The role of European consensus in the jurisprudence of the European Court of Human Rights

Athina Van Melkebeke
 Mensenrechtenwaakhond gesluierd uit angst voor muilkorfHet Europees Hof voor de Rechten van de Mens had de voorbije jaren heel wat kritiek te slikken. Zo vergat het Hof volgens critici soms de grens tussen de wetgevende macht en de rechterlijke macht te respecteren. Aan de overkant van het Kanaal vond men dat het Hof zich al te vaak moeide met zaken die reeds perfect waren afgehandeld op het nationaal niveau. Er vloeide veel inkt over het politieke debat met als onderwerp de rol en werkwijze van de mensenrechtenwaakhond.

The role of European consensus in the jurisprudence of the European Court of Human Rights

 

Mensenrechtenwaakhond gesluierd uit angst voor muilkorf

Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens had de voorbije jaren heel wat kritiek te slikken. Zo vergat het Hof volgens critici soms de grens tussen de wetgevende macht en de rechterlijke macht te respecteren. Aan de overkant van het Kanaal vond men dat het Hof zich al te vaak moeide met zaken die reeds perfect waren afgehandeld op het nationaal niveau. Er vloeide veel inkt over het politieke debat met als onderwerp de rol en werkwijze van de mensenrechtenwaakhond. Wat echter vaak werd vergeten is dat ook het Hof zelf niet ongevoelig is voor kritiek. De verwijten aan het adres van de Straatsburgse rechters resulteerde in de ontwikkeling van een bepaalde redeneerwijze in het beslissingsproces. Het Hof heeft zich zodoende gehuld in een ondoorzichtige juridische sluier, die de beginselen van de rechtsstaat bedreigt. Jammer genoeg lijkt dergelijke sluier de enige uitweg voor het Hof in het huidige Europese mensenrechtenklimaat.

Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) waarborgt de fundamentele rechten van eenieder, ongeacht nationaliteit, origine, geslacht of religie. Het verschil tussen het vooropstellen van idealistische doelstellingen in het Verdrag en het effectief realiseren daarvan wordt overbrugd door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, dat fungeert als mensenrechtenwaakhond in Europa.

Het Hof werd vaak geprezen om zijn dynamisch karakter. Het Hof benadert het Verdrag als een ‘levend instrument’ en houdt rekening met veranderende maatschappelijke opvattingen en verhoudingen in de samenleving anno 2013. De pluimen die het Hof kreeg voor zijn flexibiliteit, worden echter overschaduwd door de kritiek op zijn vermeende gretigheid. De Verdragsluitende Staten bij het EVRM passen het Verdrag toe op de manier die zij het meest passend vinden. Die speelruimte wordt volgens critici niet voldoende gerespecteerd in Straatsburg. Onder meer om het hoofd te bieden aan die kritiek ontwikkelde het Hof het concept ‘Europese consensus’.

Consensus kan in deze context worden uitgelegd als de instemming van een bepaalde hoeveelheid actoren met een gemene deler die kan worden geïdentificeerd tussen instemmende en tegenstemmende actoren. Voorbeelden van mogelijke ‘gemene delers’ zijn het instemmen met het homohuwelijk en het afwijzen van abortus. De ‘actoren’ in de definitie zijn de Verdragsluitende Staten.

De hoeveelheid instemmende actoren nodig voor het identificeren van consensus is afhankelijk van het doel waartoe het consensusbegrip wordt aangewend. Europese consensus wordt vooral gebruikt voor het bepalen van de speelruimte die aan de Verdragsluitende Staten wordt gelaten. Hoe meer consensus, hoe kleiner de speelruimte. Deze omgekeerde evenredigheid is een logisch gevolg van de hang naar een eengemaakt Europa. Het concept wordt verder onder meer gebruikt om veranderde maatschappelijke opvattingen te identificeren, in het licht waarvan het Verdrag kan worden geïnterpreteerd.

