Never again "Wir haben es nicht gewußt". Intransparency on warfare: a human rights violation?

Louise Willocx
De mogelijkheden tot controle op het Ministerie van Defensie zijn ondermaats. Zowel volksvertegenwoordigers als ngo's kunnen hierdoor zeer moeilijk nagaan hoe ver onze verantwoordelijkheid reikt ten opzichte van burgerslachtoffers in de oorlog tegen IS. Het juridisch raamwerk achter de intransparantie van Defensie schendt bovendien hoogstwaarschijnlijk de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.

Nooit meer “Wir haben es nicht gewußt”

Nooit meer, klonk het doorheen Duitsland en de rest van Europa, toen de gruwelijkheden die de joden hebben ondergaan aan het licht kwamen. De mengeling van verbijstering en schaamte illustreerde voortreffelijk hoe passiviteit actief kwaad in de hand kan werken. Nooit meer, waarom weten we dan nu van niks? De schaal en wijze waarop de Holocaust zich voltrok staat feitelijk gezien dan wel veraf van de huidige gebeurtenissen, het collectieve wegkijken is daarom niet anders.

We nemen maar al te graag deel aan het publieke debat over onze verantwoordelijkheden ten opzichte van vluchtelingen, maar weten tegelijkertijd niks over de gevolgen van onze acties in Syrië en Irak voor de burgers daar, die vaak door ons toedoen diezelfde aanspoelende vluchtelingen worden. Die desinteresse is misplaatst, we dragen immers een collectieve verantwoordelijkheid voor de acties van ons leger -zo werkt onze geliefde democratie nu eenmaal.  

Slachtoffers zonder dader

De Internationale Coalitie tegen IS, waar België deel van uitmaakt, ligt reeds geruime tijd onder vuur voor haar gebrek aan transparantie over burgerslachtoffers. Terwijl de coalitie onder de druk van ngo’s ondertussen zo’n duizend burgerslachtoffers heeft erkend, schat Airwars, een neutrale denktank, dat het werkelijke aantal zo’n zes à tien keer hoger ligt.

Bizar genoeg heeft behalve de V.S. geen enkel lid van de coalitie toegegeven burgerslachtoffers gemaakt te hebben. Ook België beweert dus, na honderden luchtaanvallen, geen enkel burgerslachtoffer gemaakt te hebben, ondanks concrete beschuldigingen van ngo’s.

Geen controle op leger

De reden waarom de cijfers van het Belgisch leger en ngo’s zo sterk uit elkaar liggen, is omdat de huidige juridische positie van het leger er één van quasi absolute vrijheid is. Dit is niet enkel problematisch voor de huidige oorlog met de coalitie, maar voor eender welke operatie in de toekomst.

Er zijn twee manieren waarop men een check op het leger kan organiseren. Ofwel kan men het overlaten aan een parlementaire commissie, ofwel kunnen ngo’s via de openbaarheid van bestuur vragen om gegevens over de luchtaanvallen. Vervolgens toetsen ngo’s die gegevens, zoals de plaats, het aantal en de datum van luchtaanvallen, aan andere informatie (bv. veldrapporten) die zou wijzen op burgerslachtoffers.

Beide wijzen leiden tot ondermaatse resultaten en het is zeer waarschijnlijk dat het huidig juridisch systeem om informatie op te vragen bij het leger de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) schendt.

Passiviteit Parlement

 Defensie benadrukt graag dat we een parlementaire democratie zijn en dat het aan onze volksvertegenwoordigers en niet ngo’s is om het leger te controleren. Echter, die volksvertegenwoordigers hebben hiertoe bitter weinig middelen.

In tegenstelling tot zowat elke westerse democratie en ondanks voorstellen van zowat elke partij om dit te veranderen, kan het leger nog steeds zonder de toestemming van het parlement ten oorlog trekken en kunnen volksvertegenwoordigers niet veel meer doen dan informatie vragen. Ook het opvragen van informatie in een gesloten commissie stelt weinig voor volgens rapporten van Vredesactie. Eén uurtje per maand bespreken ze de details van een 8-tal legermissies terwijl het verboden is notities te nemen, wat een werkelijke controle onmogelijk maakt.

Intransparantie is een mensenrechtenschending

Het Ministerie van Defensie verhindert bovendien de tweede optie, een publieke controle door ngo’s, door alle data te classificeren. Het juridisch kader dat deze praktijk overheerst, schendt hoogstwaarschijnlijk -het is nog niet tot een zaak gekomen- de rechtspraak van het EHRM.

Het Hof erkende eind 2016 dat publieke waakhonden, zoals journalisten en ngo’s, een recht hebben op informatie van de overheid. Dit recht is relatief en de overheid kan dit bijvoorbeeld weigeren omwille van de nationale veiligheid. Indien het in dit geval ooit tot een rechtszaak zou komen, zou het dus om de feitenkwestie draaien of het delen van gegevens over de luchtaanvallen de nationale veiligheid kan schenden.

Ongeacht hun beoordeling in deze zaak, is het echter duidelijk dat het juridisch systeem dat het leger momenteel toelaat niets vrij te geven, van killer-lists tot wapenaankopen, de rechtspraak van het Hof schendt.

