Onderzoek naar de invloed van commercialisering van quinoa op inheemse economische organisatie in de Boliviaanse Andes

Sara Kiebooms
Onderzoek naar de invloed van quinoa commercialisering op inheemse economische organisatie in de Boliviaanse AndesVraagt u zich ook af, wanneer u weer voor een leeg rayon komt te staan in uw plaatselijke supermarkt, waarom het quinoa aanbod steeds ontoereikend is? Bent u vervolgens met stomheid verslagen wanneer u in uw bio shop tot wel 6 euro per vierhonderd gram wordt aangerekend voor El Grano de Oro de los Incas? Een bedrag dat u vervolgens braafjes neertelt. Op uw gezondheid staat namelijk geen prijs. Bovendien sust het Fair Trade label uw gemoedsrust.

Onderzoek naar de invloed van commercialisering van quinoa op inheemse economische organisatie in de Boliviaanse Andes

Onderzoek naar de invloed van quinoa commercialisering op inheemse economische organisatie in de Boliviaanse Andes

Vraagt u zich ook af, wanneer u weer voor een leeg rayon komt te staan in uw plaatselijke supermarkt, waarom het quinoa aanbod steeds ontoereikend is? Bent u vervolgens met stomheid verslagen wanneer u in uw bio shop tot wel 6 euro per vierhonderd gram wordt aangerekend voor El Grano de Oro de los Incas? Een bedrag dat u vervolgens braafjes neertelt. Op uw gezondheid staat namelijk geen prijs. Bovendien sust het Fair Trade label uw gemoedsrust. Immers, zo denkt u, komt dit bedrag toch terecht bij de boer in het Zuiden...

Quinoa is een glutenvrij graan met beduidend hogere voedingswaarde dan andere gewassen zoals rijst, tarwe en mais. Quinoa Real, de variant met de hoogste voedingswaarde en tevens de meest gewilde variant in het Westen, wordt enkel geproduceerd in Bolivia. In 2005 startte de regering, in samenwerking met het ministerie van ontwikkeling en land en een aantal coöperatieve en private ondernemingen uit de sector, met een strategie ter bevordering van de binnenlandse en buitenlandse quinoa consumptie. Een strategische beslissing. Immers, de regering sprong zo mee op de kar van de westerse glutenvrije en biologische gezondheidshype. Het gevolg was een stijgende vraag in het Westen en een vervijfvoudiging van de prijs van quinoa in het afgelopen decennia.

Deze masterproef is een onderzoek naar de invloed van de stijgende wereldvraag naar quinoa op de economische organisatie van de inheemse bevolking in de Boliviaanse Andes. Aan de oevers van het meer Salar de Uyuni onderscheiden zich twee vormen van inheemse economische organisatie. Enerzijds de ayllus en gemeenschappen. Dit zijn eenheden met sterke Andes affiniteit die in hun sociaal, politiek en territoriale eigenschappen als traditioneel beschouwd worden. Anderzijds de coöperatieve boerenorganisaties. In Bolivia beter gekend als Organizaciones Económicas Campesinas Indígenas y Originarias (OECAs). Dit zijn verenigingen van landbouwers, die bestuurd worden volgens principes van collectief bestuur. Naast hun economische missie vervullen zij ook een sociaal maatschappelijke missie. Het welzijn van hun leden staat boven winstbejag.

Wat zouden nou de gevolgen van de immense prijsstijging van quinoa op de economische organisatie van inheemse gemeenschappen in de Boliviaanse Andes kunnen zijn? De geschriften van Marx, Kautsky, Lenin, en hun opvolgers voorspellen het verdwijnen van de boerensamenleving en hun aparte manier van produceren door de intrede van een commerciële productielogica. Lenin stelt dat een mercantilistische productielogica in hand gaat met ontwikkeling van kapitalistische productie, waardoor de boerensamenleving zich opsplitst in een kleine groep kapitalistische boeren en een grote groep proletariërs. Met andere woorden, slechts een kleine minderheid heeft baat bij marktparticipatie en de overgrote meerderheid voegt zich bij het proletariaat. Echter, verscheidene Latijns Amerikaanse auteurs stellen vast dat de inheemse gemeenschappen in de Boliviaanse Andes bestand zijn tegen de druk van commercialisering. De inheemse bevolking behoudt immers al eeuwen hun eigen aparte productiewijze en arbeidsverdeling, gebaseerd op Aymara principes van wederkerigheid en solidariteit. Marktparticipatie biedt deze gemeenschappen de mogelijkheid om hun productiestrategieën te diversifiëren wat hen net meer bestand maakt tegen externe invloeden.