Het consensusbegrip draagt bij tot de legitimering van het Hof. Gezien Straatsburg voor het afdwingen van de arresten volledig afhankelijk is van de Verdragsluitende Staten, is het legitimiteitsgevoel bij die staten van cruciaal belang. Een controversieel arrest is bovendien makkelijker te verteren indien het oordeel werd bereikt op basis van een meerderheidsopvatting. De identificatie van een Europese consensus maakt het verder mogelijk maatschappelijke veranderingen in Europa te identificeren, wat de waakhond toelaat mee te gaan met zijn tijd. In het geval een mensenrechtenprobleem zich opdringt resulteert de zoektocht naar consensus bovendien in een waaier van mogelijke oplossingen. Bovendien geeft het hanteren van een consensusbegrip gebaseerd op rechtsvergelijkend onderzoek naar de omstaanders toe het signaal dat het Hof geïnformeerde beslissingen maakt.

Het gebruik van ‘Europese consensus’ heeft heel wat voordelen. De medaille heeft in dit geval echter ook een grote keerzijde.

Een eerste bezwaar tegen deze juridische maatstaf is de manier waarop Europese consensus wordt geïdentificeerd. Het Hof valt terug op rechtsvergelijkend onderzoek dat wordt gevoerd door de Onderzoeksdivisie, die uit een vijftal personen bestaat. Dit vijftal – vaak stagiairs – beschikt meestal over de tijd noch de middelen om aan grondig rechtsvergelijkend onderzoek te doen. Onvolledig onderzoek en gebrekkige vergelijking leiden dan ook tot verkeerde aannames, die kunnen leiden tot identificatie van een onbestaande consensus. Dit bezwaar krijgt nog meer gewicht wanneer in aanmerking wordt genomen dat de rechtsvergelijkende rapporten van het Hof niet worden gepubliceerd uit schrik voor kritiek.

Een tweede bezwaar tegen het gebruik van Europese consensus is het afremmend effect ervan op mensenrechtenactivisme. Het in aanmerking nemen van een huidige meerderheidsopvatting bemoeilijkt de progressieve toepassing van het Verdrag door de Straatsburgse rechters. Dit resulteert in berusting in een laagste Europese gemene deler.

Het ontbreken van een eenduidige definitie van Europese consensus vormt een derde bezwaar. Aangezien er geen vaste formules bestaan voor het besluiten tot Europese consensus is de als meerderheidsopvatting voorgestelde maatstaf in feite soms een minderheidsopvatting. Dit omdat er onvoldoende onderzoek is gebeurd, of omdat het Hof zich imperialistisch opstelt in een bepaalde zaak en het bestempelen van een minderheidsopvatting als een meerderheidsopvatting gewoon beter in zijn kraam past.

Een vierde bezwaar valt te uiten indien een meerderheidsopvatting wel correct werd geïdentificeerd. In dat geval blijft de minderheid in de kou staan, terwijl dit net de groep is die vaak met mensenrechtenproblemen te maken krijgt. Bijgevolg vormt het consensusbegrip in zijn huidige conceptie afwisselend een bedreiging voor de minderheid en de meerderheid. Het spreekt voor zich dat dit leidt tot arbitraire en diffuse rechtspraak.

Het hanteren van een gebrekkig afgelijnd Europees consensusbegrip geeft het Hof de mogelijkheid zich te verschuilen achter een zogezegde meerderheidsopvatting. Het begrip wordt  afwisselend ter ondersteuning van conservatieve en progressieve redeneringen gebruikt. In de huidige conceptie is dit mogelijk: het rechtsvergelijkend onderzoek is onvolledig en de concrete kenmerken van consensus zijn onbekend. Het diffuse consensusbegrip op vandaag bedreigt dan ook de beginselen van de rechtsstaat. Transparantie en voorzienbaarheid zijn ver te zoeken. De ‘sluier der consensus’ laat het Hof toe zich te verstoppen voor critici. Zolang deze sluier een hogere graad van mensenrechtenbescherming bewerkstelligt kan het gebruik ervan enkel maar worden aangemoedigd in het huidige mensenrechtenklimaat. Gezien de sluier echter ook een risico van inertie inhoudt en transparantie van cruciaal belang is in de rechtsstaat, is een debat over het consensusbegrip op termijn onafwendbaar.

Bibliografie

 

Legislation

Treaties

Universal Declaration of Human Rights of 10 December 1948.

European Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms of 4 November 1950.

Vienna Convention on the Law of Treaties of 23 May 1969.