Administratie eigen rechter bij classificatie

In het Belgisch systeem heeft het leger twee mogelijkheden. Ofwel kan het gegevens classificeren, wat het met alle gegevens over de oorlog het gedaan, ofwel doet het dit niet en kunnen burgers ze opvragen via de openbaarheid van bestuur.

Bij classificatie kunnen enkel gemachtigde personen weer declassificeren. Dit betekent dat het onmogelijk is een rechter te vragen gegevens te declassificeren omdat ze geclassificeerd zouden zijn zonder dat daar een wettelijke reden voor bestaat. Met andere woorden, het Ministerie van Defensie kan alles classificeren wat ze wil, zonder dat iemand kan nagaan of dat geen gegevens zijn waarvan het belangrijk is dat er –zonder gevaar voor de staat uiteraard- een publiek debat ontstaat.

Als de gegevens niet geclassificeerd zouden zijn, kunnen burgers het aanvechten bij een rechter wanneer het ministerie weigert ze vrij te geven, maar die rechter kan niet meer doen dan zeggen dat de beslissing van het ministerie fout was. Dit betekent dat burgers vervolgens gewoon opnieuw om de documenten moeten gaan vragen, waarop het ministerie een nieuwe reden kan inroepen om ze niet vrij te geven en die rechter nooit zelf kan bevelen de documenten te geven.

Dergelijke praktijken, waarbij de administratie alle macht heeft zonder dat er een juridische controle is, tolereert het Hof uiteraard niet. In eerdere rechtspraak heeft het al meermaals aangegeven dat het weigeren van documenten vrij te geven op zich geen probleem vormt, maar dat er wel een onafhankelijke rechter moet kunnen oordelen of dit gerechtvaardigd is. Bovendien kan via haar klokkenluiderstest geargumenteerd worden dat er altijd een afweging gemaakt dient te worden tussen het publiek belang en het staatsbelang, in plaats van zoals nu meteen een classificatie of een weigering tot vrijgave toe te laten zodra er een wettelijke grond bestaat.

Onder de zonet genoemde omstandigheden klinkt nooit meer “wir haben es nicht gewußt” nogal loos. We weten niks over Belgische burgerslachtoffers en zelfs als we het zouden willen weten hebben we een waterdicht systeem opgezet dat dat verhindert. Willen we toekomstige catastrofes vermijden, moeten wij burgers ons nu laten horen voor wettelijke verandering. We weten tenslotte genoeg.

Bibliografie

List of references

 

Legislation & Institutional Documents

International Legislation

Treaties and Conventions

 

  1. Convention of 4 November 1950 for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms.
  2. International Covenant of 19 December 1966 on Civil and Political Rights.
  3. Vienna Treaty on the Law of Treaties of 23 May 1969, nr. 18232, United Nations Treaty Series, vol. 1155, 331.
  4. Convention of 18 June 2009 on the Access to Official Documents, CETS nr. 205.

 

Resolutions and Recommendations

 

  1. Resolution 217 (III) of the General Assembly of the United Nations (10 December 19480, UN Doc. A/RES/217 (III) (1948). (Universal Declaration of Human Rights).
  2. Resolution 313 (IV) of the General Assembly of the United Nations (20 October 1949), UN Doc. A/RES/313(IV) (1949).
  3. Resolution 1087 of the General Assembly of the Council of Europe (26 April 1996).
  4. Recommendation on a European Policy on Access to Archives (2000)13 of the Council of Europe (13 July 2000).
  5. Recommendation on Access to Official Documents (2002)2 of the Council of Europe (21 February 2002).
  6. Recommendation 1916 of the Parliamentary Assembly of the Council of Europe (29 April 2010).
  7. Resolution 1729 of the Parliamentary Assembly of the Council of Europe (29 April 2010).
  8. Recommendation of the Committee of Ministers of the Council of Europe (30 April 2014), CoE Doc. CM/Rec (2014)7.
Foreign Legislation
  1. Executive Order 13732 of 1 July 2016 on the United States Policy on Pre- and Post-Strike Measures to Address Civilian Casualties in U.S. Operations Involving the Use of Force, 81 FR 44483 7 July 2016, 44483-44487.

 

 

