiology. 1978;235(6):E666-9.

35.      Janssen P, Verschueren S, Giao Ly H, Vos R, Van Oudenhove L, Tack J. Intragastric pressure during food intake: a physiological and minimally invasive method to assess gastric accommodation. Neurogastroenterology & Motility. 2011;23(4):316-e154.

36.      Kindt S, Tack J. Impaired gastric accommodation and its role in dyspepsia. Gut. 2006;55(12):1685-91.

37.      Gershon MD, Tack J. The Serotonin Signaling System: From Basic Understanding To Drug Development for Functional GI Disorders. Official Journal Of The AGA Institute. 2007;132(1):397–414.

38.      Tack J, Broekaert D, Coulie B, Fischler B, Janssens J. Influence of the selective serotonin re‐uptake inhibitor, paroxetine, on gastric sensorimotor function in humans. Alimentary Pharmacology & Therapeutics. 2015;17(4):603-8.

39.      Sikander A, Rana SV, Prasad KK. Role of serotonin in gastrointestinal motility and irritable bowel syndrome. Clinica Chimica Acta. 2009;403(Issues 1–2):47–55.

40.      Geeraerts B, Van Oudenhove L, Tack J. Serotonin transporter gene polymorphisms in irritable bowel syndrome. Neurogastroenterology & Motility. 2006;18(11):957-9.

41.      Kuiken SD, Samsom M, Camilleri M, Mullan BP, Burton DD, Kost LJ, et al. Development of a test to measure gastric accommodation in humans. American Journal of Physiology. 1999;277(6 Pt 1):G1217-G21.

42.      Vanden Berghe P, Janssen P, Kindt S, Vos R, Jan T. Contribution of different triggers to the gastric accommodation reflex in humans. American Physiological Society. 2009;297(5).

43.      Rome III diagnostic criteria for gastrointestinal disorders. Available from: http://www.romecriteria.org/assets/pdf/19_RomeIII_apA_885-898.pdf.

44.      s.n. What are FGIDs? : UNC School of Medicine; 2014 [updated 2014]. Available from: http://www.med.unc.edu/ibs/patient-education/what-are-fgimds.

45.      Drossman DA. The functional gastrointestinal disorders and the Rome II process. Gut. 1999;45:II1-5.

46.      Moser G. [Functional gastrointestinal disorders]. Wiener Medizinische Wochenschrift. 2006;156 (15-16):435-40.

47.      Jones MP, Coppens E, Vos R, Holvoet L, Luyten P, Tack J, et al. A multidimensional model of psychobiological interactions in functional dyspepsia: a structural equation modelling approach. Gut. 2013;62(11):1573-80.

48.      Tack J, Bisschops R, Brunello D. Causes and treatment of functional dyspepsia. Current Gastroenterology Reports. 2001;3(6):503-8.

49.      Ringel Y. Functional dyspepsia. UNC Center for Functional GI & Motility Disorders; s.d.

50.      Tack J, Caenepeel P, Piessevaux H, Cuomo R, Janssens J. Assessment of meal induced gastric accommodation by a satiety drinking test in health and in severe functional dyspepsia. Gut. 2003;52(9):1271-7.

51.      Troncon LE, Bennett RJ, Ahluwalia NK, Thompson DG. Abnormal intragastric distribution of food during gastric emptying in functional dyspepsia patients. Gut. 1994;35(3):327-32.

52.      Janssen P, Verschueren S, Tack J. Intragastric pressure as a determinant of food intake. Neurogastroenterology & Motility. 2012;24(7):612.

53.      Troncon LE, Thompson DG, Ahluwalia NK, Barlow J, Heggie L. Relations between upper abdominal symptoms and gastric distension abnormalities in dysmotility like functional dyspepsia and after vagotomy. Gut. 1995;37(1):17-22.

54.      Thumshirn M. Pathophysiology of functional dyspepsia. Gut. 2002;51(Suppl. 1):i63-6

55.      Sarnelli G, Caenepeel P, Geypens B, Janssens J, Tack J. Symptoms Associated With Impaired Gastric Emptying of Solids and Liquids in Functional Dyspepsia. The American Journal of Gastroenterology. 2002;98(4):783-8.

56.      Quartero AO, De Wit NJ, Lodder AC, Numans ME. Disturbed solid-phase gastric emptying in functional dyspepsia: A meta-analysis. Digestive Diseases and Sciences. 1998;43(9):2018-33.