 

Declarations

Interlaken Declaration of 29 February 2010.

Brighton Declaration of 20 April 2012.

 

Case law

European Commission of Human Rights

26 September 1958

ECommHR, Greece v. the United Kingdom

10 July 1975

ECommHR, X. v. Belgium and the Netherlands

10 July 1997

ECommHR, Di Lazzaro v. Italy

 

European Court of Human Rights

27 June 1968

ECtHR, Wemhoff v. Germany

23 July 1968

ECtHR, Case relating to certain aspects of the laws on the use of languages in education in Belgium v. Belgium

18 June 1971

ECtHR, De Wilde, Ooms and Versyp (“vagrancy”) v. Belgium

16 July 1971

ECtHR, Ringeisen v. Austria

21 February 1975

ECtHR, Golder v. the United Kingdom

8 June 1976

ECtHR, Engel and others v. the Netherlands

7 December 1976

ECtHR, Handyside v. the United Kingdom

18 January 1978

ECtHR, Ireland v. the United Kingdom

25 April 1978

ECtHR, Tyrer v. the United Kingdom

26 April 1979

ECtHR, Sunday Times v. the United Kingdom

13 June 1979

ECtHR, Marckx v. Belgium

24 October 1979

ECtHR, Winterwerp v. the Netherlands

24 February 1983

ECtHR, Dudgeon v. the United Kingdom

21 February 1984

ECtHR, Öztürk v. Germany

28 November 1984

ECtHR, Rasmussen v. Denmark

28 May 1985

ECTHR, Abdulaziz, Cabales and Balkandali v. the United Kingdom

17 October 1986

ECtHR, Rees v. the United Kingdom

24 November 1986

ECtHR, Gillow v. the United Kingdom

18 December 1986

ECtHR, Johnston v. Ireland

30 November 1987

ECtHR, H. v. Belgium

28 October 1987

ECtHR, Inze v. Austria

18 December 1987

ECtHR, F. v. Switzerland

7 July 1989

ECtHR, Soering v. the United Kingdom

21 February 1990

ECtHR, Powell and Rayner v. the United Kingdom

22 May 1990

ECtHR, Autronic AG v. Switzerland

27 September 1990

ECtHR, Cossey v. the United Kingdom

30 October 1991

ECtHR, Borgers v. Belgium

25 March 1993

ECtHR, Costello Roberts v. the United Kingdom

22 September 1993

ECtHR, Klaas v. Germany

22 April 1997

ECtHR, X, Y and Z v. the United Kingdom

27 March 1998

ECtHR, Petrovic v. Austria

30 July 1998

ECtHR, Sheffield and Horsham v. the United Kingdom

20 May 1999

ECtHR, Rekvényi v. Hungary

16 December 1999

ECtHR, T. v. the United Kingdom

1 February 2000

ECtHR, Mazurek v. France

13 June 2000

ECtHR, Timurtaş v. Turkey

18 January 2001

ECtHR, Beard v. the United Kingdom

18 January 2001

ECtHR, Chapman v. the United Kingdom

18 January 2001

ECtHR, Christine Goodwin v. the United Kingdom

18 January 2001

ECtHR, Lee v. the United Kingdom

21 November 2001

ECtHR, Al-Adsani v. the United Kingdom

19 December 2001

ECtHR, Bankovic and other v. Belgium and others

26 February 2002

ECtHR, Frette v. France

29 April 2002

ECtHR, Pretty v. the United Kingdom

28 May 2002

ECtHR, Stafford v. the United Kingdom

11 July 2002

ECtHR, Christine Goodwin v. the United Kingdom

9 January 2003

ECtHR, L. and V. v. Austria

13 February 2003

ECtHR, Odièvre v. France

12 March 2003

ECtHR, Öcalan v. Turkey

24 July 2003

ECtHR, Karner v. Austria

27 May 2004

ECtHR, Connors v. the United Kingdom

8 July 2004

ECtHR, Vo v. France

10 November 2004

ECtHR, Tașkin and others v. Turkey

16 November 2004

ECtHR, Ünal Tekeli v. Turkey

30 June 2005

ECtHR, Jahn and Others v. Germany

13 September 2005

ECtHR, B. and L. v. the United Kingdom

6 October 2005

ECtHR, Hirst v. the United Kingdom

10 November 2005

ECtHR, Leyla şahin v. Turkey

10 April 2007

ECtHR, Evans v. the United Kingdom

30 August 2007

ECtHR, J. A. Pye (Oxford) Ltd and J.A. Pye (Oxford) Land Ltd v. the United Kingdom