Belgian Legislation

  1. Constitution (Grondwet) of 17 February 1994, BS 17 February 1994.
Acts
  1. Province Law of 13 April 1836 (Provinciewet), BS 27 November 1891.
  2. New Municipality Law of 24 June 1988 (Nieuwe Gemeentewet), BS 3 September 1988.
  3. Act of 11 April 1994 on Open Government (Wet betreffende de openbaarheid van bestuur), BS 30 June 1994.
  4. Act of 15 April 1994 concerning the protection of the population and the environment against the dangers arising from ionizing radiation and concerning the Federal Agency for Nuclear Control and to regulate the transfer of certain staff members of the Service security of State with regard to nuclear energy (Wet van 15 april 1994 betreffende de bescherming van de bevolking en van het leefmilieu tegen de uit ioniserende stralingen voortspruitende gevaren en betreffende het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle en tot regeling van de overdracht van sommige personeelsleden van de Dienst Veiligheid van de Staat op het gebied van de kernenergie) BS 29 July 1994.
  5. Act of 11 December 1998 concerning the classification and security clearance, security certificates and security recommendations (Wet betreffende de classificatie en de veiligheidsmachtigingen, veiligheidsattesten en veiligheidsadviezen), BS 7 May 1999.
Decrees and Ordinances
  1. Open Government Decree of 30 March 1995 (Décret relatif à la publicité de l’Administration), BS 28 June 1995.
  2. Flemish Municipality Decree of 15 July 2005 (Vlaams Gemeentedecreet), BS 31 August 2005.
  3. Flemish Province Decree of 9 December 2005 (Vlaams Provinciedecreet), BS 25 December 2005.
  4. Decree of 21 June 2012 concerning the import, export, transport and transfer of civil weapons and defence related products (Décret relatif à l'importation, à l'exportation, au transit et au transfert d'armes civiles et de produits liés à la défense), BS 5 July 2012.
Royal Decrees
  1. Royal Decree of 24 March 2000 concerning the execution of the Act of 11 December 1998 concerning the classification, the security authorizations, the security certificates and the security advices (Koninklijk besluit tot uitvoering van de wet van 11 december 1998 betreffende de classificatie en de veiligheidsmachtigingen, veiligheidsattesten en veiligheidsadviezen), BS 30 March 2000.

Official Reports

  1. COMMISSION ON THE ACCESS TO ADMINISTRATIVE DOCUMENTS, Jaarverslag 2016, http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/nl/com/openbaarheid/ja….
  2. COMMISSION ON THE ACCESS TO ADMINISTRATIVE DOCUMENTS, Advice on the proposition of law to change the Act of 11 April 1994 on Open Government, June 2012, 2012-42, http://www.ibz.rrn.fgov.be/nl/commissies/openbaarheid-van-bestuur/advie….
  3. COMMISSION ON THE ACCESS TO ADMINISTRATIVE DOCUMENTS, Advice on the proposition of law to change the Act of 11 April 1994 on Open Government, September 2014, nr. 2014-77, http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/com/publicite/avis/….
  4. INDEPENDENT INTERNATIONAL COMMISSION OF INQUIRY ON THE SYRIAN ARAB REPUBLIC, 8th Report, August 2014, nr. A/HR/27/60.
  5. INDEPENDENT INTERNATIONAL COMMISSION OF INQUIRY ON THE SYRIAN ARAB REPUBLIC, 10th Report, August 2015, A/HRC/30/48.
  6. INDEPENDENT INTERNATIONAL COMMISSION OF INQUIRY ON THE SYRIAN ARAB REPUBLIC, Human rights abuses and international humanitarian law violations in the Syrian Arab Republic, 21 July 2016- 28 February 2017, March 2017, A/HRC/34/CRP.3.
  7. INDEPENDENT INTERNATIONAL COMMISSION OF INQUIRY ON THE SYRIAN ARAB REPUBLIC, Report, March 2018, A/HRC/32/72.
  8. UNITED NATIONS ASSISTANCE MISSION FOR IRAQ, Report on the Protection of Civilians in the context of the Ninewa Operations and the retaking of       Mosul City, 17 October 2016 – 10 July 2017, October 2017, http://www.uniraq.org/images/factsheets_reports/Mosul_report%2017Oct201….

Travaux Préparatoires

International Travaux Préparatoires

 

  1. ECHR Doc. DH (56) 15 (1956), [travaux préparatoires on art 10 ECHR].
Projects or Propositions of Law or Decree
  1. Proposition of the Government to insert art. 24ter in the Constitution concerning open government (Voorstel van de Regering tot invoeging van een artikel 24ter in de Grondwet betreffende de openbaarheid van bestuur), Parl. P. Chamber 1992-93, nr. 839/1.
  2. Project of the law on Open Government (Wetsontwerp betreffende de openbaarheid van bestuur), Parl. P., Chamber 1993-94, nr. 1112/1.
  3. Proposal of Declaration to Review art. 167 of the Constitution (Voorstel tot declaratie om art. 167 van de Grondwet te herzien), Parl. P. Senate, 1993-1994, nr.1157/1.
  4. Project of decree concerning open government (Ontwerp van decreet betreffende de openbaarheid van bestuur), Parl. P., Fl. Parl., 1998-99, nr. 1334/1-Add.
  5. Proposal of Declaration to review of art. 167, §1, second member of the Constitution concerning the powers on warfare (Voorstel van verklaring tot herziening van art. 167, §1, tweede lid van de Grondwet wat de bevoegdheid inzake oorlogsvoering betreft), Parl.P. Chamber, 2007-2008, nr. 1342 /1.
  6. Proposal of Declaration of Review of art. 167, §1, second member of the Constitution to increase the democratic control on the determination of the state of war and the commissioning or placing on disposal of the military on order to uphold or improve the international legal order (Voorstel van verklaring tot herziening van artikel 167, §1, tweede lid, van de Grondwet, om de democratische controle te verhogen op het vaststellen van de staat van oorlog en op het inzetten of het ter beschikking stellen van de krijgsmacht ter handhaving of bevordering van de internationale rechtsorde), Parl.P. Senate, 2007- 2008, nr.4-915/1.
  7. Proposal of Declaration to Review art. 167, §1, second member of the Constitution (Voorstel van verklaring tot herziening van art. 167, §1, tweede lid van de Grondwet), Parl.P. Chamber, 2010-11, nr.1474/1.
  8. Proposal of Declaration to review art. 167, §1, second member, of the Constitution concerning the powers on warfare (Voorstel van verklaring tot herziening van art. 167, §1, tweede lid van de Grondwet wat de bevoegdheid inzake oorlogsvoering betreft), Parl.P. Senate, 2010-2011, nr. 5-836/1.
  9. Proposal of Declaration to Review art. 167, §1, second member of the Constitution (Voorstel van verklaring tot herziening van art. 167, §1, tweede lid van de Grondwet), Parl.P. Senate, 2010-11, nr.5-1176/1.
  10. Proposal of Declaration to Review art. 167, §1 of the Constitution (Voorstel van verklaring tot herziening van art. 167, §1 van de Grondwet), Parl. P. Chamber, 2013-14, nr.3410/1.
  11. Proposition of Law concerning the introduction of an assessment framework to evaluate Belgian foreign military missions (Wetsvoorstel houdende invoering van een toetsingskader ter evaluatie van Belgische buitenlandse militaire missies), Parl. P. Chamber, 2016-17, 2471/1.
Advice Council of State
  1. Adv. CS 6 February 1996, nr. L24.273/8.