Met dit theoretisch debat in het achterhoofd pakte ik als onderzoeker mijn rugzak en trok er op uit naar de Boliviaanse Andes. Tijdens mijn verblijf in Oruro en La Paz, dé twee hoofdsteden van enkele quinoa real producerende gemeenten, sprak ik met onder andere ingenieurs, experts, medeonderzoekers en quinoaproducenten uit inheemse gemeenschappen en boerenorganisaties.

Op basis van de bevindingen tijdens het veldwerk werden de processen van sociale differentiatie tussen quinoa producenten, omwille van commercialisering van het graan, geïdentificeerd. Meer bepaald werd er gekeken naar de verschillen in betrekking met toegang tot land en beschikking over productiemiddelen en de veranderingen in de traditionele arbeidsverhoudingen en productiemethoden van de inheemse gemeenschappen op de Boliviaanse Hoogvlakte van de Andes. Daarnaast werd de rol van coöperatieve boerenorganisaties ten aanzien van het intensifiëren van de quinoa productie op duurzame wijze bestudeerd. Bovendien werden de interne conflicten en moeilijkheden, zoals problemen van tussenpersonen, identificatie en representatie, die zich afspelen binnen de coöperatieve organisaties besproken.

Dit onderzoek is het resultaat van mijn persoonlijke affiniteit voor Bolivia en mijn interesse in de inheemse Andes cultuur. Ik wens u vooral  veel leesplezier!

 

Bibliografie

 

Bronvermelding 

 Aillón, O.L. (2006). Nacionalismo, Populismo Y Régimen De Acumulación En Bolivia. Hacia Una Caracterización Del Gobierno De Evo Morales. Centro de Estudios para el Desarrollo Laboral y Agrario, La Paz, Bolivia. Verkregen van 

 

http://biblioteca.clacso.edu.ar/ar/libros/bolivia/cedla/coyun11.pdf 

 Albó, X.(2007). Bolivia: Avances Y Tropezones Hacia Un Nuevo País Plurinacional E Intercultural. In Salvador Martí I. Puig (Ed.), Pueblos Indígenas Y Política En América Latina. El Reconocimiento De Sus Derechos Y El Impacto De Sus Demandas a Inicios Del Siglo XXI (pp.335-361). Barcelona, Spanje: Fundación CIDOB. 

 

 Alcalá Pommier, F. (2011). Local Development through the Interaction in International Business Contract Mechanism: The Case of Bolivian Quinoa Producers (Graduate School of international Cooperation Studies, Kobe University). 

 

 Araghi, F., Karides, M. (2012). Land Dispossession and Global Crisis: Introduction to the Special Section on Land Rights in the World-System. American Sociological Association, 18(1), 1-5. 

 

 Aroni,J.C., Cayoja, M. et al. (2009). Situación Actual Al 2008 De La Quinua Real En El Altiplano Sur De Bolivia, Oruro, Bolivia: FAUTAPO. 

 

 Bauwens, D. (2009). Idle and Lawless Rabble: Onderzoek Naar De Aanwezigheid Van Peasants Aan De Frontier in Het Zuiden Van De Verenigde Staten, 1820-1860 (Master thesis, Universiteit van Gent, België). 

 

 Bebbington, A. (1996). Organizations and Intensifications: Campesino Federations, Rural Livelihoods and Agricultural Technology in the Andes and Amazonia. World Development 24(7), 17. 

 

 Bebbington, A. (1997). Social Capital and Rural Intensification: Local Organizations and Islands of Sustainability in the Rural Andes. The Geographical Journal, 163(2), 189-197. 

 

 Bebbington, A., Perreault, P., (1999). Social Capital, Development, and Access to Resources in Highland Ecuador. Economic Geography, 75(4), 395-418. 

55 

 

 

 Bernstein, H. (2001). The Peasantry in Global Capitalism: Who, Where and Why? Socialist Register, 27, 25-52. Verkregen van 

 

http://www.socialistregister.com/index.php/srv/article/view/5754/2650#… 

 Bernstein, H. (2009). V.I. Lenin and A.V. Chayanov: Looking Back, Looking Forward. The Journal of Peasant Studies, 36(1), 55-81. 

 

 Bijman, J., Ton, G. (2006). The Role of Producer Organisations in the Process of Developing an Integrated Supply Chain: Experiences from Quinoa Chain Development in Bolivia. International Conference on Management in AgriFood Chains and Networks. Ede, The Netherlands Wageningen. 