13 November 2007

ECtHR, D.H. and Others v. The Czech Republic

4 December 2007

ECtHR, Dickson v. the United Kingdom

30 January 2007

ECtHR, Yumak and Sadak v. Turkey

10 April 2007

ECtHR, Evans v. the United Kingdom

26 July 2007

ECtHR, Cobzaru v. Romania

10 December 2007

ECtHR, Stoll v. Switzerland

10 January 2008

ECtHR, Kearns v. France

12 February 2008

ECtHR, Kafkaris v. Cyprus

13 May 2008

ECtHR, N.N. and T.A. v. Belgium

8 July 2008

ECtHR, Georgian Labour Party v. Georgia

19 September 2008

ECtHR, Korbely v. Hungary

12 November 2008

ECtHR, Demir and Baykara v. Turkey

2 December 2008

ECtHR, K.U. v. Finland

17 September 2009

ECtHR, Scoppola v. Italy (No.2)

3 December 2009

ECtHR, Kart v. Turkey

3 December 2009

ECtHR, Zaunegger v. Germany

2 March 2010

ECtHR, Kozak v. Poland

27 April 2010

ECtHR, Tănase v. Moldova

16 December 2010

ECtHR, A, B and C v. Ireland

18 March 2011

ECtHR, Lautsi and others v. Italy

7 July 2011

ECtHR, Bayatyan v. Armenia

3 November 2011

ECtHR, S. H. and Others v. Austria

23 February 2012

ECtHR, Hirsi Jamaa and others v. Italy

15 March 2012

ECtHR, Gas and Dubois v. France

22 March 2012

ECtHR, Konstantin Markin v. Russia

3 April 2012

ECtHR, Van der Heijden v. the Netherlands

22 May 2012

ECtHR, Idalov v. Russia

2 October 2012

ECtHR, Kakabadze and others v. Georgia

13 December 2012

ECtHR, El-Masri v. The Former Yugoslav Republic of Macedonia

19 February 2013

ECtHR, X and Others v. Austria

26 March 2013

ECtHR, Valiulienė v. Lithuania

 

 

 

 

 

National case law

U.S. Supreme Court

539 U.S. 558, 123 S.Ct. 2472

543 U.S. 551, 125 S.Ct. 1183

478 U.S. 186, 106 S.Ct. 2841

 

Judicial Committee of the Privy Council, Canada

Edwards v. A.G. of Canada
[1930] A.C. 124.

 

Doctrine

Books

Arai-Takahashi, Y., The Margin of Appreciation Doctrine and the Principle of Proportionality in the Jurisprudence of the ECHR (Antwerp, Intersentia 2002).

Brems, E., Human rights: universality and diversity (The Hague, Nijhoff 2001).

Christoffersen, J., Fair Balance: Proportionality, Subsidiarity and Primarity in the European Convention on Human Rights (Leiden, Martinus Nijhoff Publishers 2009).

Gorlé, F., Bourgeois, G., Bocken, H., Reyntjens, F., De Bondt, W. and Lemmens, K., Rechtsvergelijking (Mechelen, Kluwer 2007, 4th ed.).

Haeck, Y. and Burbano Herrera, C., Procederen voor het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (Antwerp, Intersentia 2011).

Harris, D. J., O’Boyle, M., Bates, E. P. and Buckley, C. M., Law of the European Convention on Human Rights (Oxford, Oxford University Press 2009).

Kokkini-Iatridou, D., Een inleiding tot het rechtsvergelijkende onderzoek (Deventer, Kluwer 1988).

Legg, A., The Margin of Appreciation in International Human Rights Law (Oxford, Oxford University Press 2012).

Letsas, G., A Theory of Interpretation of the European Convention on Human Rights (New York, Oxford University Press 2007).

MacDonald, R. St. J., The European system for the protection of human rights (Dordrecht, Nijhoff 1993).

