Can environmental history provide a contribution to the explanation of (violent) radicalisation in Western Europe?

Paul Vossen
Milieugeschiedenis kan bijdragen tot een betere framing van (gewelddadige) radicalisering in West-Europa. Het argument is dat grieven en frustraties die als mogelijke oorzaken van radicalisering worden beschouwd, kunnen worden versterkt door een gebrek aan overeenstemming tussen hoe een (huidige) samenleving hiermee omgaat en hoe een individu of groep percipieert dat ze in een andere historische of ecologische context zouden zijn benaderd. Deze 'andere context' kan de samenleving van een persoon zijn voordat hij naar een andere samenleving migreerde, of voordat ouders of grootouders migreerden; voor een persoon die nooit migreerde maar geconfronteerd werd met een veranderende fysieke en sociale omgeving kan het de perceptie zijn van een geïdealiseerd verleden.

Gewelddadige religieuze radicalisering in West-Europa (totaal) anders bekeken

Milieugeschiedenis, een boeiende recente wetenschap, helpt om gewelddadige religieuze radicalisering vanuit een totaal andere, weinig gekende invalshoek te benaderen. Het verrijkt het maatschappelijk debat rond radicalisering en tilt het boven de simplismen die spijtig genoeg nog zo frequent circuleren.

“Slechts” 4% van alle terroristische acties in de Europese Unie  wordt geclaimd vanuit een religieuze ideologie.

In West-Europa wordt gewelddadige religieuze radicalisering steevast in verband gebracht met de Islam omdat het fenomeen zich vooral manifesteert bij mensen met een immigratieachtergrond uit regio’s met een overwegend moslim bevolking. Deze focus gaat voorbij aan het feit dat het aantal terroristische aanslagen in West-Europa beduidend is afgenomen, van 4670 tussen 1979 en 1980 tot 1484 tussen 2010 en 2016. Uit zowel Europese als Amerikaanse gegevensbestanden blijkt dat nationalistische / separatische motieven en uiterst linkse en anarchistische ideologieën ook vandaag nog steeds aan de basis liggen van de meeste aanslagen. De Europol gegevens tonen bovendien dat tussen 2006 en 2016 “slechts” 4% van alle terroristische acties in de Europese Unie wordt geclaimd door een religieuze ideologie.

Een frappant aspect van gewelddadige religieuze radicalisering is de verwachting dat eenvoudigere, minder complexe leefomstandigheden een antwoord zullen bieden op frustraties en grieven. Voor IS bijvoorbeeld formuleert Professor Rik Coolsaet dit aspect als “IS heeft aanzienlijke inspanningen geleverd om zijn aanhangers het beeld te geven van een ideale gemeenschap, gebaseerd op eenvoudige regels, een deugdzaam kalifaat waar alle moslims over de hele wereld zich bij konden aansluiten, (...) voor mensen die zich tot nog toe buitenlanders in hun eigen land voelden”. En Anders Breivik, die in 2011 77 mensen vermoordde in Noorwegen, beschrijft zichzelf als "een man van logica. (…) een voorstander van een monocultureel christelijk Europa ".

De visies geventileerd in sommige sociale netwerken  en media getuigen van een ontmoedigend simplisme.

Eenvoud betekent niet primitiviteit. Het militair materieel, de doordachte communicatie strategieën en de uitgewerkte visie op hoe die betere samenleving moet worden gestructureerd, getuigen van een hoge professionaliteit. Wat geventileerd wordt binnen sommige sociale netwerken en media getuigt daarentegen van een ontmoedigend simplisme. Het is alsof er een éénduidig verband zou bestaan tussen een instructie in een historisch religieus boek en een terroristische aanslag. Gemakshalve wordt er abstractie gemaakt van de dynamische en geografisch zeer diverse uitdrukkingsvormen van godsdiensten die zich ontwikkelden gedurende vele honderden of duizenden jaren. Het is alsof er geen enkele diversiteit bestaat binnen de enorme gebieden waarin de meerderheid van moslims en christenen wonen. Alsof moslims allen onbekwaam zijn om zelf analyses te maken; alsof alle katholieken het gerechtvaardigd vinden om abortusklinieken te vernielen of om homoseksuelen te excommuniceren.

