Effectiviteitsonderzoek van een EF-training in het kleuteronderwijs: de ontbrekende schakel in de strijd tegen de gevolgen van kansarmoede?

Bo De Baene Lien De Marie
Effectiviteitsonderzoek van de eerste Vlaamse training voor executieve functies in de kleuterklas. Deze scriptie wil een bijdrage leveren aan de internationale literatuur die pleit voor het belang van vroege EF-interventies voor alle kleuters en voor kansarme kleuters in het bijzonder, met als ultieme doel gelijke onderwijskansen voor alle leerlingen.

Gelijke onderwijskansen

 

Wist u dat 13% van de Vlaamse kinderen en jongeren opgroeit in een kansarm gezin? En dat armoede een nefaste impact heeft op de ontwikkeling en de toekomst van deze kinderen? Het percentage zag u misschien eerder verschijnen, toch kijkt u machteloos toe hoe kansarmoede voor meer dan 170.000 Vlaamse kinderen realiteit is. 

 

Het Vlaamse onderwijs

Onderwijs in Vlaanderen beoogt gelijke onderwijskansen voor alle leerlingen na te streven. Het doel van onderwijs is de cyclus van kansarmoede doorbreken, dit wil zeggen dat leerlingen op school presteren ongeacht de gezinssituatie waarin ze opgroeien.

Het PISA-onderzoek vergelijkt om de drie jaar de schoolprestaties van 15-jarige studenten uit verschillende landen. De recente PISA-resultaten tonen aan dat Vlaanderen er opnieuw niet in slaagt om gelijke kansen te bieden aan alle leerlingen. Meer nog, de Vlaamse kloof in schoolpresentaties tussen kansarme en kansrijke leerlingen behoort tot de grootste in Europa. Huidige initiatieven in het Vlaamse onderwijs kunnen de kloof dus niet wegwerken. Integendeel, de prestatiekloof blijft stabiel over de jaren heen.

 

De ontbrekende schakel?

Het project ‘Zet je EF-bril op’ wil aan ongelijke onderwijskansen iets doen. Dit doet men door in de kleuterklas te werken aan de ‘executieve functies’. Dit zijn de zelfsturende vaardigheden die mensen gebruiken om hun gedrag, gedachten en emoties te sturen. Goede executieve functies helpen om impulsen te beheersen, emoties onder controle te houden en flexibel na te denken en te handelen. Zwakke executieve functies daarentegen zijn reeds op kleuterleeftijd gerelateerd aan latere gedragsproblemen, aan zwakkere schoolprestaties en aan mindere levenskwaliteit in het algemeen.

De kleuterleeftijd is een kritische periode waarin de zelfsturende vaardigheden sterk ontwikkelen, op voorwaarde dat ze getraind worden. In kansarme gezinnen worden deze vaardigheden echter minder geoefend. Armoede maakt het voor ouders moeilijker om sensitief en responsief om te gaan met hun kind, aangezien hun energie vooral gaat naar overleven in stressvolle omstandigheden. Dit is één van de mogelijke verklaringen waarom kansarme kinderen over gemiddeld zwakkere executieve functies beschikken.

Gezien de nefaste gevolgen van zwakke executieve functies is het belangrijk om vroeg op te treden en preventief die vaardigheden te stimuleren. Het kleuteronderwijs biedt de uitgelezen kans om vroeg en dus preventief de gevolgen van kansarmoede aan te pakken. 

image

 

Naar buitenlands voorbeeld

Het project van Odisee Hogeschool in Aalst baseert zich op veelbelovende resultaten van buitenlandse kleuterprogramma’s. Zo scoorden kleuters die deelnamen aan het Amerikaanse Tools of The Mind-programma beduidend beter op een executieve functie-taak dan kleuters die het reguliere onderwijsprogramma volgden. De Amerikaanse onderzoekers vonden bovendien de grootste verbetering bij kansarme kleuters. Kortom, buitenlandse initiatieven tonen aan dat executieve functies (EF) getraind kunnen worden in de kleuterklas en daarom heeft Odisee Hogeschool in Aalst een Vlaamse training ontwikkeld.

De training bestaat uit drie bouwstenen: de EF-interactie, de EF-activiteiten en de EF-organisatie. Tijdens de EF-interactie probeert de leerkracht om de kleuters bewust te laten nadenken over hun mentale processen tijdens het uitvoeren van taken. EF-activiteiten in de klas, gebaseerd op de activiteiten van het Tools of The Mind-programma, werden gekozen met het doel de executieve functies te stimuleren. Denk aan rijk rollenspel en bewegingsspelen. Overgangsmomenten tussen activiteiten, de EF-organisatie, worden zo ingericht opdat ook deze de ontwikkeling van de executieve functies ten goede zouden komen. De bouwstenen werden verder geconcretiseerd zodat leerkrachten ermee aan het werk kunnen. Het is echter niet de bedoeling dat leerkrachten onopgeleid aan de slag gaan. Het begeleidingstraject start met een pedagogische studiedag en nadien gaan de leerkrachten dertien weken doelgericht en concreet aan de slag in hun klas.

image

 

Preventief effect

Om het wetenschappelijke aspect van het project te bewaken, werd nauw samengewerkt met de faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen van KU Leuven, onder leiding van Prof. Dr. Dieter Baeyens en Prof. Drs. Jantine Spilt. In wat volgt wordt de effectiviteit van de Vlaamse training beschreven. 

Ten eerste ging het onderzoek na of de training een positieve invloed had op de executieve functies van kleuters en op hun gedrag. De tweede onderzoeksvraag ging na of de training effectiever was voor kansarme kleuters. Gezien de gemiddeld zwakkere executieve functies hebben kansarme kleuters mogelijks meer baat bij een training.

De steekproef van het onderzoek bestond uit een controle groep en uit twee experimentele groepen, waarin de leerkrachten een training aanboden volgens de didactiek van Odisee Hogeschool. Of er al dan niet verbetering was opgetreden tussen de voor- en nameting werd nagegaan door testing van de kleuters en door de afname van vragenlijsten bij leerkrachten en ouders. 