Reid, K., A Practitioner’s Guide to the European Convention on Human Rights (London, Sweet & Maxwell 2004, 2nd ed.).

Vande Lanotte, J. and Haeck, Y., Handboek EVRM, I (Antwerp, Intersentia 2005).

Viljanen, J., The European Court of Human Rights as a Developer of the General Doctrines of Human Rights Law (Tampere, University of Tampere 2003).

Van Drooghenbroeck, S., La proportionnalité dans le droit de la convention européenne des droits de l’homme (Brussels, Bruylant 2001).

Yourow, H. C., The Margin of Appreciation Doctrine in the Dynamics of European Human Rights Jurisprudence (The Hague, Kluwer law international 1995) 224 p.

Zweigert, K. and Kötz, H., An introduction to comparative law (Oxford, Oxford University Press 1992, 2nd ed.).

 

Contributions in edited books or collections

Rabel, E., "Aufgabe und Notwendigkeit der Rechtsvergleichung", in H. G. Leser (ed.), Gesammelte Aufsätze, III (Tübingen, Mohr 1965).

Ancel, M., “Quelques considérations sur les buts et les méthodes de la recherche juridique comparative”, Rotondi, M. (ed.), Inchiesti di Diritto Comparato II: Buts et méthodes du droit comparé (Padua, Cedam 1973).

 

Contributions in compilations

Ganshof van der Meersch, W. J., “La Convention européenne des droits de l’homme a-t-elle, dans le cadre du droit interne, une valeur d’ordre public?” in W.J. Ganshof van der Meersch (ed.), Les droits de l'homme en droit interne et en droit international (Brussels, Presses universitaires de Bruxelles 1968).

Mahoney, P., “The comparative method in judgments of the European Court of human rights: reference back to national law” in G. Canivet (ed.), Comparative law before the courts (London, BIICL 2004).

Wildhaber, L., “The Role of Comparative Law in the Case-Law of the European Court of Human Rights” in L. Wildhaber (ed.), The European Court of Human Rights 1998-2006. History, Achievements, Reform (Kehl am Rhein, Engel Verlag 2006).

 

Contributions in journals

Ambrus, M., “Comparative law method in the jurisprudence of the European Court of Human Rights in the light of the rule of law”, 2 Erasmus Law Review (2009), p. 353-371.

Babayev, R. R., “EU Charter of Fundamental Rights: What is the legal impact of being chartered?”, 4 Romanian Journal of European Affairs (2006), p. 63-75.

Bakircioglu, O., “The Application of the Margin of Appreciation Doctrine in Freedom of Expression and Public Morality Cases”, 8 German Law Journal (2007), p. 711-733.

Benvenisti, E., “Margin of appreciation, consensus, and universal standards”, 31 N.Y.U. Journal of International Law and Politics (1998-1999), p. 843-854.

Bradley, D., “Comparative Law, Family Law and Common Law”, 23 Oxford Journal of Legal Studies (2003), p. 127-146.

Brauch, J. A., “The margin of appreciation and the jurisprudence of the European Court of Human Rights: threat to the rule of law”, 11 Columbia Journal of European Law (2004/2005), p.113-153.

Brauch, J. A., “The Dangerous Search for an Elusive Consensus: What the Supreme Court Should Learn from the European Court of Human Rights”, 52 Howard Law Journal (2009), p. 277-318.

Canivet, G., “The Practice of Comparative Law by the Supreme Courts: Brief Reflections on the Dialogue Between the Judges in French and European Experiences”, 80 Tulane Law Review (2006), p. 1377-1400.

Carozza, P. G., “Uses and misuses of comparative law in international human rights: some reflections on the jurisprudence of the European Court of Human Rights”, 73 Notre Dame Law Review (1998), p. 1217-1237.

Costa, J.-P., “Concepts juridiques dans la jurisprudence de la Cour européenne des Droits de l’Homme: de l’influence de différentes traditions nationales”, 57 Revue trimesterielle des droits de l’homme (2004), p. 101-110.

de Londras, F. “International Human Rights Law and Constitutional Rights: In Favour of Synergy”, 9 International Review of Constitutionalism (2009), p. 307-328.

de Londras, F. and Dzehtsiarou, K., “Grand Chamber of the European Court of Human Rights, A, B & C v Ireland, Decision of 17 December 2010”, 62 International and Comparative Law Quarterly (2013), p. 250-262.