57.      Stanghellini V, Tosetti C, Paternicò A, Barbara G, Morselli-Labate A, Monetti N, et al. Risk indicators of delayed gastric emptying of solids in patients with functional dyspepsia. Gastroenterology. 1996;110(4):1036–42.

58.      Corinaldesi R, Stanghellini V, Raiti C, Rea E, Salgemini R, Barbara L. Effect of chronic administration of cisapride on gastric emptying of a solid meal and on dyspeptic symptoms in patients with idiopathic gastroparesis. Gut. 1987;28(3):300-5.

59.      Vanheel H, Vanuytsel T, Van Oudenhoven L, Farré R, Verbeke K, Tack J. Postprandial symptoms originating from the stomach in functional dyspepsia. Neurogastroenterology & Motility. 2013;25(11):911-e703.

60.      Bisschops R, Karamanolis G, Arts J, Caenepeel P, Verbeke K, Janssens J, et al. Relationship between symptoms and ingestion of a meal in functional dyspepsia. Gut. 2008;57(11):1495-503.

61.      Pilichiewicz AN, Horowitz M, Holtmann GJ, Talley NJ, Feinle–Bisset C. Relationship Between Symptoms and Dietary Patterns in Patients With Functional Dyspepsia. Clinical Gastroenterology and Hepatology. 2009;7(3):317–22.

62.      Feinle-Bisset C, Vozzo R, Horowitz M, Talley NJ. Diet, Food Intake, and Disturbed Physiology in the Pathogenesis of Symptoms in Functional Dyspepsia. The American Journal of Gastroenterology. 2003;99(1):170-81.

63.      Carvahlo RVB, Lorena SLS, Almeida JRdS, Mesquita MA. Food Intolerance, Diet Composition, and Eating Patterns in Functional Dyspepsia Patients. Digestive Diseases and Sciences. 2010;55(1):60-5.

64.      Mahadeva S, Goh K-L. Epidemiology of functional dyspepsia: A global perspective. World Journal of Gastroenterology. 2006;12(17):2661-6.

65.      Yao CK, Gibson PR, Shepherd SJ. Design of Clinical Trials Evaluating Dietary Interventions in Patients With Functional Gastrointestinal Disorders. The American Journal of Gastroenterology. 2013;108(5):748-58.

66.      Biesiekierski JR, Peters SL, Newnham ED, Rosella O, Muir JG, Gibson PR. No Effects of Gluten in Patients With Self-Reported Non-Celiac Gluten Sensitivity After Dietary Reduction of Fermentable, Poorly Absorbed, Short-Chain Carbohydrates. Gastroenterology. 2013;145(2):320-8.e3.

67.      Chang L, Heitkemper MM. Gender differences in irritable bowel syndrome. Gastroenterology. 2002;123(5):1686–701.

68.      Alaradi O, Barkin JS. Irritable Bowel Syndrome: Update on Pathogenesis and Management. Medical Principles and Practice. 2002;11(1):2-17.

69.      Shepherd SJ, Parker FC, Muir JG, Gibson PR. Dietary Triggers of Abdominal Symptoms in Patients With Irritable Bowel Syndrome: Randomized Placebo-Controlled Evidence. Official Clinical Practice Journal of the AGA Institute. 2008;6(7):765–71.

70.      Dainese R, Galliani EA, De Lazzari F, Di Leo V, Naccarato R. Discrepancies between reported food intolerance and sensitization test findings in irritable bowel syndrome patients. The American Journal of Gastroenterology. 1999;94(7):1892-7.

71.      Chaudhary NA, Truelove SC. Human colonic motility. A comparative study of normal subjects, patients with ulcerative colitis, and patients with the irritable colon syndrome. - PubMed - NCBI. Gastroenterology. 1968;54(4):777-8.

72.      Cann PA, Read NW, Brown C, Hobson N, Holdsworth CD. Irritable bowel syndrome: relationship of disorders in the transit of a single solid meal to symptom patterns. Gut. 1983;24(5):405-11.

73.      Kellow JE, Phillips SF, Miller LJ, Zinsmeister AR. Dysmotility of the small intestine in irritable bowel syndrome. Gut. 1988;29(9):1236-43.

74.      Barbara G, Stanghellini V, De Giorgio R, Cremon C, Cottrell GS, Santini D, et al. Activated mast cells in proximity to colonic nerves correlate with abdominal pain in irritable bowel syndrome. Gastroenterology. 2004;126(3):693–702.

75.      Ritchie J. Pain from distension of the pelvic colon by inflating a balloon in the irritable colon syndrome. Gut. 1973;14(2):125-32.