Milieugeschiedenis kan meer licht op radicalisering werpen

Milieugeschiedenis, een recente wetenschappelijke discipline, helpt om gewelddadige religieuze radicalisering vanuit een andere, weinig gekende invalshoek te benaderen. Elk natuurlijk milieu stelt specifieke eisen om een duurzaam overleven van een samenleving mogelijk te maken. Milieugeschiedenis bestudeert de wisselwerking in het verleden tussen mensen en het fysisch milieu waarvan zij afhankelijk zijn voor hun voedsel, een dak boven het hoofd en klederen aan het lijf.

Die kennis werpt een bijkomend licht op radicalisering. West-Europa, met overwegend een gunstig klimaat en rijke landbouwgronden kan zich een flexibel beheer van haar milieu permitteren zolang dit niet leidt tot onomkeerbare uitputting. Dit is allerminst het geval voor het Midden en Nabije Oosten, of voor Noord en Sub-Sahara Afrika. De gemiddeld veel schaarsere natuurlijke troeven in deze regio’s leggen beperkingen op die West-Europeanen zich nauwelijks kunnen voorstellen. Een samenleving die zich ontwikkelt in een milieu met bodems en een klimaat die – ondanks technologische vooruitgang – gewas opbrengsten van gemiddeld nauwelijks 1000 tot 2000 kg per hectare toelaten, vraagt om een ander rentmeesterschap dan een (West-Europese) omgeving waar akkers en weersomstandigheden het gebruik van nieuwe technieken gemakkelijker laten renderen tot graanopbrengsten van, gemiddeld, 4000 tot 6000 kg per hectare.

De milieugeschiedenis verschaft talrijke voorbeelden die aantonen hoe schaarste ook in regels en religieuze teksten weerspiegeld wordt. In de Sahel bijvoorbeeld houden boeren vast aan hun traditionele landbouwpraktijken die – in tegenstelling tot Westerse methoden – een minimale maar duurzame opbrengst garanderen. In Bijbel en Koran beogen “instructies” zoals het sabbatjaar, leningen zonder interest en een strikt respect voor de perfecte orde van de schepping een samenleving die gevrijwaard blijft van catastrofes zoals zondvloed, aardbeving, droogte, verwoestijning, hongersnood en ziekte. Vandaag noemt men dit “duurzaam beheer”….

“De economische mens is niet noodzakelijk de echte mens.” (Polanyi, 1947)

Dit maakt het beter begrijpelijk dat sommige mensen terugvallen op vroegere beheersregels, wanneer ze gefrustreerd geraken door de gevolgen van een maatschappelijk beheer dat gemodelleerd werd in een totaal verschillend milieu, gekarakteriseerd door overvloed eerder dan door schaarste. Voor hen zijn het kapitalistisch creëren van meerwaarde en klasseren van mensen op basis van hun economisch nut minder voor de hand liggend want niet overal is “de economische mens noodzakelijk de echte mens” zoals antropoloog Karl Polanyi zou kunnen geparafraseerd worden. En de Verlichting, met vooruitgang en maakbaarheid door de mens, kan als een vreemd begrip ervaren worden want zo’n samenleving kan enkel overleven wanneer er overvloed is. Dat “verschillend” milieu hoeft overigens niet noodzakelijk geografisch te zijn: een (snelle) evolutie naar een andere, multiculturele en complexe maatschappij zoals we die vandaag in West-Europa kennen kan een gelijkaardig proces op gang brengen en bewegingen voeden van nostalgische Vrienden die “1302” en “Ons land = onze waarden” in hun Schild voeren