Donoho, D. L., “Autonomy, self-governance and the margin of appreciation: developing a jurisprudence of diversity within universal human rights”, 15 Emory International Law Review (2001), p. 391-438.

Drzemczweski, A., “The Sui Generis Nature of the European Convention on Human Rights”, 29 International and Comparative Law Quarterly (1980), p. 54-63.

Dzehtsiarou, K., “European Consensus and the Evolutive Interpretation of the European Convention on Human Rights”, 12 German Law Journal (2011), p.1730-1745.

Dzehtsiarou, K., “Does consensus matter? Legitimacy of European consensus in the case law of the European Court of Human Rights”, Jul Public Law (2011), p. 534-553.

Dzehtsiarou, K. and Lukashevich, V., “Informed decision-making: The comparative endeavours of the Strasbourg court”, 30 Netherlands Quarterly of Human Rights (2012), p. 272-298.

Edge, P. W., “The European Court of Human Rights and Religious Rights”, 47 International and Comparative Law Quarterly (1998), p. 680-687.

Erdman, J. N., “The Deficiency of Consensus in Human Rights Protection: A Case Study of Goodwin v. United Kingdom and I. v. United Kingdom”, 2 Journal of Law & Equality (2003), p.  318-347.

Ganshof van der Meersch, W. J., “Reliance, in the case-law of the European Court of Human Rights, on the domestic law of the states”, 1 Human Rights Law Journal (1980), p. 13-35.

Greer, S., “The interpretation of the European Convention on Human Rights: Universal principle or margin of appreciation?”, 3 UCL Human Rights Review (2010), p. 1-14.

Helfer, L. R., “Finding a consensus on equality: the homosexual age of consent and the European Convention on Human Rights”, 65 New York University Law Review (1990), p. 1044-1093.

Helfer, L. R., “Consensus, Coherence and the European Convention on Human Rights”, 26 Cornell International Law Journal (1993), p. 133-165.

Heringa, A. W., “The ‘Consensus Principle’. The role of ‘common law’ in the ECHR case law”, 3 Maastricht Journal of European and comparative law (1996), p. 108-145.

Hey, E. and Mak, E., “Introduction: The Possibilities of Comparative Law Methods for Research”, 2 Erasmus Law Review (2009), p. 287-289.

Hutchinson, M. R., “The margin of appreciation doctrine in the European Court of Human Rights”, 48 International and Comparative Law Quarterly (1999), p. 638-650.

Johnson, P., “Homosexuality, freedom of assembly and the margin of appreciation doctrine of the European Court of Human Rights: Alekseyev v Russia”, 11 Human Rights Law Review (2011), p. 578-590.

Leestmans, D., “Over fundamentele rechten is er geen onderhandelingsruimte”, 267 Juristenkrant (2013), p. 8-9.

Lemmens, K., “Kruisbeelden in klassen mogen toch volgens EHRM”, 227 Juristenkrant (2011), p. 3.

Letsas, G. “The Truth in Autonomous Concepts: How To Interpret the ECHR”, 15 European Journal of International Law (2004), p. 279-305.

Letsas, G., “Strasbourg’s Interpretive Ethic: Lessons for the International Lawyer”, 21 European Journal of International Law (2010), p. 509-541.

McGoldrick, D., “Religion in the European Public Square and in European Public Life – Crucifixes in the Classroom?”, 11 Human Rights Law Review (2011), p. 451-502.

Morawa, A., “The ‘Common European Approach’, ‘International Trends’, and the Evolution of Human Rights Law. A Comment on Goodwin and I v. the United Kingdom”, 3 German Law Journal (2002), <www.germanlawjournal.com/index.php?pageID=11&artID=172&gt;.

Muzny, P., “Jurisprudence of the European Court of Human Rights and comparative law: rationality”, Annales de droit de Louvain (2003), p. 27-76.

Ostrovsky, A. A., “What’s So Funny About Peace, Love, and Understanding? How the Margin of Appreciation Doctrine Preserves Core Human Rights within Cultural Diversity and Legitimises International Human Rights Tribunals”, 1 Hanse Law Review (2005), p. 47-64.