De data van de klasleerkrachten leverde een preventief effect van de training op voor kansarme kleuters. De training kon de toename van executieve functie-problemen voorkomen in de groep van de kansarme kleuters, waardoor de kloof met de kansrijke kleuters niet toenam. De overige data leverde geen trainingseffecten op. De reden voor die insignificante resultaten kan vervolgonderzoek in de tweede cyclus van het project helpen uitwijzen. Bovendien kan men nagaan of er na één jaar effecten op vlak van zelfsturing, gedrag en schoolse vaardigheden gevonden worden. Op lange termijn hoopt men dat de training positieve gevolgen zal hebben op de schoolprestaties in de lagere en secundaire school, met als ultieme doel gelijke onderwijskansen voor alle leerlingen. Ongeacht de thuissituatie van een kind.

image

Voor meer informatie over het project kunt u surfen naar www.EF-bril.be

 

Bibliografie

 

Alloway, T. P. (2007). Working memory, reading, and mathematical skills in children with developmental coordination disorder. Journal of Experimental Child Psychology, 96(1), 20-36. doi:10.1016/j.jecp.2006.07.002

Anderson, P. (2002). Assessment and development of executive function (EF) during childhood. Child Neuropsychology, 8(2), 71-82. doi:10.1076/chin.8.2.71.8724

Anderson, P. J. (2008). Towards a developmental model of executive function. In V. Anderson, R. Jacobs, & P. J. Anderson (Eds.), Executive functions and the frontallobes: A lifespan perspective(pp. 3-21). New York: Taylor & Francis.

Ardila, A. (2008). On the evolutionary origins of executive functions. Brain and Cognition, 68, 92-99. doi:10.1016/j.bandc.2008.03.003

Baddeley, A. D., Della Sala, S., Gray, C., Papagno, C., & Spinnler, H. (1997). Testing central executive functioning with a pencil-and-paper test. In P. Rabbitt (Ed.),Methodology of frontal and executive functions(pp. 61-80). Hove, Verenigd Koninkrijk: Psychology Press.

Baddeley, A. D. (2000). The episodic buffer: a new component of working memory? Trends in Cognitive Sciences, 4(11), 417-423. doi:10.1016/S1364-6613(00)01538-2

Baeyens, D., & Huizinga, M. (2016). Executieve functies. In K. Verschueren & H. Koomen (Eds.), Handboek diagnostiek in de leerlingenbegeleiding: kind en context (pp. 159 –173). Antwerp, Belgium: Garant.

Bailey, C. E. (2007). Cognitive accuracy and intelligent executive function in the brain and in business.Annals of the New York Academy of Sciences, 1118, 122-141. doi:10.1196/annals.1412.011

Ball, K., Berch, D. B., Helmers, K. F., Jobe, J. B., Leveck, M. D., Marsiske, M., & Willis, S. L. (2002). Effects of cognitive training interventions with older adults: a randomized controlled trial. Journal of the American Medical Association, 288, 2271–2281.doi:10.1001/jama.288.18.2271

Bari, A., & Robbins, T. W. (2013). Inhibition and impulsivity: Behavioral and neural basis of response control. Progress in Neurobiology, 108, 44-79.        doi:10.1016/j.pneurobio.2013.06.005

Barkley, R. A. (1997). Behavioral inhibition, sustained attention, and executive functions: Constructing a unifying theory of ADHD. Psychological Bulletin, 121(1), 65–94. doi:10.1037/0033-2909.121.1.65

Barnett, W. S., Jung, K., Yarosz, D. J., Thomas, J., Hornbeck, A., Stechuk, R., & Burns, S. (2008). Educational effectiveness of the tools of the mind curriculum: a randomized trial. Early Childhood Research Quarterly, 23, 299–313. doi:10.1016/j.ecresq.2008.03.001

Belfi B., Gielen S., De Fraine B. & Verschueren K. (2013). Hoe de collectieve doelmatigheidsbeleving van lerarenteams wordt beïnvloed door sociaaleconomische schoolcompositie. Een onderzoek naar de rol van organisatieproceskenmerken.Leuven: Steunpunt SSL. 

Bernier, A., Carlson, S. M., Deschênes, M., & Matte-Gagné, C. (2012). Social factors in the development of early executive functioning: a closer look at the caregiving environment.Developmental Science, 15(1), 12-24. doi:10.1111/j.1467-7687.2011.01093.x

Berry, D. (2012). Inhibitory control and teacher–child conflict: Reciprocal associations across the elementary-school years. Journal of Applied Developmental Psychology, 33, 66–76. doi:10.1016/j.appdev.2011.10.002

Best, J. R., & Miller, P. H. (2010). A developmental perspective on executive function. Child Development, 81(6), 1641-1660. doi:10.1111/j.1467-8624.2010.01499.x

Best, J. R., Miller, P. H. & Jones, L. L. (2009). Executive functions after age 5: changes and correlates.Developmental Review, 29(3), 180-200. doi:10.1016/j.dr.2009.05.002

Best, J. R., Miller, P. H., & Naglieri, J. A. (2011). Relations between executive function and academic achievement from ages 5 to 17 in a large, representative national sample. Learning and Individual Differences, 21(4), 327-336. doi:10.1016/j.lindif.2011.01.007

Blair, C., & Peters, R. (2003).Physiological and neurocognitive correlates of adaptive behavior in preschool among children in head start. Developmental Neuropsychology, 24(1), 479-497. doi:10.1207/S15326942DN2401_04

Blair, C., & Raver, C. C. (2014). Closing the achievement gap through modification of neurocognitive and neuroendocrine function: Results from a cluster randomized controlled trial of an innovative approach to the education of children in kindergarten. PLOS One, 9 (11), 1-13. doi:10.1371/journal.pone.0112393.g003

Blair, C., & Raver, C. C. (2015). School readiness and self-regulation: A developmental psychobiological approach. Annual Review of Psychology, 66, 711-731. doi:10.1146/annurev-psych-010814-015221

Blair, C., Raver, C., Granger, D., Mills-Koonce, R., Hibel, L., & the Family Life Project Key Investigators. (2011). Allostasis and allostatic load in the context of poverty in early childhood. Development and Psychopathology, 23(3), 845–857. doi:10.1017/S0954579411000344

Blair, C., & Razza, R. P. (2007). Relating effortful control, executive function, and false belief understanding to emerging math and literacy ability in kindergarten. Child Development, 78, 647–663. doi:10.1111/j.1467-8624.2007.01019.x

Bodrova, E. (2008). Make-believe play versus academic skills: a Vygotskian approach to today’s dilemma of early childhood education. European Early Childhood Education Research Journal,16(3), 357-369. doi:10.1080/13502930802291777

Bodrova, E., & Leong, D. J. (2007). Tools of the mind: the vygotskian approach to early childhood education.Merrill/Prentice Hall, New York, NY.