Milieugeschiedenis tilt het maatschappelijk debat rond gewelddadige radicalisering boven de simplismen die jammer genoeg zo frequent circuleren. Het toont dat een “Europese islam” als oplossing voor religieuze radicalisering minder evident is dan het lijkt. En het suggereert dat de conclusie van arabist professor Peter Derie een bredere toepassing verdient, ook buiten de islam: “Wie denkt: hier heb je onze waarden, stop er de islam in, en dan schuiven gelovigen naar een Europese islam, krijgt beslist het deksel op zijn neus.” Zo zou een kritische milieu-historische component, of het rekening houden met de invloed van het natuurlijk milieu op het denken van de mens en hoe die dat concretiseert, het succes van integratieprogramma's en de-radicaliseringsprojecten ongetwijfeld kunnen verhogen.

Bibliografie

Abu-Tapanjeh, A.M. (2009). Corporate governance from the Islamic perspective: A comparative analysis with OECD principles. Critical Perspectives on Accounting, Vol. 20, pp. 556–567

Al Raffie, D. (2013). Social identity theory for investigating Islamic extremism in the diaspora. Journal of Strategic Security, 6(4): 67–97.

Beke, W. (2015). Opiniestuk van Wouter Beke, CD&V voorzitter, in krant De Morgen van 22 november 2015.

Bijbel, Willebrordvertaling, editie 2012. Katholieke Bijbelstichting, ‘s-Hertogenbosch (Nederland), Uitgeverij Royal Jongbloed, Heerenveen (Nederland). 1992 pp.

Blake, E.G. (2015). International migration and extreme-right terrorism. A Dissertation submitted to the Office of Graduate and Professional Studies of Texas A&M University in partial fulfillment of the requirements for the degree of Doctor Of Philosophy. 136 pp.

Bondokji, N., Wilkinson, K., & Aghabi, L. (2017). Understanding Radicalisation: A Literature Review of Models and Drivers. Published by the West Asia-North Africa Institute (WANA Institute), Dutch Ministry of Foreign Affairs, Royal Scientific Society in Amman, Jordan. 29 pp.

Borum, R., (2011). "Radicalization into Violent Extremism I: A Review of Social Science Theories." Journal of Strategic Security, Vol 4, no. 4, pp 7-36.

Botz-Bornstein, T. (2017). The “futurist” aesthetics of ISIS. Journal of Aesthetics & Culture, Vol 9, No.1, pp. 1-13.

Bourdieu, P. (1958) Sociologie d’Algerie. PUF Editions (Paris). 144 pp.

Bourdieu, P. (1980). Le Sens pratique. Editions Minuit (Paris).

Brandström, P. (2009). The Anthropologist as Troublemaker or Contributor in Development Work. Reflections on Experiences from the Field. Chapter 2 in: Ethnographic Practice  and Public Aid. Methods and Meanings  in Development Cooperation. Edited by Sten Hagberg and Charlotta Widmark. Uppsala Studies in Cultural Anthropology no 45. pp 27 – 52.

Brockhof, S., Krieger, T, Meierrieks, D. (2012). Looking Back on Anger: Explaining the Social Origins of Left-Wing and Nationalist-Separatist Terrorism in Western Europe, 1970–2007. In: Brockhoff, S., 2012. Essays in Public Economics and Political Economy. Doctoral thesis. Albert–Ludwigs–University Freiburg, pp. 107-143.

Brown, C., & Lall, U. (2006). Water and economic development: The role of variability and a framework for resilience. Natural Resources Forum. Vol. 30, No. 4, pp. 306–317

Brumley, C. (2014). Book Review: Watching Arabic Television in Europe: From Diaspora to Hybrid Citizens by Christina Slade. blogs.lse.ac.uk/lsereviewofbooks/2014/10/23/book-review-watching-arabic-television-in-europe/.

Büntgen, U., Myglan, V.S., Ljungqvist, F.C., McCormick, M., Nicola DiCosmo, N., Sigl, M., Jungclaus, J., Wagner, S., Krusic, P.J., Esper, J., Kaplan, J.O., de Vaan, M.A.C., Luterbacher, J., Wacker, L., Tegel, W., & Kirdyanov, A.V., eds. (2016). Cooling and societal change during the Late Antique Little Ice Age from 536 to around 660 AD. Nature Geoscience, Vol. 9, pp. 231–236.