Popelier, P., “Behoorlijke wetgeving in de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (2004)”, TVW 2005, p. 142-153.

Regan, D., “European Consensus: A Worthy Endeavour For The European Court of Human Rights?”, 14 Trinity College Law Review (2011), p. 51-76.

Roberts, A., “Comparative International Law? The role of national courts in creating and enforcing international law”, 60 International and Comparative Law Quarterly (2011), p. 57-92.

Rozakis, C. L., “The European Judge as Comparatist”, 80 Tulane Law Review (2005), p. 257-279.

Shelton, D., “The boundaries of human rights jurisdiction in Europe”, 13 Duke Journal of Comparative & International Law (2003), p. 95-136.

Spielmann, D., “Consensus et marge d’appréciation nationale”, 29 Journal des tribunaux (2012), p. 592-593.

Sweeney, J. A., “Margins of appreciation: cultural relativity and the European Court of Human Rights in the post-Cold War era”, 54 International and Comparative Law Quarterly (2005), p. 459-474.

Timmer, A., “Toward an Anti-Stereotyping Approach for the European Court of Human Rights”, 11 Human Rights Law Review (2011), p. 707-738.

Thornton, R., “European Court of Human Rights: Consent to IVF treatment”, 6 International Journal of Constitutional Law (2008), p. 317-330.

Tulkens, F. and Donnay, L., “L’usage de la marge d’appréciation par la Cour européenne des droits de l’homme. Paravent juridique superflu ou mécanisme indispensable par nature?”, 1 Revue de science criminelle et de droit pénal comparé (2006), p. 3-23.

Tümay, M., “The “Margin of Appreciation Doctrine” developed by the case law of the European Court of Human Rights”, 2 Ankara Law Review (2008), p. 201-234.

Van Leuven, N., comment on ECtHR, Evans v. the United Kingdom, 73 Rechtskundig Weekblad (2009-10), p. 466-467.

Van Vyve, C., “Mensenrechtenhof blaast warm en koud over recht op kunstmatige voortplanting”, 241 Juristenkrant (2012), p. 2.

Wildhaber, L., “The European Convention on Human Rights and International Law”, 56 International and Comparative Law Quarterly 2007, p. 217-232.

 

Papers published online

Dzehtsiarou, K., “European Consensus: a way of reasoning”, 11 CD Working Papers in Law, Criminology & Socio-Legal Studies (2009), <http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1411063&gt;.

Dzehtsiarou, K., “Consensus from within the Palace Walls”, 40 CD Working Papers in Law, Criminology & Socio-Legal Studies (2010), <http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1678424&gt;.

Spielmann, D., “Allowing the Right Margin - The European Court of Human Rights and the National Margin of Appreciation Doctrine: Waiver of Subsidiarity of European Review?”, February CELS Working Paper Series (2012), <www.cels.law.cam.ac.uk/cels_lunchtime_seminars/Spielmann%20-%20margin%2…;.

Zoethout, C. M., “The Dilemma of Constitutional Comparativism or the Legitimacy of References to Foreign Law”, <www.juridicas.unam.mx/wccl/ponencias/15/345.pdf&gt;.

 

 

 

Unpublished book chapters

Dzehtsiarou, K. “Interaction between the European Court of Human Rights and member States: European consensus, advisory opinions and the question of legitimacy”, to be published.

 

Unpublished contributions in journals

Dzehtsiarou, K. and O’Mahony, C., “Evolutive interpretation of rights provisions: a comparioson of the European Court of Human Rights and the U.S. Supreme Court”, 44 Columbia Human Rights Law Review (2013), p. 311-365.

 

Unpublished papers

Dzehtsiarou, K. and Repyeuski, P., “European consensus and the EU accession to the ECHR.”, to be published.

 

Dialogues between judges

Dialogue between judges, European Court of Human Rights, Council of Europe, 2008.

Dialogue between judges, European Court of Human Rights, Council of Europe, 2011.

Press releases

Council of Europe, “Jagland: Court reform strengthens Europe’s Human Rights system”, Council of Europe press release, Strasbourg, 19 April 2012, <www.coe.int/t/dgi/brighton-conference/Documents/PressRelease_Brighton_B…;.