Other

  1. Act. United Commissions on Foreign Affairs and Defence 2015-16 (Hand. Verenigde Commissies voor de Buitenlandse Betrekkingen en de Landsverdediging 2015-16),  18 May 2016, CRIV 54 COM 425.
  2. Act. Chambre (Hand. Kamer), 1993-94, nr. 1436/7, 12-13.
  3. Internal Rules of the Special Committee Charged with the Follow-Up of Foreign Missions (Huishoudelijk reglement van de bijzondere commissie belast met de opvolging van de buitenlandse missies) of 7 October 2017, https://www.dekamer.be/kvvcr/pdf_sections/publications/reglement/Buiten….
  4. Transparency in Belgian foreign military missions – Hearing with representatives of the NGO Airwars and the Belgian Ministry of Defence (Transparantie bij de Belgische militaire missies in het buitenland - Hoorzitting met vertegenwoordigers van de ngo Airwars en de Belgische Defensie), Parl. P. Chamber 2016-17, nr. 54-2640/001.

Jurisprudence

Jurisprudence of International Courts

  1. ICTR 21 May 1999, nr. ICTR-95-1-T, Prosecutor/Kayishema and Ruzindana.
  2. ICTR 6 December 1999, nr. ICTR-96-3-T, Prosecutor/Rutaganda.
  3. ICTY 5 December 2003, nr. IT-98-29-T, Prosecutor/Galić.

Jurisprudence of European Courts

  1. ECtHR 7 December 1976, nr. 5493/72, Handyside/UK.
  2. ECtHR 6 September 1978, nr. 5029/71, Klass/Germany.
  3. ECtHR 26 April 1979, nr. 6538/74, Sunday Times/UK.
  4. ECtHR 13 June 1979, nr. 6833/74, Marckx/Belgium.
  5. ECHR 3 October 1979, nr. 8383/78, X/the Federal Republic of Germany.
  6. ECtHR 22 October 1981, nr. 7525/76, Dudgeon/UK.
  7. ECtHR 25 March 1983, nr. 5947/72, nr. 6205/73, nr. 7052/75, nr. 7061/75, nr. 7107/75, nr. 7113/75, nr. 7136/75, Silver/UK.
  8. ECtHR 2 August 1984, nr. 8691/79, Malone/UK.
  9. ECtHR 25 March 1985, nr. 8734/79, Barthold/Germany.
  10. ECtHR 26 March 1985, nr. 8978/80, X and Y/The Netherlands.
  11. ECtHR 24 November 1986, nr. 9063/80, Gillow/UK.
  12. ECtHR 26 March 1987, nr. 9248/81, Leander/Sweden.
  13. ECtHR 24 March 1988, nr. 10465/83, Olsson/Sweden.
  14. ECtHR 25 May 1988, nr. 10737/84, Müller/Switzerland.
  15. ECtHR 26 October 1988, nr. 10581/83, Norris/Ireland.
  16. ECtHR 7 July 1989, nr. 10454/83, Gaskin/United Kingdom.
  17. ECtHR 24 April 1990, nr. 11105/84, Huvig/France.
  18. ECtHR 24 April 1990, nr. 11801/85, Kruslin/France.
  19. ECtHR 26 November 1991, nr. 13585/88, Observer and Guardian/United Kingdom.
  20. ECtHR 25 June 1992, nr. 13778/88, Thorgeir Thorgeirson/Iceland.
  21. ECtHR 16 December 1992, nr. 12945/87, Hadjianastassiou/Greece.
  22. ECtHR 20 September 1994, nr. 13470/87, Otto-Preminger-Institut/Austria.
  23. ECtHR 22 April 1997, nr. 21830/93, X, Y and Z/UK.
  24. ECtHR 12 February 1998, nr. 14967/89, Guerra/Italy.
  25. ECtHR 10 July 1998, nr. 26695/95, Sidiropoulos and others v. Greece.
  26. ECtHR 16 February 2000, nr. 27052/95, Jasper/UK.
  27. ECtHR 16 February 2000, nr. 28901/95, Rowe and Davis/UK.
  28. ECtHR 16 February 2000, nr. 29777/96, Fitt/UK.
  29. ECtHR 2 August 2001, nr. 37119/97, N.F./Italy.
  30. ECtHR 25 January 2005, nr. 37096/97, Karademirci/Turkey.
  31. ECtHR 10 July 2006, nr. 19101/03, Sdružení Jihočeské Matky/Czech Republic.
  32. ECtHR 12 February 2008, nr. 14277/04, Guja/Moldova.
  33. ECtHR 18 March 2008, nr. 36370/02, Piroglu and Karakaya/Turkey.
  34. ECtHR 12 February 2009, nr. 2512/04, Nolan and K./Russia.
  35. ECtHR 14 April 2009, nr. 37374/05, Társaság a Szabadságjogokért/Hungary.
  36. ECtHR 26 May 2009, nr. 31475/05, Kenedi/Hungary.
  37. ECtHR 29 March 2011, nr. 50084/06, RTBF/Belgium.
  38. ECtHR 26 June 2012, nr. 26828/06, Kurić and others/Slovenia.
  39. ECtHR 31 July 2012, nr. 45835/05, Shapovalov/Ukraine.
  40. ECtHR 8 January 2013, nr. 40238/02, Bucur and Toma/Romania.
  41. ECtHR 11 April 2013, nr. 20372/11, Vyerentsov/Ukraine.
  42. ECtHR 28 November 2013, nr. 39534/07, Österreichische Vereinigung zur Erhaltung, Stärkung und Schaffung/Austria.
  43. ECtHR 26 June 2013, nr. 48135/06, Youth Initiative for Human Rights/Serbia.
  44. ECtHR 21 October 2013, nr. 55508/07, Janowiec/Russia.
  45. ECtHR 29 April 2014, nr. 33637/02, Ternovskis/Latvia.
  46. ECtHR 24 June 2014, nr. 27329/06, Roşiianu/Romania.
  47. ECtHR 17 February 2015, nr. 6987/07, Guseva/Bulgaria.
  48. ECtHR 30 June 2015, nr. 41418/04, Khoroshenko/Russia.
  49. ECtHR 8 November 2016, nr. 18030/11, Magyar Helsinki Bizottság/Hungary.
  50. ECtHR 19 September 2017, nr. 35289/11, Regner/The Czech Republic.