Calhoun, C. (2006). Pierre Bourdieu and social transformation: lessons from Algeria. Development and change, 37 (6). pp. 1403-1415.

Cohen-Emerique, M. (2015). Pour une approche interculturelle en travail social. Théories et pratiques. Presses de l’EHESP, France. 2nd edition, 480 pp

Crenshaw, M. (1990). The Causes of terrorism. In: Kegley, C.W, 1990, pp. 113-126.

Cuche, D. (2016). La notion de culture dans les sciences sociales. Editions La Découverte, Paris (France). 172 pp (5th edition).

Derie, P. (2016). Wat de Koran echt zegt (en niet zegt). Davidsfonds uitgeverij, Leuven, 248 pp.

E.C. (Commission of the European Communities) (2005). Communication from the Commission to the European Parliament and the Council concerning Terrorist recruitment: addressing the factors contributing to violent radicalisation. Brussels, 21.9.2005 Com(2005) 313 Final. 15 pp.

E.C .( Commission of the European Communities) (2008). Radicalisation Processes Leading to Acts of Terrorism. A concise Report prepared by the European Commission's Expert Group on Violent Radicalisation. 20 pp

Emirbayer, M. & Mische, A. (1998). What Is Agency? The American Journal of Sociology, Vol. 103, No. 4., pp. 962-1023.

EPC (European Policy Centre) (2017). The challenge of jihadist radicalisation in Europe and beyond. EPC Publication in partnership with the European Foundation for Democracy, and in cooperation with the Counter Extremism Project. Brussels, 115 pp.

EPRS (European Parliamentary Research Service) (2015). Religious fundamentalism and radicalisation. Briefing Note by Anita Orav. 8 pp.

Europol (2016). Changes in modus operandi of Islamic State terrorist attacks Review held by experts from Member States and Europol on 29 November and 1 December 2015. Europol Public Informationof 18 January 2016. The Hague, 8 pp.

Eyskens, M. (1994). De Grote Verjaring [The Great Birthday]. Uitgeverij Lannoo (Lannoo publishing house, Tielt (Belgium), 278 pp.

FAO (Food And Agriculture Organization of the United Nations) (1984). Changes In Shifting Cultivation In Africa Forestry Paper No. 50. Rome, 1984. 59 pp.

FAO (Food And Agriculture Organization of the United Nations) (2017). Agricultural Statistics. http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC

Fatichi, S., Ivanov, V. Yu., & Caporali, E. (2012). Investigating Inter-annual Variability of Precipitation at the Global Scale: Is There a Connection with Seasonality? Journal of Climate, Vol. 25, pp 5512-5523.

Frisk, D. (2014). Poor choices. An empirical study of terrorism in Europe during the economic crisis. Master of Science thesis prepared for the Swedish National Defence College, 37 pp.

Guidère, M (2017). La guerre des islamismes. Editions Gallimard, 264 pp.

Harmanşah, Ö. (2015). ISIS, Heritage, and the Spectacles of Destruction in the Global Media. Near Eastern Archaeology, Vol. 78, No. 3, Special Issue: The Cultural Heritage Crisis in the Middle East, pp. 170-177.

Henderson, A. (2013). 10 of the Worst Terror Attacks by Extreme Christians and Far-Right White Men. In: Alternet (http://www.alternet.org/), July 24, 2013.

House of Commons Home Affairs Committee (2012). Roots of violent radicalisation. Nineteenth Report of Session 2010–12. Volume I: Report, together with formal minutes, oral and written evidence . London, 184 pp.

Hughes, J.D. (2001). An Environmental History of the World: Humankind's Changing Role in the Community of Life (Routledge Studies in Physical Geography and Environment). London: Routledge. ISBN 978-0-415-13619-8.

Hughes, J.D. (2006). What is Environmental History? (What is History Series). Cambridge: Polity Press. ISBN 978-0-7456-3189-9.