Broidy, L. M., Nagin, D. S., Tremblay, R. E., Bates, J. E., Brame, B., Dodge, K. A., Fergusson, D., Vitaro, F. (2003). Developmental trajectories of childhood disruptive behaviors and adolescent delinquency: a six-site cross-national study. Developmental Psychology, 39(2), 222-245. doi:10.1037/0012-1649.39.2.222

Bronfenbrenner, U. (1986). Ecology of the family as a context for human development: Research perspectives. Developmental Psychology, 22(6), 723-742. doi:10.1037/0012- 1649.22.6.723

Bronfenbrenner, U. & Morris, P. A. (2006). The bioecological model of human development. In W. Damon, R. M. Lerner (Eds.), Handbook of Child Psychology(pp. 793-828). Hoboken, New Jersey: John Wiley & Sons.

Brown, T. E., & Landgraf, J. M. (2010). Improvements in executive function correlate with enhanced performance and functioning and health-related quality of life: Evidence from 2 large, double-blind, randomized, placebo-controlled trails in ADHD.Postgraduate Medicine, 122(5), 42-51. doi:10.3810/pgm.2010.09.2200

Bull, R., Espy, K. A., & Wiebe, S. A. (2008). Short-term memory, working memory, and   executive functioning in preschoolers: Longitudinal predictors of mathematical achievement at age 7 years. Developmental Neuropsychology, 33, 205-228. doi:10.1080/87565640801982312

Burchinal, M. R., Roberts, J., Riggins, R., Zeisel, S., Neebe, E., & Bryant, D. (2000). 

Relating quality of center-based childcare to early cognitive and language development longitudinally. Child Development71, 339–357. doi:10.1111/1467-8624.00149

Buyse, E., Koomen, H., & Verschueren, K. (2007). Interacties tussen leerkrachten enleerlingen. In K. Verschueren & H. Koomen (Reds.), Handboek Diagnostiek in de leerlingenbegeleiding(pp. 231-247). Antwerpen: Garant.

Cadima, J., Doumen, S., Verschueren, K., & Buyse, E. (2015). Child engagement in the transition to school: Contributions of self-regulation, teacher-child relationships and classroom climate. Early Childhood Research Quarterly, 32, 1–12. doi:10.1016/j. ecresq.2015.01.008

Cadima, J., Enrico, M., Ferreira, T., Verschueren, K., Leal, T., & Matos, P. M. (2016). Self-regulation in early childhood: The interplay between family risk, temperament and teacher-child interactions. European Journal of Developmental Psychology, 13, 341–360. doi:10.1080/17405629.2016.1161506

Cadima, J., Verschueren, K., Leal, T., & Guedes, C. (2016). Classroom interactions, dyadic teacher-child relationships and self-regulation in socially disadvantaged young children. Journal of Abnormal Child Psychology, 44, 7–17. doi:10.1007/ s10802-015-0060-50

Cameron, C. E., Connor, C. M., & Morrison, F. J. (2005). Effects of variation in teacher organization on classroom functioning. Journal of School Psychology, 43, 61–85. doi:10.1016/j.jsp.2004.12.002

Cameron Ponitz, C., McClelland, M. M., Jewkes, A. M., Connor, C. M., Farris, C. L., & Morrison, F. J. (2008). Touch your toes! Developing a direct measure of behavioral regulation in early childhood. Early Childhood Research Quarterly, 23, 141-158.

Capon, N., & Hulbert, J. (1973). The sleeper effect. An awakening. Public Opinion Quarterly, 37(3), 333-358. doi:10.1086/268097

Carlson, S. M. (2003). Executive function in context: development, measurement, theory and experience.Monographs of the Society for Research in Child Development, 68(3), 138-151. doi:10.1111/j.1540-5834.2003.06803012.x

Carlson, S. M., & Moses, L. J. (2001). Individual differences in inhibitory control and children’s theory of mind. Child Development, 72(4), 1032-1053. doi:10.1111/1467-8624.00333

Choi, J. Y., Castle, S. C., Williamson, A. C., Young, E., Worley, L., Long, M., & Horm, D. M. (2016). Teacher-child interactions and the development of executive function in preschool-age children attending head start. Early Education and Development, 27, 751–769. doi:10.1080/10409289.2016.1129864

Clark, C. A. C. (2010). Preschool executive functioning abilities predict early mathematics achievement.Developmental Psychology, 46(5), 1176-1191. doi:10.1037/a0019672

Collins, A., & Koechlin, E. (2012). Reasoning, learning and creativity: Frontal lobe function and human decision-making. PLoS Biology, 10(3), 1-16. doi:10.1371/journal.pbio.1001293

Cragg, L., & Gilmore, C. (2014). Skills underlying mathematics: The role of executive function in the development of mathematics proficiency. Trends in Neuroscience and Education, 3(2),63–68. doi:10.1016/j.tine.2013.12.001

Creemers, B. P. M., & Kyriakides, L. (2008). The dynamics of educational effectiveness: A contribution to policy, practice and theory in contemparary schools. London: Routledge.

Crone, E. (2008). Hoofdstuk 2: het lerende brein. In E. Crone (Ed.), Het puberende brein: over de ontwikkeling van de hersenen in de unieke periode van de adolescentie(pp. 42-83). Amsterdam, Nederland: Uitgeverij Bert Bakker.

Davis, J. C., Marra, C. A., Najafzadeh, M., & Lui-Ambrose, T. (2010). The independent contribution of executive functions to health related quality of life in older women. BMC Geriatrics, 10(16), 16-23. doi:10.1186/1471-2318-10-16

Denson, T. F., Pedersen, W. C., Friese, M., Hahm, A., & Roberts, L. (2011). Understanding impulsive aggression: Angry rumination and reduces self-control capacity are mechanisms underlying the provocationaggression relationship. Personality and Social Psychology Bulletin, 37, 850-862. doi:10.1177/0146167211401420

Departement Onderwijs en Vorming (2016). Onderzoek naar kleuterparticipatie. Eindrapport.Retrieved from https://www.onderwijs.vlaanderen.be/sites/default/files/atoms/files/Ein…

Diamond, A. (2012). Activities and programs that improve children’s executive functions. Psychological Science, 21(5), 335–341. doi:10.1177/0963721412453722

Diamond, A. (2013). Executive functions. The Annual Review of Psychology, 27, 135- 168. doi:10.1146/annurev-psych-113011-143750

Diamond, A., Barnett, W. S., Thomas, J., & Munro, S. (2007). Preschool program improves cognitive control. Science, 318(5855), 1387– 1388. doi:10.1126/science.1151148

Diamond, A., & Ling, D. S. (2016). Conclusions about interventions, programs, and approaches for improving executive functions that appear justified and those that, despite much hype, do not. Developmental Cognitive Neuroscience, 18, 34–48. doi:10.1016/j.dcn.2015.11.005

Doll, B., & Yoon, J. (2010). The current status of youth prevention science. In: B. Doll, W. Pfohl, & J. Yoon (Eds.), Handbook of youth prevention science (pp.1-18). NewYork/London: Routledge. 