 

 Bijman, J., Ton, G. et al. (2007). Empowering Small Holder Farmers in Markets: National and International Policy Initiatives (ESFIM Working Paper no. 1). Verkregen van 

 

http://www.esfim.org/wp-content/uploads/ESFIM_Working_Paper_1.pdf 

 Boasi, J., Fletcher S., et al. (2012). A Quinoa Fad: Wealthy Demand of a Poor Supply. Globalized Economic Pressures on Rural Bolivia. International Political Economy. Verkregen van https://www.academia.edu/4144828/A_Quinoa_Fad_Wealthy_Demand_of_a_Poor_… 

 Brenes, E. R., Fernando C., et al. (2001). El Cluster De Quinua En Bolivia: Diagnóstico Competitivo Y Recomendaciones Estratégicas. (Proyecto Andino de Competitividad Instituto Centroamericano de Administración de Empresas INCAE 54). 

 

 Calani Bueno, E. (2014). Manual: Una Historia de Producción de Quinua en La Comunidad de Cerro Grande Salinas de Garci de Mendoza, ongepubliceerd werk. 

 

 Cárdenas, J., Choque W. (2008). Fertilidad, Uso y Manejo de Suelos en la Zona del Intersalar, Departamentos de: Oruro y Potosí. Oruro, Bolivia: FAUTAPO. 

 

 Carimentrand, A., Ballet, J. (2010). When Fair Trade Increases Unfairness: The Case of Quinoa from Bolivia. (Working paper FREE-Cahier, n°5-2010). Verkregen van http://ethique.perso.sfr.fr/Working%20paper%20FREE-Cahier%20FREE%20n%B0… 

56 

 

 

 Choque, G.Z. (2011). Atlas Productivo De La Quinua Real. La Paz, Bolivia: FAUTAPO. 

 

 Coordinadora de Integración de Organizaciones Económicas Campesinas –Bolivia [CIOEC-BO] (2009). 1er Censo Nacional De Organizaciones Económicas Campesinas, Indigenas Y Originarias « Aporte De Las Oeca’s Al Índice De Desarrollo Productivo ». La paz, Bolivia: CIOEC-BO. 

 

 Cortes C., Cuéllar S.F., et al. (1986). Lenin Y Chayanov, Dos Enfoques No Contradictorios. Nueva Antropología, 9(31), 63-102. 

 

 Cottyn, H. (2011). La Reforma Agraria y Las Comunidades Originarias desde una Perspectiva Del Sistema-Mundo. El Proceso de Titulación de Tierras en Turco Oruro-Bolivia. Oruro, Bolivia: Centro de Investifaciones y Politicas Sociales CIPS-Oruro. 

 

 Cottyn, H.(2014). Renegotiating Communal Autonomy. Communal Land Rights and Liberal Land Reform on the Bolivian Altiplano. Carangas, 1860-1930. (Proefschrift voorgelegd tot het behalen van de graad van doctor in de Geschiedenis, Universiteit Gent, België). 

 

 Das Gupta, M. (2002). Objective Function in Economic Models of Decisions on Production: Evidence from Swiddeners in Tripura. Economic and Political Weekly, 37(34), 3556-3559. 

 

 Dev, N., Govind, K. (2003). Civilizational Change: Markets and Privatisation among Indigenous Peoples. Economic and Political Weekly, 38(20), 1955-1968. 

 

 Elsner, D.M., Canedo, M. (2004). Small Farmers Economic Organization and Public Policies: A Comparative Study. La Paz, Bolivia: Plural Editores. 

 

 Gaceta Oficial de Bolivia (2007). Plan Nacional De Desarrollo « Bolivia Digna, Soberana, Productiva Y Democrática Para Vivir Bien » Lineamientos Estratégicos 2006-2011. Verkregen van http://www.ine.gob.bo/indicadoresddhh/archivos/Plan%20Nacional%20de%20D… 

57 

 

 

 Harris, O.(1987). Phaxsima Y Qullqi.Los Poderes Y Significados Del Dinero En El Norte De Potosí. Harris, O., Larson, B., et al. (Ed.), La Participación Indigena En Los Mercados Surandinos: Estrategios y Reprocucción Social, siglos XVI a XX (pp. 235-280). La Paz, Bolivia : CERES. 

 

 Henderson, J., Dicken, P. et al. (2002). Global Production Networks and the Analysis of Economic Development. Review of International Political Economy, 9(3), 436-464. 