Jurisprudence of Belgian Courts and Advisory Commissions

Constitutional Court
  1. CC 25 March 1997, nr. 17/97.
  2. CC 15 September 2004, nr. 150/2004.
  3. CC 19 December 2013, nr. 169/2013, APT, 2014, note D. RENDERS and G. CHARPENTIER.
Council of State
  1. CS 14 October 1996, nr. 62.547.
  2. CS 18 June 1997, nr. 66.680.
  3. CS 2 October 1997, nr. 68.610.
  4. CS 16 January 1998, nr. 70.844.
  5. CS 9 July 1999, nr. 81.740.
  6. CS 16 November 1999, nr. 83.494.
  7. CS 21 May 2001, nr. 95.677.
  8. CS 27 June 2001, nr. 97.056.
  9. CS 7 June 2004, nr. 132.072, CDPK 2005, afl. 2, 396, note W. VAN LAETHEM.
  10. CS 15 May 2014, nr. 227.394.
  11. CS 14 July 2014, nr. 228.066.
Commission on the Access to Administrative Documents
  1. CAAD 16 April 2012, nr. 2012-28, http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/com/publicite/avis/….
  2. CAAD 13 August 2012, nr. 2012-56, http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/com/publicite/avis/….
  3. CAAD 3 June 2013, nr. 2013-11, http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/com/publicite/avis/….
  4. CAAD 29 September 2014, nr. 2014-77, http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/com/publicite/avis/….
  5. CAAD 12 January 2015, nr. 2015-06, http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/com/publicite/avis/….
  6. CAAD 13 April 2015, nr. 2015-18, http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/com/publicite/avis/….
  7. CAAD 20 December 2016, nr. 2016-129, http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/com/publicite/avis/….