Downer, J. T., Sabol, T., & Hamre, В. K. (2010). Teacher-child interactions in the classroom: toward a theory of within- and cross-domain links to children's develop mental outcomes. Early Education and Development, 21, 699-723. doi:10.1080/10409289.2010.497453

Dryden, J. (2016). Poverty linked to childhood depression, changes in brain connectivity. Washington University School of Medicine. Retrieved from https://medicine.wustl.edu/news/poverty-linked-to-childhood-depression-…

Durlak, J. A. (2009). Prevention programs. In: T.B. Gutkin & C.R. Reynolds (Eds.), The handbook of school psychology (4th edition) (pp.905-920). Hoboken, NJ: John Wiley.

Edulex (2001). Toelatingsvoorwaarden leerlingen in het gewoon basisonderwijs. Retrieved December 17, 2017, from https://data-onderwijs.vlaanderen.be/edulex/document.aspx?docid=13126 

Edulex (1997). Decreet basisonderwijs.Retrieved December 17, 2017, from http://data-onderwijs.vlaanderen.be/edulex/document.aspx?docid=12254

Egberink, I. J. L., & Vermeulen, C. S. M. (2007). Strengths and Difficulties Questionnaire. Retrieved from https://www.cotandocumentatie.nl/beoordelingen/b/13412/strengthsand-dif…

Eisenberg, N., Zhou, Q., Spinrad, T. L., Valiente, C., Fabes, R. A., & Liew, J. (2005). Relations among positive parenting, children’s effortful control, and externalizing problems: A three-wave longitudinal study. Child Development, 76(5), 1055-1071. doi:10.1111/j.1467-8624.2005.00897.x

Elliott, R. (2003). Executive functions and their disorders. British Medical Bulletin, 65, 49-59. doi:10.1093/bmb/65.1.49

Engle, P. L., Fernald, L. C., Alderman, H., Behrman, J., O’Gara, C., Yousafzai, A., & Iltus, S. (2011). Strategies for reducing inequalities and improving developmental outcomes for young children in low-income and middle-income countries. The Lancet, 378(9799),1339-1353. doi:10.1016/S0140-6736(11)60889-1

Ericsson, K. A., & Towne T. J. (2010). Expertise. Wiley Interdisciplinary Reviews: Cognitive Science,1(3),404-416. doi:10.1002/wcs.47

Evans, G. W. & Kim P. (2012). Childhood poverty and young adults' allostatic load: the mediating role of childhood cumulative risk exposure. Psychological Science, 23(9), 979-83. doi:10.1177/0956797612441218

Evans, G. W. & Schamberg, M. A. (2009). Childhood poverty, chronic stress, and adult working memory.Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 106(16), 6545–6549. doi:10.1073/pnas.0811910106

Farah M. J., Shera D. M., Savage J. H., Betancourt L., Giannetta J. M., Brodsky N. L., & Hurt, H. (2006). Childhood poverty: specific associations with neurocognitive development.Brain Research, 1110, 166–174. doi:10.1016/j.brainres.2006.06.072

Feryn, S. (2016). Strijd tegen kinderarmoede begint in de kleuterklas. Chipka infomagazine Aalst, 12-15.

Feryn, S. (2017a). Zet je EF-bril op. Stimuleer de executieve functies van jouw kleuters. Belgium, Brugge: die Keure.

Feryn, S. (2017b). Zet je EF-bril op en stimuleer de ontwikkeling van executieve functies vanaf de kleuterklas. TOKK, 42, 93-98.

Ferreira, J. C., & Patino, C. M. (2017). Types of outcomes in clinical research. Jornal 

Brasileiro de Pneumologia, 43(1), 5. doi:10.1590/S1806-37562017000000021

Follmer, D. J., & Stefanou C. R. (2014). Examining the correspondence between a direct and an indirect measure of executive functions: Implications for school-based assessment.The School Psychologist, 68(3).

Friedman N. P. , Haberstick B. C., Willcutt E. G., Miyake A., Young S. E., Corley R. P. & Hewitt J. K. (2007). Greater attention problems during childhood predict poorer executive functioning in late adolescence. Psychological Science, 18,893-900. doi:10.1111/j.1467-9280.2007.01997.x

Fuster, J. M. (1993). Frontal lobes. Current Opinion in Neurobiology, 3, 160-165. doi:10.1016/0959-4388(93)90204-C

Gadeyne, E., Ghesquiere, P., & Onghena, P. (2004). Longitudinal relations between parenting and child adjustment in young children. Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology, 33(2), 347-358. doi:10.1207/s15374424jccp3302_16

Gandolfi, E., Viterbori, P., Traverso, L., & Usai, M. C. (2014). Inhibitory processes in toddlers: a latent-variable approach. Frontiers in Psychology, 5, 1–11. doi:10.3389/fpsyg.2014.00381

Ganzel, B. L., Morris, P. A., & Wethington, E. (2010). Allostasis and the human brain: Integrating models of stress from the social and life sciences. Psychological Review, 117,134–174. doi:10.1037/a0017773

Garon, N., Bryson, S. E., & Smith, I. M. (2008). Executive function in preschoolers: A review using an integrative framework. Psychological Bulletin, 124(1), 31-60. doi:10.1037/0033-2909.134.1.31

Gathercole, S. E., Alloway, T. P., Willis, C., & Adams, A. (2006). Working memory in children with reading disabilities. Journal of Experimental Child Psychology, 93(3), 265-281. doi:10.1016/j.jecp.2005.08.003

Gathercole, S. E., Pickering, S. J., Knight, C., & Stegmann, Z. (2004).Working memory skills and educational attainment: evidence from national curriculum assessments at 7 and 14 years of age. Applied Cognitive Psychology, 18(1), 1-16. doi:10.1002/acp.934

Geenen, G. (2007). Intergenerationele overdracht van gehechtheid bij Belgische moeders en kinderen die in extreme armoede leven: een meervoudige gevalsstudie (Unpublished doctoral dissertation). Katholieke Universiteit Leuven, Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen, Belgium.