76.      Whitehead WE, Palsson OS. Is rectal pain sensitivity a biological marker for irritable bowel syndrome: Psychological influences on pain perception. Gastroenterology. 1998;115(5):1263–71.

77.      Barbara G, De Giorgio R, Stanghellini V, Cremon C, Salvioli B, Corinaldesi R. New pathophysiological mechanisms in irritable bowel syndrome. Alimentary Pharmacology & Therapeutics. 2004;20(s2):1-9.

78.      Ali A, Toner BB, Stuckless N, Gallop R, Diamant N, Gould MI, et al. Emotional Abuse, Self-Blame, and Self-Silencing in Women With Irritable Bowel Syndrome. Psychosomatic Medicine. 2000;62(1):76-82.

79.      Drossman DA, Leserman J, Nachman G, Li Z, Gluck H, Toomey TC, et al. Sexual and Physical Abuse in Women with Functional or Organic Gastrointestinal Disorders. Annals of Internal Medicine. 1990;113(11):828-33.

80.      Levy RL, Olden KW, Naliboff BD, Bradley LA, Francisconi C, Drossman DA, et al. Psychosocial Aspects of the Functional Gastrointestinal Disorders. 2006;130(5):1447–58.

81.      Drossman DA, Sandler RS, McKee DC, Lovitz AJ. Bowel Patterns Among Subjects Not Seeking Health Care. Gastroenterology. 1982;83(3):529-34.

82.      Jones VA, Shorthouse M, Mclaughlan P, Workman E, Hunter JO. Food Intolerance: A major factor in the pathogenesis of Irritable Bowel Syndrome. The Lancet. 1982;320(8308):1115-7.

83.      Locke GR, Zinsmeister AR, Talley NJ, Fett SL, Melton III LJ. Risk factors for irritable bowel syndrome: role of analgesics and food sensitivities. The American Journal of Gastroenterology. 2000;95(1):157–65.

84.      Nanda R, James R, Smith H, Dudley C, Jewell D. Food intolerance and the irritable bowel syndrome. Gut. 1989;30(8):1099-104.

85.      Zar S, Kumar D, Benson MJ. Food hypersensitivity and irritable bowel syndrome. Alimentary Pharmacology & Therapeutics. 2003;15(4):439-49.

86.      Foods highest in Fructose California2014. Available from: http://nutritiondata.self.com/foods-000011000000000000000.html.

87.      Department of Gastroenterology CCS-MU. Low FODMAP diet: reducing poorly absorbed sugars to contol gastrointestinal symptoms. Melbourne, Victoria, Australia: Monash University; 2010.

88.      Misselwitz B, Pohl D, Frühauf H, Fried M, Vavricka SR, Fox M. Lactose malabsorption and intolerance: pathogenesis, diagnosis and treatment. United European Gastroenterology Journal. 2013;1(3):151-9.

89.      Swagerty DL, Walling AD, Klein RM. Lactose Intolerance. American family physician. 2002;65(9):1845-51.

90.      s.n. Polyols & Gastrointestinal (GI) Effects - Polyols Information Source. 2014.

91.      Shepherd SJ, Gibson PR. Fructose Malabsorption and Symptoms of Irritable Bowel Syndrome: Guidelines for Effective Dietary Management. Journal of the American Diet Association. 2006;106(10):1631-9.

92.      Halmos EP, Power VA, S.J. S, Gibson PRM, J.G. A Diet Low in FODMAPs Reduces Symptoms of Irritable Bowel Syndrome. Official Journal Of The AGA Institute. 2014;146(1):67–75.e5.

93.      Rumessen JJ, Gudmand-Hoyer E. Functional bowel disease: malabsorption and abdominal distress after ingestion of fructose, sorbitol, and fructose-sorbitol mixtures. Gastroenterology. 1988;95(3):694-700.

94.      Fernández-Bañares F, Esteve-Pardo M, de Leon R, Humbert P, Cabré E, Llovet JM, et al. Sugar malabsorption in functional bowel disease: clinical implications. The American Journal of Gastroenterology. 1993;88(12):2044-50.

95.      Gibson PR, Newnham E, Barrett JS, Shepherd SJ, Muir JG. Review article: fructose malabsorption and the bigger picture. Aliment Pharmacol Ther. 2007;25(4):349-63.

96.      Clausen MR, Jorgensen J, Mortensen PB. Comparison of Diarrhea Induced by Ingestion of Fructooligosaccharide Idolax and Disaccharide Lactulose (Role of Osmolarity Versus Fermentation of Malabsorbed Carbohydrate). Digestive Diseases and Sciences. 1998;43(12):2696-707.