Doctrine

Handbooks

  1. BATES, E., The Evolution of the European Convention on Human Rights, Oxford, Oxford University Press, 2010, 571 p.
  2. BOSSUYT, M.J., Guide to the “Travaux Préparatoires” of the International Covenant on Civil and Political Rights, Dordrecht, Martinus Nijhoff, 1987, 851 p.
  3. COPPEL, P., Information Rights Law and Practice, London, Hart Publishing, 1490 p.
  4. COUWENBERG, S.W., Modern constitutioneel recht en emancipatie van de mens: liberale democratie als eerste emancipatiemodel, Assen, Van Gorcum, 1981, XVII, 486 p.
  5. HARRIS, D.J., O’BOYLE, M., BATES, E.P. and BUCKLEY, C.M., Law of the European Convention on Human Rights, Oxford, Oxford University Press, 2014, 1006 p.
  6. JANSSEN, K., STEYAERT, J. and VAN GOMPEL, R., Transparantie van overheidsinformatie in Vlaanderen, Bruges, die Keure, 2003, 249 p.
  7. LOOF, J.P., Mensenrechten en staatsveiligheid: verenigbare grootheden?, Nijmegen, Wolf Legal Publishers, 2005, XVIII, 805 p.
  8. PINTO, R., La liberté d’information et d’opinion en droit international, Paris, Economica, 420 p.
  9. RAINEY, B., WICKS; E., and OVEY, C., Jacobs, White and Ovey: The European Convention on Human Rights, Oxford, Oxford University Press, 2014, LXVIII, 654 p.
  10. RAINEY, B., WICKS, E., and OVEY, C., Jacobs, White and Ovey: The European Convention on Human Rights, Oxford, Oxford University Press, 2017, LXXIV 692 p.
  11. POPELIER, P., Procederen voor het Grondwettelijk Hof, Antwerpen, Intersentia, XXII, 426 p.
  12. REINER, T., Openbaarheid van bestuur, Brussels, Larcier, 2011 271 p.
  13. SCHRAM, F., Burger en bestuur. Een introductie tot een complexe verhouding, Brussels, Politeia, 2014, 748 p.
  14. SCHRAM, F., De federale openbaarheidswetgeving, Brussels, Politeia, 2014, 217 p.
  15. SOLIS, G.D., The Law of Armed Conflict, New York, Cambridge University Press, 2010, 659 p.
  16. VANDE LANOTTE, J., Handboek Belgisch Publiekrecht, Bruges, die Keure, 2013, XLVI, 1470 p.
  17. WHITE, R.C.A. and OVEY, C., The European Convention on Human Rights, Oxford, Oxford University Press, 2010, 644 p.

Articles

  1. ANDERSEN, R., “Introduction” in MICHIELS, V., (ed.) La publicité de l’administration. Vingt ans après, bilan et perspectives, Brussels, Bruylant, 2015, 15-22.
  2. BOES, M., “Openbaarheid van bestuur. Bevoegdheidsverdeling. De federale openbaarheidsregeling” in DRAYE, A.M., Openbaarheid van bestuur in Vlaanderen, België en de Europese instellingen, Leuven, Acco, 1996, 11-28.
  3. COHEN-JONATHAN, G., “Article 10” in PETTITI L.E., DECAUX E. and IMBERT P.-H., La Convention Européenne des Droits de l’Homme, Paris, Economica, 366- 418.
  4. DE BROUX, P.O., DE JONGHE, D., SIMAR, R. and VANDERSTRAETEN, M., “Les exceptions à la publicité des documents administratifs” in MICHIELS, V., (ed.) La publicité de l’administration. Vingt ans après, bilan et perspectives, Brussels, Bruylant, 2015, 133-192.
  5. DIAMANDOUROS, P. N., “Vers la reconnaissance d’un droit d’accès aux informations détenues par les autorités” in SPIELMANN, D., TSIRLI, M. and VOYATZIS, P., La Convention européenne des droits de l’homme, un instrument vivant, Brussels, Bruylant, 2011, 131-153.
  6. DOYEN-BIVER, C., “La législation sur l’accès aux documents admnistratifs. Aperçu de ses applications” in BOURS, J.P., DEPREZ, M., and de Terwangne, C., Transparance et droit à l’information, Liège, ULg. Formation Permanente CUP, 2002, 5-84.
  7. FENWICK, H., “Post 9/11 UK counter-terrorism cases in the European Court of Human Rights: a ‘dialogic’ approach to rights protection or appeasement of national authorities?” in DAVIS, F.F., and DE LONDRAS, F., (eds.), Critical Debates on Counter-Terrorism Judicial Review, Cambridge, Cambridge University Press, 2014, 302-323.
  8. GRAVAR, F., “Origine et repartition des compétences” in MICHIELS, V., (ed.) La publicité de l’administration. Vingt ans après, bilan et perspectives, Brussels, Bruylant, 2015, 25-50.
  9. HINS, W., and VOORHOOF, D., “Access to State-Held Information as a Fundamental Right under the European Convention on Human Rights”, European Constitutional Law Review 2007, nr. 3(1), 114-126.
  10. JOASSART, M., “Le secret en droit administratif” in CASSIERS, V., JOASSART, M., STROWEL, A., and VAN ENIS, Q., Le secret, Limal, Anthemis, 2017, 7-30.
  11. KAGIAROS, D., “Protecting ‘national security’ whistleblowers in the Council of Europe: an evaluation of three approaches on how to balance national security with freedom of expression”, The International Journal of Human Rights 2015, 408-428.
  12. LEHNE, F., and WEISMANN, P., “The European Court of Human Rights and Access to Information”, International Human Rights Law Review 2014, 303-315.
  13. MANISCALCO, L., “La notion de document administrative” in MICHIELS, V., (ed.) La publicité de l’administration. Vingt ans après, bilan et perspectives, Brussels, Bruylant, 2015, 109-132.
  14. MASON, A., “The relationship between Freedom of Expression and Freedom of Information” in BEATSON, J. and CRIPPS, Y., Freedom of Expression and Freedom of Information, Oxford, Oxford University Press, 225- 238.
  15. MOSSOUX, Y., “La notion d’autorité administrative” in MICHIELS, V., (ed.) La publicité de l’administration. Vingt ans après, bilan et perspectives, Brussels, Bruylant, 2015, 51-109.
  16. REYKERS, Y. and FONCK, D., “Who is controlling whom? An analysis of the Belgian federal Parliament’s executive oversight capacities toward the military interventions in Libya (2011) and Iraq (2014-2015)”, Studia Diplomatica 2015, 68(2) 91-110.
  17. RUYS, T., “Kroniek  van  een  nakende  grondwetswijziging? Parlementaire controle op het inzetten van strijdkrachten in  het  buitenland”, RW 2009-10, 514-530.
  18. SEDLEY, S., “Information as a Human Right” in BEATSON J. and CRIPPS Y., Freedom of Expression and Freedom of Information, Oxford, Oxford University Press, 239-248.
  19. SUÁREZ LEOZ, D., “Conflictos armados sin carácter internacional y Derecho Internacional Humanitario: Normativa applicable” in RODRIGUEZ-VILLASANTE Y PRIETO, J.S. (ed.), Derecho Internacional Humanitario, Valencia, Tirant Lo Blanch, 2007, 713-732.
  20. SUETENS, L.P., “Hoe belangrijk is openbaarheid en openheid van bestuur voor onze hedendaagse samenleving?” in JANVIER, R., (ed.), Openbaarheid en openheid van bestuur: (on) begrensde mogelijkheden?, Bruges, die Keure, 1991, 3-12.
  21. VANDENBOSSCHE, E., “De federale Kamers en de buitenlandse missies van militairen”, CDPK 2011, 424-442.
  22. VERHOEVEN, S., “International and Non-International Armed Conflicts” in WOUTERS, J., DE MAN, P. and VERLINDEN, N. (eds.), Armed Conflict and the Law, Cambridge, Intersentia, 2016, 151-186.
  23. VOORHOOF, D., “Woord vooraf. Openbaarheid van bestuur, recht op informatie en politieke democratie” in VOORHOOF, D., (ed.), Tegenspraak-Cahier 12: Recht op openbaarheid van bestuur, Antwerp, Kluwer, 1991, VII-XVII.