Gray, J. R. (2004). Integration of emotion and cognitive control. Current Directions in Psychological Science, 13, 46-48. doi:10.1111/j.0963-7214.2004.00272.x

Grietens, H. & Bijttebier, P. (2007). Emotionele en gedragsproblemen. In K. Verschueren & H. Koomen (Eds.), Handboek Diagnostiek in de leerlingenbegeleiding(pp. 169-180). Antwerpen: Garant.

Hackman, D. A., Farah, M. J., & Meaney, M. J. (2010). Socioeconomic status and the brain: mechanistic insights from human and animal research. Neuroscience, 11, 651-659. doi:10.1038/nrn2897

Hamre, B. K., & Pianta, R. C. (2005). Can instructional and emotional support in the first grade classroom make a difference for children at risk of school failure? Child Development, 76, 949–967. doi:10.1111/j.1467-8624.2005.00889.x

Herrod, H. G. (2007). Do first years really last a lifetime? Clinical Pediatrics, 46(3).199-205. doi:10.1177/0009922806297303

Hirtt, N., Nicaise, I., & De Zutter, D. (2007). De school van ongelijkheid. Berchem: EPO.

Hofmann, W., Schmeichel, B. J., & Baddeley, A. D. (2012).Executive functions and selfregulation. Trends in cognitive sciences, 16(3), 174-180. 

Howes, C., Burchinal, M., Pianta, R., Bryant, D., Early, D., Clifford, R., & Barbarin O. (2008). Ready to learn: Children’s pre-academic achievement in pre-kindergarten programs.Early Childhood Research Quarterly, 23, 27–50. doi:10.1016/j.ecresq.2007.05.002

Howes, C., Wishard, A., Fuligni, A., Zucker, E., Lee, L., Obregon, N., & Spivak, A. (2011). Classroom dimensions predict early peer interaction when children are diverse in ethnicity, race, and home language. Early Childhood Research Quarterly, 26, 399–408. doi:10.1016/j.ecresq.2011.02.004

Hughes, C., & Ensor, R. (2009). How do families help or hinder the development of executive function? New Directions in Child and Adolescent Psychiatry, 123, 35–50. doi:10.1002/cd.234

Huizinga, M., Dolan, C. V., & van der Molen, M. W. (2006). Age-related change in executive function: Developmental trends and a latent variable analysis. Neuropsychologia, 44(11), 2017-2036. doi:10.1016/j.neuropsychologia.2006.01.010

Huizinga, M. (2007). De ontwikkeling van executieve functies tussen kindertijd en jongvolwassenheid. Neuropraxis, 3, 74-82.

Huizinga, M., & Smidts, D. P. (2011). Age-related changes in executive function: A normative study with the dutch version of the Behaviour Rating Inventory of Executive Function (BRIEF). Child Neuropsychology, 17(1), 51-66. doi:10.1080/09297049.2010.509715

Hyson, M., & Biggar, H. (2005). NAEYC’s standards for early childhood professional preparation: Getting from here to there. In M. Zaslow & I. Martinez-Beck (Eds.), Critical issues in early childhood professional development(pp. 283–308). Baltimore: Brookes.

Huttenlocher, P. R. (2002). Neural plasticity: the effects of environment on the development of the cerebral cortex. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Jacobs, D., & Danhier, J. (2017). Segregatie in het onderwijs overstijgen. Analyse van de resultaten van het PISA 2015-onderzoek in Vlaanderen en in de Federatie Wallonië-Brussel. Retrieved from https://www.kbs-frb.be

Jurado, M. B., & Rosselli, M. (2007). The elusive nature of executive functions: A review of our current understanding. Neuropsychological Review, 17(3), 213-233. doi:10.1007/s11065-007-9040-z

Jussim L., & Harber K. D. (2005). Teacher expectations and self-fulfilling prophecies: Knowns and unknowns, resolved and unresolved controversies. Personality and Social Psychology Review9, 131-155. doi: 10.1207/s15327957pspr0902_3

Katz, I., Corlyon, J., La Place, V. & Hunter, S. (2007). The relationship between parenting and poverty. York, England: Policy Research Bureau.

Kim, P., Evans, G., Angstadt, M., Shaun Ho, S., Sripada, S., Swain, J., & Luan Pan, K. (2013). Effects of childhood poverty and chronic stress on emotion regulatory brain function in adulthood. Proceedings of the National Academy of Sciences, 110(46). 18442-18447. doi:10.1073/pnas.1308240110

Kim, K., Lee, Y., & Lee, Y. (2010). A multilevel analysis of factors related to poverty in welfare states. Social Indicators Research, 99, 391-404. doi:10.1007/s11205-010-9592-9.

Kind en Gezin (2015).Het kind in Vlaanderen. Retrieved from http://www.kindengezin.be/img/KIV2015.pdf

Kind en Gezin (2016). Evolutie kansarmoede-index gemeentelijk niveau 2001-2016. Retrieved fromhttps://www.kindengezin.be/cijfers-en-rapporten/cijfers/kansarmoede/gem…

Klingberg, T., Fernell, E., Olesen, P., Johnson, M., Gustafsson, P., Dahlström, K., & Westerberg, H. (2005). Computerized training of working memory in children with ADHD-a randomized, controlled trial. Journal of the American Academic Child and Adolescent Psychiatry, 44, 177–186. doi:10.1097/00004583-200502000-00010

Koomen, H. M. Y., Verschueren, K., van Schooten, E., Jak, S., & Pianta, R. C. (2012). Validating the Student-Teacher Relationship Scale: Testing factor structure and measurement invariance across child gender and age in a Dutch sample. Journal of School Psychology, 50, 215–234. doi:10.1016/j.jsp.2011.09.001

Laevers, F., Vanhoutte, T., & Derycke, C. (2003). Omgaan met kansarmoede in de basisschool. Pijnpunten-beleving-aanpak. Leuven: CEGO Publishers.