97.      de Roest RH, Dobbs BR, Chapman BA, Batman B, O'Brien LA, Leeper JA, et al. The low FODMAP diet improves gastrointestinal symptoms in patients with irritable bowel syndrome: a prospective study. International Journal of Clinical Practice. 2013;67(9):895-903.

98.      Staudacher HM, Whelan K, Irving PM, Lomer MCE. Comparison of symptom response following advice for a diet low in fermentable carbohydrates (FODMAPs) versus standard dietary advice in patients with irritable bowel syndrome. Journal of Human Nutrition and Dietetics. 2011;24(5):487-95.

99.      Koloski NA, Talley NJ, Boyce PM. Epidemiology and health care seeking in the functional GI disorders: a population-based study. The American Journal of Gastroenterology. 2002;97(9):2290-9.

100.    Van Oudenhove L. The link between affective and functional gastrointestinal disorders: are we solving the psychobiological puzzle? Neurogastroenterology & Motility. 2008;20(12):1265-7.

101.    Pallotta N, Pezzotti P, Corazziari E. Relationship between antral distension and postprandial symptoms in functional dyspepsia. World J Gastroenterol. 2006;12(43):6982-91.

102.    Aziz Q. Brain-gut interactions in the regulation of satiety: new insights from functional brain imaging. Gut. 2012;61(11):1521-2.

103.    Kennedy PJ, Cryan JF, Dinan TG, Clarke G. Irritable bowel syndrome: A microbiome-gut-brain axis disorder? World J Gastroenterol. 2014;20(39):14105-25.

104.    Jones MP, Dilley JB, Drossman D, Crowell MD. Brain-gut connections in functional GI disorders: anatomic and physiologic relationships. Neurogastroenterology and motility 2006;18(2):91-103.

105.    Mayer EA. Gut feelings: the emerging biology of gut–brain communication. Nature Reviews Neuroscience. 2011;12(8):453-66.

106.    Tougas G. The autonomic nervous system in functional bowel disorders. Gut. 2000;47(4):78-80.

107.    Jones MP, Crowell MD, Olden KW, Creed F. Functional Gastrointestinal Disorders: An Update for the Psychiatrist. Psychosomatics. 2007;48(2):93-102.

108.    Farré R, Tack J. Food and Symptom Generation in Functional Gastrointestinal Disorders: Physiological Aspects. The American Journal of Gastroenterology. 2013;108(5):698-706.

109.    Aggarwal A, Cutts TF, Abell TL, Cardoso S, Familoni B, Bremer J, et al. Predominant symptoms in irritable bowel syndrome correlate with specific autonomic nervous system abnormalities. Gastroenterology. 1994;106(4):945-50.

110.    Grundy D. Signalling the state of the digestive tract. Autonomic Neuroscience: Basic and Clinical. 2006;125(1-2):76 - 80.

111.    Sam AH, Troke RC, Tan TM, Bewick GA. The role of the gut/brain axis in modulating food intake. Neuropharmacology. 2012;63(1):45-6.

112.    Mayer EA, Tillisch K. The Brain-Gut Axis in Abdominal Pain Syndromes. Annu Rev Med. 2011;62.

113.    Murray K, Wilkinson-Smith V, Hoad C, Costigan C, Cox E, Lam C, et al. Differential effects of FODMAPs (fermentable oligo-, di-, mono-saccharides and polyols) on small and large intestinal contents in healthy subjects shown by MRI. Am J Gastroenterol. 2014;109(1):110-9.

114.    Pronk NP, Crouse SF, Rohack JJ. Maximal exercise and acute mood response in women. Physiology and behavior. 1995;57(1):1-4

115.    Bradley MM, Lang PJ. Measuring emotion: The self-assessment manikin and the semantic differential. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry. 1994;25(1):49–59.

116.    Peeters FPML, Ponds RWHM, Vermeeren MTG. Affectiviteit en zelfbeoordeling van depressie en angst. Tijdschrift voor psychiatrie. 1996;3:240 - 50.

117.    van der Ploeg HM. De Zelf-Beoordelings Vragenlijst (STAI-DY). Tijdschrift voor psychiatrie. 1982;24:576-88.

118.    Littel M, Franken IHA, Muris P. Psychometric properties of the brief Questionnaire on Smoking Urges (QSU-Brief) in a Dutch smoker population2011 [cited 2015 February, 23]:[1 - 20 pp.]. Available from: hdl.handle.net/1765/22715.