 

Articles in newspapers

Baudet, T., “Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens vormt een ernstige inbreuk op de democratie”, NRC, 13 November 2010, < http://vorige.nrc.nl/article2641416.ece&gt;.

Rozenberg, J., “Yes, criticize individual cases but Strasbourg court should develop law”, The Guardian, 20 April 2012, <www.guardian.co.uk/law/2012/apr/20/strasbourg-court-develop-law-study&gt;.

Watt, N., “David Cameron calls for reform of European court of human rights”, The Guardian, 25 January 2012, <www.guardian.co.uk/law/2012/jan/25/david-cameron-reform-european-court&…;.

 

Blog posts

Burgorgue-Larsen, L., “Le jeu ambigu du consensus européen dans la determination de la marge d’appréciation. La vision critique de Françoise Tulkens.”, 6 September Strasbourg Observers (2012), <http://strasbourgobservers.com/2012/09/06/le-jeu-ambigu-du-consensus-eu…;.

Puppinck, G., “X. and Others v. Austria (Part I): Had the Woman Been a Man…” 4 March Strasbourg Observers (2013), <http://strasbourgobservers.com/2013/03/04/x-and-others-v-austria-part-i…;.

Smet, S.,  “X. and Others v. Austria (Part II): A Narrow Ruling on a Narrow Issue”, 6 March Strasbourg Observers (2013), <http://strasbourgobservers.com/2013/03/06/x-and-others-v-austria-part-i…;.

Timmer, A., “S. H. and Others v Austria: margin of appreciation and IVF”, 9 November Strasbourg Observers (2011), <http://strasbourgobservers.com/2011/11/09/s-h-and-others-v-austria-marg…;.

 

Other internet references

Amnesty International, “Human Rights Basics”, <http://www.amnestyusa.org/research/human-rights-basics&gt;.

Committee on Legal Affairs and Human Rights, Procedure for electing judges to the European Court of Human Rights, <www.assembly.coe.int/CommitteeDocs/2011/27102011_procedureelectionsjuge…;.

Council of Europe, “High Level Conference on the Future

of the European Court of Human Rights”, <www.coe.int/t/dgi/brighton-conference/default_en.asp&gt;.

Council of Europe, “Who we are”, www.coe.int/aboutCoe/index.asp?page=quisommesnous&l=en.

Council of Europe Commissioner for Human Rights, Discrimination on grounds of sexual orientation and gender identity in Europe (Strasbourg, Council of Europe Publishing 2011, 2nd ed.), <www.coe.int/t/Commissioner/Source/LGBT/LGBTStudy2011_en.pdf&gt;.

Council of Europe Committee of Ministers, Supervision of the execution of judgments and decisions of the European Court of Human Rights 6th Annual Report of the Committee of Ministers 2012, www.coe.int/t/dghl/monitoring/execution/Source/Publications/CM_annrepor….

European Court of Human Rights, The ECHR in 50 questions, <www.echr.coe.int/NR/rdonlyres/5C53ADA4-80F8-42CB-B8BD-CBBB781F42C8/0/50…;.

Kelly, M., “Checks and Balances – Defining Governmental Authority”, About.com,  <http://americanhistory.about.com/od/usconstitution/a/checks_balances.ht…;.

Office of the High Commissioner for Human Rights, What are human rights?”, <http://www.ohchr.org/en/issues/Pages/WhatareHumanRights.aspx&gt;.

European Court of Human Rights, “Overview 1959-2011”, February 2012, <www.echr.coe.int/NR/rdonlyres/E58E405A-71CF-4863-91EE-779C34FD18B2/0/AP…;.

United States Senate Committee on the Judiciary, “The Supreme Court of the United States”, <www.judiciary.senate.gov/nominations/SupremeCourt/SupremeCourt.cfm&gt;.

 

Websites

www.echr.coe.int

http://hudoc.echr.coe.int/sites/eng/

www.liberty-human-rights.org.uk/index.php

 

Dictionaries

The Oxford English Dictionary, <http://oxforddictionaries.com&gt;.

Garner, B.A. and Black, H.C., Black’s law dictionary (St. Paul, West 2009, 9th ed.), <http://thelawdictionary.org/&gt;.