 

 Instituto Nacional de Estadistica de Bolivia [INE] (2014a). Área Rural: Ingreso Promedio Mensual En La Ocupación Principal. Verkregen van 

 

http://www.ine.gob.bo/indice/general.aspx?codigo=41202 

 Instituto Nacional de Estadistica de Bolivia [INE] (2014b). Bolivia: Salario Mínimo Nacional. Verkregen van http://www.ine.gob.bo/indice/general.aspx?codigo=41201 

 

 Instituto Nacional de Estadistica de Bolivia [INE] (2014c). Bolivia: Superficie Cultivado, por año Agrícola, Según Cultivo (En hectáreas). Verkregen van http://www.ine.gob.bo/indice/general.aspx?codigo=40104 

 

 Izko, X. (1986). Comunidad Andina: Persistencia Y Cambio. Revista Andina, 4(1), 59-99.  Johnson, H. (2004). Subsistence and Control: The Persistence of the Peasantry in De Developing World. Undercurrent, 1(1), 54-65.  Laguna, P., (2000a). El Impacto Del Desarrollo Del Mercado De La Quinua En Los Sistemas Productivos Y Modos De Vida Del Altiplano Sur Boliviano. Sistematización de la experiencia de inserción al mercado de la quinua. XVI simposio de la Asociación Internacional de Sistemas de Producción, 27-29. Laguna, P., (2000b). La Cadena Global de la Quinua: Un Reto para la Asociación Nacional de Productores de Quinua. Maria Bravo, A. (Ed.),La Paz, Bolivia: Editorial Offset Boliviana Ltda. Verkregen van https://www.academia.edu/2190576/La_Cadena_Global_de_la_Quinua_Un_reto_… 58 

 Laguna, Pablo (2002). Competitividad, Externalidades E Internalidades: Un Reto Para Las Organizaciones Económicas Campesinas. La Inserción De La Asociasión Nacional De Productores De Quinua En El Mercado Mundial De La Quinua. Debate Agrario, 34. Verkregen van 

 

http://www.cepes.org.pe/debate/debate34/04-articulo-da34.pdf 

 Laguna, P., (2003a). Capital Social O Caja De Pandora? Contestación Y Deformación De La Acción Colectiva en Comunidades y Organizaciones Económicas Campesinas de Cara a la Mercantilización de la Quinua., Conferencia electrónica « Acción colectiva y lucha contra la pobreza rural ». Verkregen van http://www.grupochorlavi.org/accioncolectiva/documentos/capitalcicda.pdf 

 

 Laguna, P., (2003b). Feasibility Study for Fair Trade labelling of quinoa in Ecuador, Peru and Bolivia. Study of the insertion of Andean quinoa growers’ organizations in the global quinoa food chain, and of the possibility to contribute to improve the living conditions of Andean peasants. (Confidential report). Verkregen van 

 https://www.academia.edu/603563/Feasibility_Study_of_Quinoa_Fair_Trade_… 

 

 Laguna, P. (2011). Mallas Y Flujos. Acción Colectiva, Cambio Social, Quinua y Desarrollo Regional Indígena en los Andes Bolivianos. (Proefschrift voorgelegd tot het behalen van de graad van doctor, Universiteit Wageningen, Nederland). Verkregen van http://mercadero.nl/wp-content/uploads/Tesis_Final_WUR_Library_Print.pdf 

 Laguna, P., Cáceres, Z. et al. (2006). Del Altiplano Sur Boliviano Hasta El Mercado Global: Coordinación Y Estructuras De Gobernancia en la Cadena de Valor de la Quinua Orgánica y del Comercio Justo. Agroalimentaria, 12(22), 65-76. 

 

 Lehman, D. (1981). After Chayanov and Lenin: New Paths of Agrarian Capitalism. Journal of Development Economics, 11(2), 133-161.Doi: 10.1016/0304-3878(82)90001-3 

 

 Lithzy, F. (2011). Estudio De Caso: Cecaot Central De Cooperativas Agropecuarias Operación Tierra. Fondo de Fortalecimiento Económico de las Organizaciones Económicas Campesinas 2010-2013. 

 

 Long, N., (2001). Part II: Commoditisation, Social Values and Small-Scale Enterprise. In Long, N (Ed.), Development Sociology Actor Perspectives (pp. 93-132). London, England :Routledge. 

59 

 

 

 Ministerio de desarrollo Rural y Tierras [MDRyT], El Comité Nacional de Competitividad y Productividad de la Quinua [CONACOPROQ], (2009). Política Nacional de la Quinua. Verkregen van http://www.bolivia.de/fileadmin/Dokumente/DestacadosEmpfehlenswertes_Fo… 

 Moyano, C.,Martaix, C., (2005). La Promoción De Cooperativas Como Estrategia Para La Creación Y Gestión De Cadenas Productivas Agrarias. El Caso De Nicaraocoop. Cuadernos Internacionales de tecnologia para el desarrollo humano. 