119.    Bisschops R, Tack J. Dysaccommodation of the stomach: therapeutic nirvana? Neurogastroenterology & Motility. 2007;19(2):85-93.

120.    Vist GE, Maughan RJ. The effect of osmolality and carbohydrate content on the rate of gastric emptying of liquids in man. The Journal of Physiology. 1995;486(2):523-31.

121.    Brouns F, Senden J, Beckers J, Saris WHM. Osmolarity Does Not Affect the Gastric Emptying Rate of Oral Rehydration Solutions. Journal of Parenteral & Enteral Nutrition. 1995;19(5):403-6.

122.    Janssen S, Depoortere I. Nutrient sensing in the gut: new roads to therapeutics? Trends in Endocrinology & Metabolism. 2013;24(2):92-100.

123.    Depoortere I. Taste receptors of the gut: emerging roles in health and disease. Gut. 2014;63:179-90.

124.    Zhang Y, Hoon MA, Chandrashekar J, Mueller KL, Cook B, Wu D, et al. Coding of Sweet, Bitter, and Umami Tastes: Different Receptor Cells Sharing Similar Signaling Pathways. Cell. 2003;112(3):293–301.

125.    Kokrashvili Z, Mosinger B, Margolskee RF. Taste signaling elements expressed in gut enteroendocrine cells regulate nutrient-responsive secretion of gut hormones. The American Journal of Clinical Nutrition. 2009;90(3):822S.

126.    De Smet B, Mitselos A, Depoortere I. Motilin and ghrelin as prokinetic drug targets. Pharmacology & Therapeutics. 2009;123(2):207–23.

127.    Kojima M, Kangawa K. Ghrelin: Structure and Function. Physiological Reviews. 2005;85(2):495-522.

128.    Ang D, Nicolai H, Vos R, Mimidis K, Akyuz F, Kindt S, et al. Influence of ghrelin on the gastric accommodation reflex and on meal‐induced satiety in man. Neurogastroenterology & Motility. 2009;21(5):528.

129.    Janssen P, Pottel H, Vos R, Tack J. Endogenously released opioids mediate meal‐induced gastric relaxation via peripheral mu‐opioid receptors. Alimentary Pharmacology & Therapeutics. 2010;33(5):607-14.

130.    Gomez G, Englander EW, Greeley GH. Nutrient inhibition of ghrelin secretion in the fasted rat. Regulatory Peptides. 2004;117(1):33–6.

131.    Porterfield SP, White BA. The endocrine function of the gastrointestinal tract.  Endocrine Physiology. 3 ed. Philadelphia: Mosby Elsevier; 2007. p. 25-42.

132.    Coulie B, Tack J, Peeters T, Janssens J. Involvement of two different pathways in the motor effects of erythromycin on the gastric antrum in humans. Gut. 1998;43(3):395-400.

133.    Delgado-Aros S, Kim D, Burton DD, Thomforde GM, Stephens D, Brinkmann BH, et al. Effect of GLP-1 on gastric volume, emptying, maximum volume ingested, and postprandial symptoms in humans. Americal Journal of Physiology. 2002;282(3):G424-31.

134.    Straathof JWA, Mearadji B, Lamers CBHW, Masclee AAM. Effect of CCK on proximal gastric motor function in humans. Americal Journal of Physiology. 1998;274(5):G939-G44.

135.    Lu Y, Owyang C. Secretin‐induced gastric relaxation is mediated by vasoactive intestinal polypeptide and prostaglandin pathways. Neurogastroenterology & Motility. 2009;21(7):754.

136.    Mearadji B, Straathof JWA, Lamers C, Masclee. Effect of gastrin on proximal gastric motor function in humans. Neurogastroenterology & Motility. 1999;11(6):449-55.

137.    Koek GH, Vos R, Sifrim D, Cuomo R, Janssens J, Tack J. Mechanisms underlying duodeno-gastric reflux in man. Neurogastroenterol Motility. 2005;17(2):191-9.

138.    De Ponti F, Azpiroz F, Malagelada R. Reflex gastric relaxation in response to distention of the duodenum. American Journal of Physiology - Gastrointestinal and Liver Physiology. 1987;252(5):G595-G601.

139.    Azpiroz F, Malagelada JR. Intestinal control of gastric tone. American Journal of Physiology - Gastrointestinal and Liver Physiology. 1985;249(4):G501-G9.