Landry, S. H., Miller-Loncar, C. L., Smith, K. E., & Swank, P. R. (2002). The role of early parenting in children’s development of executive processes. Developmental Neuropsychology, 21(1), 15-41. doi:10.1207/S15326942DN2101_2

LeCuyer, E., & Houck, G. M. (2006). Maternal limit-setting in toddlerhood: Socialization strategies for the development of self-regulation. Infant Mental Health Journal, 27(4), 344-370. doi:10.1002/imhj.20096

Luby, J., Belden, A., Botteron, K., Marrus, N., Harms, M., Babb, C., Nishino, T., & Barch, D. (2013). The Effects of Poverty on Childhood Brain Development: The Mediating Effect of Caregiving and Stressful Life Events. Jama Pediatrics online167(12), 1135-1142. doi:10.1001/jamapediatrics.2013.3139

Luciana, M., Conklin, H. M., Hooper, C. J., & Yarger, R. S. (2005). The development of   nonverbal working memory and executive control processes in adolescents. Child Development, 76(3), 697–712. doi:10.1111/j.1467-8624.2005.00872.x

Magnuson, K. A., & Walfogel, J. (2005). Early childhood care and education: Effects on ethnic and racial gaps in school readiness. Future of Children,15(1), 169-196.

Mashburn, A. J., Pianta, R. C., Hamre, B. K., Downer, J. T., Barbarin, O., Bryant, D.,…Howes, C. (2008). Measures of classroom quality in prekindergarten and children’s development of academic, language, and social skills. Child Development, 79(3), 732–749. doi:10.1111/j.1467-8624.2008.01154.x

McClelland, M. M., Cameron, C. E., Duncan, R., Bowles, R. P., Acock, A. C., Miao, A., & Pratt, M. E. (2014). Predictors of early growth in academic achievement: the head-toes-knees-shoulders task. Frontiers in Psychology, 5, 599. doi:10.3389/fpsyg.2014.00599

McClelland, M. M., Cameron Ponitz, C., Messersmith, E., & Tominey, S. (2010). Self-regulation: The integration of cognition and emotion. Handbook of life-span development, 1, 509–553, Hoboken, NJ: Wiley & Sons.

McEwen, B. S., & Gianaros, P. J. (2011). Stress- and allostasis- induced brain plasticity. Annual Review of Medicine, 62, 51– 66. doi:10.1146/annurev-med-052209-100430

McEwen, B. S., & Stellar, E. (1993). Stress and the individual. Mechanisms leading to disease. Archives of Internal Medicine, 153(18), 2093-2101. doi:10.1001/archinte.1993.00410180039004

Melby-Lervag, M., & Hulme, C. (2013). Is working memory training effective? A meta-analytic review. Developmental Psychology, 49, 270–291.doi:10.1037/a0028228

Merton R. K. (1968). The Matthew effect in Science. Science, 159(3810), 56–63. doi:10.1126/science.159.3810.56.

Miller, L. H., Smith, A. D., & Rothstein, L. (1994). The stress solution. An action plan to manage the stress in your life.New York, NY: Pocket Books.

Moffitt, T. E., Arseneault, L., Belsky, D., Dickson, N., Hancox, R. J., Harrington, H.,…Caspi, A. (2010). A gradient of childhood self-control predicts health, wealth and public safety. Proceedings of the National Academy of Sciences, 108(7), 2693-2698. doi:10.1073/pnas.1010076108

Morrison, A., & Chein, J. (2011). Does working memory training work? The promise and challenges of enhancing cognition by training working memory. Psychonomic Bulletin and Review, 18, 46–60. doi:10.3758/s13423-010-0034-0

Nayfeld, I., Fuccillo, J., & Greenfield, D. B. (2013). Executive functions in early learning: Extending the relationship between executive functions and school readiness to science. Learning and Individual Differences, 26, 81-88. doi:10.1016/j.lindif.2013.04.011

Nicaise, I. (2011). Het Gelijke Onderwijskansendecreet: een breuk in de cirkel? In D. Dierckx, J. Vranken, J. Coene & A. Van Haarlem, Armoede en Sociale Uitsluiting Jaarboek 2011 (pp. 101-118). Leuven: Acco.

Noble, K. F., McCandliss, B. D., & Farah, M. J. (2007). Socioeconomic gradients predict    individual differences in neurocognitive abilities. Developmental Science, 10(4), 464-480. doi:10.1111/j.1467-7687.2007.00600.x

Noble, K. G., Norman, M. F., & Farah, M. J. (2005). Neurocognitive correlates of socioeconomic status in kindergarten children. Developmental Science, 8, 74-87.  doi:10.1111/j.1467-7687.2005.00394.x

OECD (2016). PISA 2015 results in focus. Retrieved from https://www.oecd.org/pisa

Oswald, M. E. & Grosjean, S. (2004). Confirmation bias. In Pohl, R. F. (Red.), Cognitive illusions. A handbook on fallacies and biases in thinking, judgement and memory(pp. 79-96). New York, NY: Psychology Press.

Pianta, R. C., La Paro, K. M., Payne, C., Cox, M. J., & Bradley, R. (2002). The relation of kindergarten classroom environment to teacher, family, and school characteristics and child outcomes. The Elementary School Journal, 102, 225-238. doi:10.1086/499701

Poesen-Vandeputte, M. & Nicaise, I. (2010). De relatie tussen de doelgroepafbakening van kansarme kleuters en hun startpositie op school SSL/0D1/2010.26. Leuven: Steunpunt Studie- en Schoolloopbanen (SLL).

Polderman, T. J., Posthuma, D., De Sonneville, L. M., Stins J. F., Verhulst, F. C., & Boomsma, D. I. (2007). Genetic analyses of the stability of executive functioning during childhood. Biological Psychology, 73, 11-20. doi:10.1016/j.biopsycho.2007.05.002

Posner, M. I., & Rothbart, M. K. (2007). Educating the human brain.Washington, DC: American Psychological Association.

Raaijmakers, M. A. J., Smidts, D. P., Sergeant., J. A., Maassen, G. H., Posthumus, J. A., van Engeland, H., & Matthys, W. (2008). Executive functions in preschool children with aggressive behavior: impairments in inhibitory control. Journal of Abnormal Child Psychology, 36(7), 1097-1107. doi:10.1007/s10802-008-9235-7

Raver, C. C., Blair C., & Willoughby, M. (2013). Poverty as a predictor of 4-year-olds executive function: new perspectives on models of differential susceptibility. Developmental Psychology, 49(2), 292-304. doi:10.1037/a0028343

Reynolds, A. J. (2010). Early childhood to young adulthood: An introduction to the special issue. Children and Youth Services Review, 32(8), 1045-1053. doi:10.1016/j.childyouth.2010.03.024

Rhoades, B. L., Greenberg, M. T., Lanza, S. T., & Blair, C. (2011). Demographic and familial predictors of early executive function development: contribution of a person-centered perspective. Journal of Experimental Child Psychology, 108, 638-662. doi:10.1016/j.jecp.2010.08.004