Huntington, S.P. (1993). The Clash of Civilisations? In : Foreign Affairs, Vol.72, N° 3, pp 22-49.

Hutson, R., Long, T., & Page, M. (2009) Pathways to Violent Radicalisation in the Middle East: A Model for Future Studies of Transnational Jihad, The RUSI Journal, Vol.154, No. 2, pp. 18-26.

Janowlak, J.E. (1988). An investigation of inter-annual rainfall variability in Africa. Journal of Climate, Vol. 1, pp 240-255.

Kaniewski, D., Marriner, N., Ilan, D., Morhange, C., Thareani, Y., & Van Camo, E. (2017). Climate change and water lanagement in the biblical city of Dan. Science Advances, Vol. 3, No. 11.

Kamla, R., Gallhofer, S. and Haslam, J. (2006) Islam, nature and accounting: Islamic principles and the notion of accounting for the environment. Accounting Forum, Volume 30, Issue 3, September 2006, Pages 245-265

Kegley, C.W., Editor (1990). International Terrorism: Characteristics, Causes, Controls. St. Martin's Press, New York, 280 pp.

Kermani, N. (2017). 'De islam moet niet moderner, hij moet traditioneler', interview gepubliceerd in het weekblad Knack, 07/01/2017.

Kevin, D., Pellicanò, F., & Schneeberger, A. (2013). Television News Channels in Europe. Based on a Report prepared by the European Audiovisual Observatory of the Council of Europe for the European Commission. 99 pp.

Knoope, P. (2016). Het Westen onder vuur, de haat verklaard. Amsterdam University Press, 155 pp.

Koran (1992/1997). Translated from Arabic to Dutch by prof. dr. J.H.Kramers. Rainbow Pockets, Uitgeverij Maarten Mutinga bv en Uitgeverij De Arbeiderspers bv, Amsterdam (Nederland), 879 pp.

Lewis, B. (2003). The Clash of Civilizations. In :Marvin Gettleman and Stuart Schaar, Editors. The Middle Easy and Islamic World Reader, Chapter 36: The Historical Context: The West en Islam. Grove, New-York (USA), 2003, pp 345-348.

Lia, B. & Skjølberg, K.H-W. (2000). Why terrorism occurs - A Survey of Theories and Hypotheses on the Causes of Terrorism. FFI/RAPPORT-2000/02769, Norwegian Defence Research Establishment (FFI, Forsvarets Forskningsinstitutt), Kjelle (Norway), 43 pp.

Lüders, M. (2017). Blowback, a Cautionary Tale. How the West F*cked uo de Middle East (and why it was a bad idea). Old Street Publishing Ltd. Devon (UK), 152 pp.

Mahmood, S. (2001). Feminist Theory, Embodiment, and the Docile Agent: Some Reflections on the Egyptian Islamic Revival. Cultural Anthropology, Vol. 16, No.2, pp 202-236

Manea, L. (2017). Defining the Phenomenon of Jihadist Radicalisation: Drivers and Catalysts – Local & Global. In: EPC, 2017, pp 21-34.

McNamara, R.S., 1973. The Nairobi speech. Address to the Board of Governors of the World Bank Group, Nairobi, Kenya, September 24, 1973, 15 pp.

McNeill, J.R. & Mauldin, E.S. (2012). A companion to global Environmental History. Wiley Blackwell, West Sussex (UK). 544 pp.

Meadows, D.H., Meadows, D.L., Randers, J., & Behrens III, W.W. (1972). The Limits To Growth. A Report for The Club Of Rome's Project on the Predicament of Mankind. Universe Books, New York, 205 pp.

Mitchell, T. (2003). The Middle East in the Past and Future of Social Science. University of California International and Area Studies Digital Collection. UCIAS Edited Volume 3: The Politics of Knowledge: Area Studies and the Disciplines. Article N° 3, 32 pp

Moghaddam, F.M. (2005). The Staircase to Terrorism – A Psychological Exploration. American Psychologist, Vol. 60, No. 2, pp. 161–169

Pahl-Wostl, C. (2007). The implications of complexity for integrated resource management. Environmental Modelling and Software. Vol. 22, No. 5, pp 561–569.