 

Non-legal articles

  1. BARDYN, L., “Belgische F-16’s nemen het roer over”, Ministry of Defence June 2016, https://www.mil.be/nl/artikel/belgische-f-16s-nemen-het-roer-over.
  2. CENCIOTTI, D., ““Vega 31”: the first and only F-117 Stealth Fighter Jet shot down in combat (15 years ago today)”, The Aviationist March 2014, https://theaviationist.com/2014/03/27/vega-31-shot-down/.
  3. DE CREM, P., “Gewapende interventie Belgische F-16’s in Irak”, Press statement of the Minister of Defence October 2014, http://www.pieterdecrem.be/index.php?id=184&tx_ttnews%5BbackPid%5D=188&….
  4. HEYLEN, K., “Belgische F-16's in Mosul: wat weten we?”, Deredactie April 2017, http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/buitenland/1.2941319.
  5. GARAMORE, J., “DoD Authorizes War on Terror Award for Inherent Resolve Ops”, US Department of Defense October 2014, https://www.defense.gov/News/Article/Article/603569/.
  6. GRAHAM-GARRISSON, E., “Coalition airstrikes in Syria have killed 300 civilians, Amnesty says”, The Guardian October 2016, https://www.theguardian.com/world/2016/oct/26/syria-coalition-airstrike….
  7. GROSEMANS, K., en BUYSROGGE, P., “Belgische F16’s in Syrie en Irak: Transparantie kan op verschillende manieren ingevuld worden”, Knack 2017, http://www.knack.be/nieuws/belgie/belgische-f-16-s-in-syrie-en-irak-tra….
  8. KHAN, A. and GOPAL, A., “The Uncounted”, New York Times Magazine, November 2017, https://www.nytimes.com/interactive/2017/11/16/magazine/uncounted-civil….
  9. LIEVENS, J., “Bilan Operatie Desert Falcon”, Ministry of Defence July 2015, http://www.mil.be/nl/artikel/bilan-operatie-desert-falcon.
  10. LUBELL, M. and BARRINGTON, L., “Israeli jet shot down after bombing Iranian site in Syria”, Reuters February 2018, https://www.reuters.com/article/us-israel-iran/israeli-jet-shot-down-af….
  11. OAKFORD, S., “Admitted US strike near a Syrian mosque highlights continued risk to civilians”, Airwars  November 2016, https://airwars.org/news/us-admits-record-tally-of-civilian-deaths-in-i….
  12. OSBORN, A., GOLUBKOVA, K., and PINCHUK, D., “Russia summons Belgian envoy in row over Syria air strike”, Reuters October 2016, http://www.reuters.com/article/us-russia-belgium-diplomacy-idUSKCN12L0S1.
  13. RODGERS, L., GRITTEN, D., OFFER, J., and ASARE, P., “Syria: the Story of the Conflict”, BBC March 2016, http://www.bbc.com/news/world-middle-east-26116868.
  14. RYAN, M., “U.S. military announces that civilian casualties in Iraq and Syria are more than double previous estimate”, The Washington Post November 2016, https://www.washingtonpost.com/news/checkpoint/wp/2016/11/09/u-s-milita….
  15. STRUYS, B., VAN HORENBEEK, J., and EECKHOUT, B., "België betrokken bij burgerdoden in Irak", De Morgen August 2017, https://www.demorgen.be/binnenland/-belgie-betrokken-bij-burgerdoden-in….
  16. THYS, J., “Defensie licht operaties toe”, Ministry of Defence March 2017, https://www.mil.be/nl/artikel/defensie-licht-operaties-toe.
  17. VAN VLIERDEN, G., “Waarom viseren de Russen net ons?”, De Morgen October 2016, http://www.demorgen.be/buitenland/waarom-viseren-de-russen-net-ons-baa8….
  18. VERBOVEN, S., “Belgische F-16’s nemen de leiding in Irak”, Ministry of Defence November 2014, https://www.mil.be/nl/artikel/belgische-f-16s-nemen-de-leiding-irak.
  19. VERBOVEN, S., “Zevenduizend vlieguren boven Irak en Syrië”, Ministry of Defence March 2017, http://www.mil.be/nl/artikel/zevenduizend-vlieguren-boven-irak-en-syrie.