Riggs, N. R., Blair, C. B., & Greenberg, M. T. (2003). Concurrent and 2-year longitudinal relations between executive function and the behavior of 1st and 2nd grade children. Child Neuropsychology, 9,267-276. doi:10.1076/chin.9.4.267.23513

Rimm-Kaufman, S. E., La Paro, K. M., Downer, J. T., & Pianta, R.C. (2005). The contribution of classroom setting and quality of instruction to children’s behavior in kindergarten classrooms. The Elementary School Journal, 105, 377-394. doi:10.1086/429948

Rimm-Kaufman, S. E., Curby, T. W., Grimm, K. J., Nathanson, L., & Borck, L. L. (2009). The contribution of children’s self-regulation and classroom quality to children’s adaptive behaviors in the kindergarten classroom. Developmental Psychology, 45, 958-972. doi:10.1037/a0015861

Roebers, C. M., Röthlisberger, M., Cimeli, E. M., & Neuenschwander, R. (2011). School enrolment and executive functioning: A longitudinal perspective on developmental changes, the influence of learning context, and the prediction of pre-academic skills. European Journal of Developmental Psychology, 8(5), 526-540. doi:10.1080/17405629.2011.571841

Romero-Lopez, M., Quesada-Conde, A., Alvarez Bernardo, G., & Justicia-Arraez, A. (2017). The relationship between executive functions and externalizing behavior problems in early childhood education. Procedia Social and Behavior Sciences237, 778-783. doi:10.1016/j.sbspro.2017.02.121

Romine, C. B., & Reynolds, C. R. (2005). A model of the development of frontal lobe function: findings from a meta-analysis. Applied Neuropsychology, 12(4), 190 – 201. doi:10.1207/s15324826an1204_2

Roorda, D. L., Koomen, H. M. Y., Spilt, J. L., & Oort, F. J. (2011). The influence of affective teacher-student relationships on students’ school engagement and achievement: A meta-analytic approach. Review of Educational Research, 81, 493–529. doi:10.3102/0034654311421793

Roose, I. & Pulinx, R. (2014). Kleine kinderen, grote kansen. Hoe kleuterleraars leren omgaan met armoede en ongelijkheid. Koning Boudewijnstichting. Kortrijk, Belgium: Jo Vandenbulcke.

Roskam, I., Stievenart, M., Meunier, J. C., & Noël, M. P. (2014). The development of children’s inhibition: Does parenting matter? Journal of Experimental Child Psychology, 122, 166-182. doi:10.1016/j.jecp.2014.01.003

Röthlisberger, M., Neuenschwander, R., Cimeli, P., Michel, E., & Roebers, C. M. (2012). Improving executive functions in 5- and 6-year-olds: evaluation of a small group intervention in prekindergarten and kindergarten children. Child Development, 21, 11-429. doi:10.1002/icd.752

Sarsour, K., Sheridan, M., Jutte, D., Nuru-Jeter, A., Hinshaw, S., & Boyce, W. T. (2011).    Family socioeconomic status and child executive functions: the roles of language, home environment, and single parenthood. Journal of the International Neuropsychological Society, 17(1), 120–132. doi:10.1017/S1355617710001335

Schoemaker, K., Mulder, H., Dekovic, M., & Matthys, W. (2013). Executive functions in preschool children with externalizing behavior problems: A meta-analysis. Journal of Abnormal Child Psychology, 41(3), 457-471. doi: 10.1007/s10802-012-9684-x

Schutter, D., van Bokhoven, I., Vanderschuren, L., Lochman, J., & Matthys, W. (2011). Risky decision making in substance dependent adolescents with a disruptive behavior disorder. Journal of Abnormal Child Psychology, 39(3),333-339.

Shadish, W. R., Cook, T. D., & Campbell, D. T. (2002). Experimental and quasi-experimental 

designs for generalized causal inference. Boston, Houghton Mifflin Company.

Shaul, S., & Schwartz, M. (2014). The role of the executive functions in school readiness   among preschool-age children. Reading and writing, 27(4), 749-786. 
doi:10.1007/s11145-013-9470-3

Shavers, V. (2007). Measurement of socioeconomic status in health disparities research. Journal of the National Medical Association, 99(9), 1013-23. 

Shaw, D. S., Lacourse, E., & Nagin, D. S. (2005). Developmental trajectories of conduct problems and hyperactivity from ages 2 to 10. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 46, 931–942. doi:10.1111/j.1469-7610.2004.00390.x

Shipstead, Z., Redick, T. S., & Engle, R. W. (2012). Is working memory training effective?Psychological Bulletin, 138, 628–654. doi:10.1037/a0027473

Smidts, D., & Huizinga, M. (2011). Gedrag in uitvoering. Over executieve functies bij kinderen en pubers. Amsterdam, The Netherlands: Nieuwezijds B.V.

Somerville, L. H., & Casey, B. J. (2010). Developmental neurobiology of cognitive control and motivational systems. Current Opinion in Neurobiology, 20, 1-6. doi:10.1016/j.conb.2010.01.006

Sonuga-Barke, E. J. S., & Halperin, J. M. (2011). Developmental phenotypes and causal pathways in attention deficit/hyperactivity disorder: potential targets for early intervention?Journal of Child Psychology and Psychiatry, 51, 368–389. doi:10.1111/j.1469-7610.2009.02195.x

Steenssens, K., Aguilar, L. M., Demeyer, B., & Fontaine, P. (2008). Kinderen in armoede. Status quaestions van het wetenschappelijk onderzoek voor België.IGOA.

Steunpunt Diversiteit & Leren (n.d.).Situering kinderarmoede in Vlaanderen.Retrieved from http://dekloofeenbeetjedichten.be/sites/dekloof.dev/files/Kinderarmoede…

Studiedienst Vlaamse Regering (2016). Vlaamse Armoedemonitor.Retrieved from https://www.vlaanderen.be/nl/publicaties/detail/vlaamse-armoedebaromete…

Stuss, D. T., & Alexander, M. P. (2000). Executive functions and the frontal lobes: A conceptual view. Psychological Research, 63(3-4), 289-298. doi:10.1007/s004269900007

Ten Eycke, K. D., & Dewey, D. (2016). Parent-report and performance-based measures of executive function assess different constructs. Child Neuropsychology. A Journal on Normaland Abnormal Development in Childhood and Adolescence, 22(8), 889-906. doi:10.1080/09297049.2015.1065961 