Peel, M.C., Finlayson, B.L., & McMahon, T.A. (2007). Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification. Hydrology and Earth System Sciences Discussions, European Geosciences Union, 2007, 11 (5), pp.1633-1644.

Polanyi, K. (1947). Our Obsolete Market Economy: "Civilization Must Find a New Thought Pattern" Commentary; Jan 1, 1947; 4, Periodicals Archive Online, pp. 109-117.

Ranstorp, M. (2016). The Root Causes of Violent Extremism Radicalisation Awareness Network Issue Paper of 04/01/2016. 5 pp

Rapoport, D.C. (2002). The Four Waves of Rebel Terror and September 11. Anthropoetics - The Journal of Generative Anthropology Vol. 8, No. 1 (http://anthropoetics.ucla.edu/ap0801/terror/)

Reich, P.F., Numbem, S.T., Almaraz R.A. & Eswaran, H. (2001). Land resource stresses and desertification in Africa. In: Bridges, E.M., Hannam, I.D., Oldeman, L.R., Pening de Vries, F.W.T., Scherr, S.J., & Sompatpanit, S., (eds.). Responses to Land Degradation. Proc. 2nd. International Conference on Land Degradation and Desertification, Khon Kaen, Thailand. Oxford Press, New Delhi, India.

Richards, A. & Waterbury, J. (1996). A Political Economy of the Middle East, 2nd ed. (Boulder, Colo.: Westview Press, 1996).

Rogers, E.M. (1972). Change Agents, Clients, and Change, pp. 194-213 in G. Zaltman, P. Kotler, I. Kaufman (eds.), Creating Social Change. New York: Holt, Rinehart and Winston Inc.

Rose, S. (2014). The Isis Propaganda War: A Hi-Tech Media Jihad. The Guardian, October 7, 2014.

Roy, O. (2015). “What is the driving force behind jihadist terrorism? – A scientific perspective on the causes/circumstances of joining the scene”. Speech at the Autumn 2015 Bundeskriminalambt (BKA) Conference on International Terrorism: How can prevention and repression keep pace?, 18-19 November 2015, 14 pp.

Said, E.W. (1979). Orientalism. Pantheon Books (New York). 378 pp.

Said, E.W. (2003). The Clash of Ignorance. In: Marvin Gettleman & Stuart Schaar, Editors. The Middle Easy and Islamic World Reader, Chapter 36: The Historical Context: The West en Islam. Grove, New-York (USA), 2003, pp 349-353.

Segre, D.V. & Adler, J.H.H. (1973). The Ecology of Terror. Encounter N° 40, pp 17-24, in: LIA, B. and Skjølberg, K.H-W, 2000, Why Terrorism Occurs - A Survey of Theories and Hypotheses on the Causes of Terrorism, FFI/RAPPORT-2000/02769, Norwegian Defence Research Establishment, 41 pp.

Sharifi, A., Pourmand, A., Canuel, E., Ferer-Tyler, E., Peterson, L.C., Aichner, B., Feakins, S.J., Daryaee, T., Djamali, M., Beni, A.N., Lahijani, H.A.K., & Swart, P.K. (2015). Abrupt climate variability since the last deglaciation based on a high-resolution, multi-proxy pet record from NW Iran: The hand that rocked the Cradle of Civilization? Elsevier Quaternary Science Reviews, Vol. 123, pp 215-230.

Sigl, M., Winstrup, M., McConnell, J.R., Welten, K.C., Plunkett, G., Ludlow,F., Büntgen, U., Caffee, M., Chellman, N., Dahl-Jensen, D., Fischer, Kipfstuhl, S., Kostick, C., Maselli, O.J., Mekhaldi, F. , Mulvaney, R., Muscheler, R., Pasteris, D.R., Pilcher, J.R., Salzer, M., Schüpbach, S., Steffensen, J.P., Vinther, B.M., & Woodruff, T.E.(2015). Timing and climate forcing of volcanic eruptions for the past 2,500 years Nature, Vol. 523, pp. 543–549

Sina, A. (2015). La psychologie de Mahomet et des musulmans. Editions Tatamis, 487 pp.