 

 Muriel, B., Evia, T. (2010). Estudio de Caso. La Quinua: Una Opción Para Mejorar Los Ingresos Rurales En Bolivia. (Master thesis, Universidad Católica Boliviana, La Paz, Bolivia). Verkregen van http://www.inesad.edu.bo/bcde2010/contributed/e22_49.pdf 

 

 Nasse, K. (2002). Waque y Cacicato. Continuidad y Cambio Institucional en una Comunidad Andina del Sur de Bolivia. T’inkasos Virtual, 18(18). 

 

 Olivarez, M.V., (2011). Estudio De Casos Bolivianos. Las Políticas Públicas De Economía Social y el Diálogo entre los Poderes Públicos y la Sociedad Civil, Foro Internacional sobre la Economía Social y Solidaría-FIESS 2011. 

 

 Ormachea S., E., Ramirez, N. (2012, februarie). Reconducción comunitaria de la reforma agraria y producción agrícola. Evaluación y perspectivas. Boletín de seguimento a políticas públicas, 9(19), 1-16. 

 Ormachea S., E., Ramirez, N. (2013, juli). Cultivo De La Quinua Y Producción Capitalista En Las Comunidades Del Altiplano Sur De Bolivia. Boletín de seguimento a políticas públicas, 10(22), 1-8.  Ormachea S., E., Ramirez, N. (2013a). Políticas Agrarias del Gobierno del MAS o la Agenda del “Poder Empresarial-Hacendal”. La Paz, Bolivia: CEDLA. 

 Ormachea S., E., Ramirez, N. (2013b). Propiedad Colectiva De La Tierra Y Producción Agrícola Capitalista. El Caso De La Quinua En El Altiplano Sur De Bolivia. La Paz, Bolivia: CEDLA. 60 

 

 Postero, N. (2007). Andan Utopias in Evo Morales’s Bolivia. Latin American and Caribbean Ethnic Studies, 2(1), 1-28. 

 

 PromueveBolivia (2014). Exportaciones por Gestión según Producto, País Destino. Verkregen van http://www.promueve.gob.bo/westadistica/ProductoPais05B.aspx

 

 Quispe, R., Rojas, W. Et al. (n.d.). Disponibilidad Y Acceso a Tecnologías para el Manejo Ecológico de Insector Plaga del Cultivo de la Quinua (Chenopodium Quinoa Willd.) En El Altiplano Sur. Fundación PROINPA. Verkregen van 

 

http://www.proinpa.org/phocadownload/articulos/Quinua/Disponibilidad%20…  

 Radcliffe, S., Laurie N., et al. (2002). Indigenous People and Political Transnationalism: Globalization from Below Meets Globalization from Above? (Transnational Communities Programme seminar WPTC -02-05). Verkregen van http://www.transcomm.ox.ac.uk/working%20papers/WPTC-02-05%20Radcliffe.p… 

 

 Rivero Molino, R. (1983). La Tradicionalidad Como Medio De Articulación Al Mercado: Una Comunidad Pastoril En Oruro, Conferencia sobre la Penetración del Mercado en Los Andes: Siglos XVI a XX, Sucre. 

 

 Shanin, T. (1986). Introduction. In Thorner, D., Kerblay, B. et al. (Ed.), A.V. Chayanov on The Theory of Peasant Economy (pp 35-53). Wisconsin, USA: University of Wisconsin Press. 

 

 Soliz Tito, L. (2013). Y ahora? La Década de la Quinua. Verkregen van http://www.cipca.org.bo/index.php?option=com_content&view=article&id=30… 

 

 SOS FAIM (2004, september) Las Organizaciones Económicas Campesinas en Bolivia: una Estrategia del Pequeño Productor, Dinámicas Campesinas, 5, 1-8. 

 

 Starn, 0. (1991). Missing the Revolution: Anthropologists and the War in Peru. Cultural Anthropology 6(1), 63-91. 

61 

 

 

 United Nations, Sub-commissionon Prevention of Discrimination, Cobo, M, José R. (2004). The Concept of Indigenous Peoples. Workshop on Data Collection and Disaggregation for Indigenous peoples. 

 VSF-CICDA, Comunidades del Intersalar (2009). Quinua Y Territorio. Experiencias De Acompañamiento a la Gestión del Territorio y a La Autogestion Comunal en la Zona Intersalar del Altiplano Boliviano. La paz, Bolivia: Plural editores. 

 

 Zamorano Pacheco, A. (2004). Quinua En Bolivia: Mode 

 

 

Universiteit of Hogeschool
Politieke Wetenschappen
Publicatiejaar
2014
Kernwoorden