Tominey, S. L. & McClelland, M. M. (2011) Red light, purple light: findings from a randomized trial using circle time games to improve behavioral self-regulation in preschool. Early Education and Development, 22(3), 489-519, doi: 10.1080/10409289.2011.574258 

Traverso, L., Viterbori, P., & Usai, M. C. (2015). Improving executive function in childhood: evaluation of a training intervention for 5-year-old children. Frontiers in Psychology, 6, 525. doi:10.3389/fpsyg.2015.00525

Treffers, F., & van Widenfelt, B. (2005). Nederlandse vertaling van de Strengths and Difficulties Questionnaire van Goodman (1997). Retrieved from www.sdqinfo.org

UNICEF (2012). Iedereen gelijke kansen op school? Dat denken zij ervan. Het perspectief van maatschappelijk kwetsbare kinderen en jongeren in het onderwijsdebat. Retrieved from www.unicef.be/content/uploads/2014/06/wdyt_gelijke-kansen-op-school.pdf

Urban, M., Vandenbroeck, M., Peeters, J. & Lazzari, A. (2011). CoRe - Competence Requirements in Early Childhood Education and Care. A Study for the European Commission Directorate-General for Education and Culture. London & Ghent: University of East London, Cass School of Education & University of Ghent, Department for Social Welfare Studies.

Van Avermaet, P., & Sierens, S. (2010). Diversiteit is de norm. Er mee leren omgaan de uitdaging. Een referentiekader voor omgaan met diversiteit in onderwijs. Handboek beleidsvoerend vermogen, 4, 1-48.

Vandenbroucke, L., Verschueren, K., & Baeyens, D. (2017a). The development of executive functioning across the transition to first grade and its predictive value for academic achievement. Learning and instruction, 49, 103-112. doi:10.1016/j.learninstruc.2016.12.008

Vandenbroucke, L., Verschueren, K., & Baeyens, D. (2017b). In kaart brengen van problemen met executieve functies: het gebruik van vragenlijsten en prestatietaken. Signaal, 101, 4-20.

Vandenbroucke, L., Verschueren, K., Ceulemans, E., De Smedt, B., De Roover, K., & Baeyens, D. (2015). Family demographic profiles and their relationship with the quality of executive functioning subcomponents in kindergarten. The British journal of developmental psychology, 34(2), 226-244. doi:10.1111/bjdp.12127

Vandenbroucke, L., Spilt, J., Verschueren, K., Piccinin, C., & Baeyens, D. (2018).The classroom as a developmental context for cognitive development: A meta-analysis on the importance of teacher–student interactions for children’s executive functions. Review of Educational Research, 88(1). 125-164. doi: 10.3102/0034654317743200

van der Heijden, K. B., Suurland, J., de Sonneville, L. M. J., & Swaab, H. (2013). BRIEF-P vragenlijst executieve functies voor 2- tot 5-jarigen. Handleiding. Amsterdam, The Netherlands: Hogrefe.

Vlaamse Regering (2014). Beleidsnota 2014-2019 Onderwijs. Retrieved from https://www.vlaanderen.be/nl/publicaties/detail/beleidsnota-2014-2019-o…

Vranken, J., & De Boyser, K. (2005). Het jaarboek in perspectief. In J. Vranken & K. De Boyser (Eds.), Jaarboek armoede en sociale uitsluiting(pp. 25-39). Leuven, Belgium: ACCO.

Vuontela, V., Carlson, S., Troberg, A-M., Fontell, T., Simola, P., Saarinen, S., & Aronen, E. (2013). Working memory, attention, inhibition, and their relation to adaptive functioning and behavioral/emotional symptoms in school-aged children.Child Psychiatry and Human Development, 44(1), 105-122. doi:10.1007/s10578-012-0313-2

Vygotsky, L. S. (1978). Interaction between learning and development. In Gauvain & Cole (Eds.). Readings on the Development of Children (pp. 34-40). New York: Scientific American Books. Retrieved from http://www.colorado.edu/

Wagner, S. L., Cepeda, I., Krieger, D., Maggi, S., D’Angiulli, A., Weinberg, J., & Grunau, E. (2015). Higher cortisol is associated with poorer executive functioning in preschool children: The role of parenting stress, parent coping and quality of daycare. Child Neuropsychology, 22(7), 853-869. doi:10.1080/09297049.2015.1080232

Walker, S., Wachs, T., Grantham-McGregor, S., Black, M., Nelson, C., Huffman, S.,…Richter, L. (2011). Inequality in early childhood: risk and protective factors for early child development. The Lancet, 378,1325-1338. doi:10.1016/S0140-6736(11)60555-2

Werner, E. (1997). Vulnerable but invincible: high-risk children from birth to adulthood. Acta 

Paediatrica, 86, 103–105. doi:10.1111/j.1651-2227.1997.tb18356.x

Wesdorp, P. & Jungmann, N. (2016). Impact. Hoe beïnvloeden schulden het gedrag van mensen?Retrieved from https://www.sbcm.nl/fileadmin/Downloads/2016/Ww.gedrag.pdf

Willis, S. L., Tennstedt, S. L., Marsiske, M., Ball, K., Elias, J., & Koepke, K. M. (2006). Long-term effects of cognitive training on everyday functional outcomes in older adults. Journal of the American Medical Association, 296, 2805–2814. doi:10.1001/jama.296.23.2805

Zelazo, P. D., Reznick, J. S., & Piñon, D. E. (1995). Response control and the execution of verbal rules. Developmental Psychology,31(3), 508-517. doi:10.1037/0012-1649.31.3.508

Zelazo, P. D., & Carlson, S. M. (2012). Hot and cool executive function in childhood and adolescence: Development and plasticity. Child Development Perspectives, 6(4),       354-360. doi:10.1111/j.1750-8606.2012.00246.x

Zelazo, D., & Müller, U. (2002). The Balance Beam in the Balance: Reflections on Rules, Relational Complexity, and Developmental Processes. Journal of Experimental Child Psychology, 81(4), 458-465. doi:10.1006/jecp.2002.2667

Zwikker, M., van Dale, D., Dunnink, T., Willemse, G., van Rooijen, S., Heeringa, N., & Rensen, P. (2015). Erkenningstraject interventies. Criteria voor gezamenlijke kwaliteitsbeoordeling 2015-2018. Nederland: Utrecht.

 

Universiteit of Hogeschool
Master in de psychologie. Afstudeerrichting schoolpsychologie.
Publicatiejaar
2018
Promotor(en)
Prof. Dr. Dieter Baeyens en Prof. Drs. Jantine Spilt
Kernwoorden