Schmid, A.P. (2013). Radicalisation, De-Radicalisation, Counter-Radicalisation: A Conceptual Discussion and Literature Review. The International Centre for Counter-Terrorism (ICCT) Research Paper, The Hague, 97 pp.

Slade, C. (2014). Watching Arabic Television in Europe: From Diaspora to Hybrid Citizens. Palgrave.

START (2017). Ideological Motivations of Terrorism in the United States, 1970—2016. Background report prepared by the National Consortium for the Study of Terrorism and Responses to Terrorism (START). 6 pp.

Steward, J (1968). Cultural Ecology. International Encyclopedia of the Social Sciences Vol. 4, 1968, pp 337-344.

Tadele, Z. (2017). Raising Crop Productivity in Africa through Intensification. Agronomy, 2017, 7, 22;

Thoen, E., van de Grift, L., Erwin, K., Parmentier, I., Soens, T. & Weber, D. (2016). The birth of a new journal for environmental history. Introduction by the editorial board. Journal for the History of Environment and Society, Vol. 1, pp vii-viii.

Tilly, C. & Tarrow, S. (2007). Contentious Politics. 2nd edition. Oxford: Oxford University Press.

Tyagi, A. (2010). Climate Change Adaptation, The Pivotal Role of Water. Presentation made on 2 June 2010at the UN Water day, Bonn (Germany).

UNDP (United Nations Development Programme) (2016). Root Causes of Radicalization in Europe and the Commonwealth of Independent States. Discussion Paper written by Caleb Odorfer. 29 pp.

United Nations Organisation (1972). Resolution N° 3034 (XXVII) of the General Assembly of the United Nations of 18 December 1972.

Vanden Bavière, P. (1995). Ze komen uit het Oosten. Over de opmars van het islamitisch fundamentalisme. Scoop uitgeverij, Groot-Bijgaarden, 118 pp.

Verhoeven, J. (1986). Sociologie van planmatige sociale verandering. Acco (Leuven, Belgium), 327 pp.

Vossen, P. (1979). Notions d’agronomie et d’écologie appliquées à la culture du mil au Sahel. Publication N° 111 du Centre AGRHYMET (Centre Régional de Formation et d’Application en Agrométéorologie et Hydrologie Opérationnelle du Comité Inter-Etats pour la Lutte contre la Sécheresse au Sahel CILSS. Niamey (Niger), 110 pp.

Webber, D. & Kruglanski, A.W. (2018). The social psychological makings of a terrorist. Current Opinion in Psychology, No 19, pp 131–134.

Wiktorowicz, Q. (2004). Introduction: Islamic activism and social movement theory. In: Wiktorowicz, Quintan (ed.) Islamic Activism A Social Movement Theory Approach. Bloomington: Indiana University Press, pp. 1–37.

Wiktorowicz, Q. and Kaltenthaler, K. (2006). The rationality of radical Islam. Political Science Quarterly, Vol. 121, No. 2, pp. 295–319.

World Bank (2017). World population statistics as provided by the United Nations Population Division and available on: https://data.worldbank.org/indicator/

Worster, D., editor (1988). The Ends of the Earth: Perspectives on Modern Environmental History. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-34846-3.

Zemni, S. (2006). Political Islam, 9/11 and Jihad. Acco Editing House (Leuven, Voorburg), 227 pp.

Zemni S. (2011) The shaping of Islam and Islamophobia in Belgium. Race & Class, Vol. 53, No. 1, pp. 28-44.

Universiteit of Hogeschool
Conflict and Development
Publicatiejaar
2018
Promotor(en)
prof.dr. Sami Zemni (Universiteit Gent)
Kernwoorden