140.    Simrén M, Stotzer P. Use and abuse of hydrogen breath tests. Gut. 2006;55(3):297-303.

141.    Rana SV, Malik A. Breath tests and irritable bowel syndrome. World J Gastroenterol. 2014;20(24):7587-601.

142.    Muir JG, Shepherd SJ, Rosella O, Rose R, Barrett JS, Gibson PR. Fructan and free fructose content of common Australian vegetables and fruit. Journal of Agricultural and Food Chemistry. 2007;55(16):6619-27.

143.    Muir JG, Rose R, Rosella O, Liels K, Barrett JS, Shepherd SJ, et al. Measurement of short-chain carbohydrates in common Australian vegetables and fruits by high-performance liquid chromatography (HPLC). Journal of Agricultural and Food Chemistry. 2009;57(2):554-65.

144.    Biesiekierski JR, Rosella O, Rose R, Liels K, Barrett JS, Shepherd SJ, et al. Quantification of fructans, galacto-oligosacharides and other short-chain carbohydrates in processed grains and cereals. Journal Of Human Nutrition And Dietetics. 2011;24(2):154-76.

145.    Ledochowski M, Widner B, Murr C, Sperner-Unterweger B, Fuchs D. Fructose Malabsorption is Associated with Decreased Plasma Tryptophan. Scandinavian Journal of Gastroenterology. 2001;36(4):367-71.

146.    Williams WA, Shoaf SE, Hommer D, Rawlings R, Linnoila M. Effects of Acute Tryptophan Depletion on Plasma and Cerebrospinal Fluid Tryptophan and 5‐Hydroxyindoleacetic Acid in Normal Volunteers. Journal of Neurochemistry. 2001;72(4):1641-7.

147.    Salet GAM, Samsom M, Roelofs JMM, van Berge Henegouwen GP, Smout AJPM, Akkermans LMA. Responses to gastric distension in functional dyspepsia. Gut. 1998;42.

148.    Gourcerol G, Leblanc I, Leroi AM, Denis P, Ducrotte P. Gastric electrical stimulation in medically refractory nausea and vomiting. European Journal of Gastroenterology & Hepatology. 2007;19(1):29-35.

149.    Ladabaum U, Minoshima S, Hasler WL, Cross D, Chey WD, Owyang C. Gastric distention correlates with activation of multiple cortical and subcortical regions. Gastroenterology. 2001;120(2):369-76.

150.    Van Der Voort IR, Osmanoglou E, Seybold M, Heymann-Monnikes I, Tebbe J, Wiedenmann B, et al. Electrogastrography as a diagnostic tool for delayed gastric emptying in functional dyspepsia and irritable bowel syndrome. Neurogastroenterology & Motility. 2003;15(5):467-73.

151.    Posserud I, Syrous A, Lindström L, Tack J, Abrahamsson H, Simrén M. Altered Rectal Perception in Irritable Bowel Syndrome Is Associated With Symptom Severity. Official Journal Of The AGA Institute. 2007;133(4):1113–23.

152.    Accarino A, Azpiroz F, Malagelada J. Selective dysfunction of mechanosensitive intestinal afferents in irritable bowel syndrome. Gastroenterology. 1995;108(3):636-43.

153.    Delvaux M. Role of visceral sensitivity in the pathophysiology of irritable bowel syndrome. Gut. 2002;51(1).

154.    Benedetti F, Lanotte M, Lopiano L, Colloca L. When words are painful: Unraveling the mechanisms of the nocebo effect. Neuroscience. 2007;147(2):260–71.

155.    Grosa DF, Antonyc MM, McCabec RE, Swinsonc RP. Frequency and severity of the symptoms of irritable bowel syndrome across the anxiety disorders and depression ☆. Journal of Anxiety Disorders. 2009;23(2):290–6.

156.    Lydiard RB, Fossey MD, Marsh W, Ballenger JC. Prevalence of Psychiatric Disorders in Patients with Irritable Bowel Syndrome. Psychosomatics. 1993;34(3):229–34.

157.    Schwarz SP, Blanchard EB, Berreman CF, Scharff L, Taylor AE, Greene BR, et al. Psychological aspects of irritable bowel syndrome: Comparisons with inflammatory bowel disease and nonpatient controls. 1993;31(3):297–304.

158.    Talley NJ, Boyce PM, Jones M. Predictors of health care seeking for irritable bowel syndrome: a population based study. Gut. 1997;41(3):394-8.

Universiteit of Hogeschool
Biomedische Wetenschappen
Publicatiejaar
2015
Kernwoorden