  20. X., “België was het niet in Mosul, wie dan wel?”, de Standaard April 2016, http://www.standaard.be/cnt/dmf20170425_02851858.
  21. X. “Belgium probes Mosul air strikes that killed civilians”, Al Jazeera April 2017, http://www.aljazeera.com/news/2017/03/belgium-probes-mosul-air-strikes-….
  22. X., “Belgische F-16’s in Irak”, Ministry of Defence April 2015, https://www.mil.be/nl/artikel/belgische-f-16s-irak.
  23. X. “Coalition partners congratulate Iraq on the liberation of all Daesh held areas”, Global Coalition against Daesh December 2017, http://theglobalcoalition.org/en/coalition-partners-congratulate-iraq-l….
  24. X., “De Vriendt: 'Commissie bijeenroepen bij betrokkenheid Belgische leger burgerslachtoffers Mosoel'”, de Standaard  April 2017, http://www.standaard.be/cnt/dmf20170401_02812554.
  25. X. “Iraq: Airstrike Vetting Changes Raise Concerns”, Human Rights Watch March 2017, https://www.hrw.org/news/2017/03/28/iraq-airstrike-vetting-changes-rais….
  26. X., “Maken Belgische F-16’s geen burgerslachtoffers, of worden ze niet geteld?”, Vredesactie April 2017, https://www.vredesactie.be/nl/nieuws/maken-belgische-f-16s-geen-burgers….
  27. X., “Syria’s Civil War Explained from the Beginning”, Al Jazeera May 2017, http://www.aljazeera.com/news/2016/05/syria-civil-war-explained-1605050….
  28. X., “Syria’s Civil War: Five Years of Guardian Reporting”, The Guardian March 2016,   https://www.theguardian.com/world/2016/mar/14/syria-civil-war-five-year….
  29. X., “The Guardian View on Assad’s Use of Chemical Weapons: Our Silence is Shaming”, The Guardian August 2016, https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/aug/12/the-guardian-view….
  30. X., “Vandeput: 'Russisch "bewijs" bevestigt dat Belgische F-16's niet verantwoordelijk waren'”, de Standaard  October 2016, http://www.standaard.be/cnt/dmf20161020_02529796.
  31. WESTRA, E., “Despite public denials, Belgium linked to two confirmed civilian casualty events”, Airwars August 2017, https://airwars.org/news/airwars-uncovers-civilian-casualties-tied-to-b….
  32. WILLE, B., “1000 Days into the War on ISIS, Civilians Deaths Mount”, Human Rights Watch May 2017, https://www.hrw.org/news/2017/05/03/1000-days-war-isis-civilians-deaths….

Reports

  1. AMNESTY INTERNATIONAL, Cases of suspected civilian casualties in US-led Combined Joint Task Force attacks in Syria since 23 September 2014, October 2016, MDE 24/5037/2016.
  2. CENTCOM, CJTF-OIR Monthly Civilian Casualty Report, January 2017 http://www.inherentresolve.mil/News/News-Releases/News-Article-View/Art….
  3. CENTCOM, CJTF-OIR Monthly Civilian Casualty Report, September 2017, http://www.inherentresolve.mil/News/News-Releases/News-Article-View/Art….
  4. CENTCOM, CJTF-OIR Monthly Civilian Casualty Report, November 2017, http://www.inherentresolve.mil/News/News-Releases/News-Article-View/Art….
  5. CENTCOM, CJTF-OIR Monthly Civilian Casualty Report, March 2108, http://www.inherentresolve.mil/News/News-Releases/News-Article-View/Art….
  6. COUNCIL OF EUROPE, Whistleblowers and their freedom to impart information, May 2017, https://rm.coe.int/factsheet-on-whistleblowers-and-their-freedom-to-imp….
  7. REKENHOF, Leren van buitenlandse militaire operaties, November 2010, file:///C:/Users/Louise/Downloads/2010_43_BuitenlandseMilitaireOperaties%20(2).pdf.
  8. REMOTE CONTROL, Limited Accountability: A transparency audit of the Coalition air war against so-called Islamic State, December 2016, https://airwars.org/wp-content/uploads/2016/12/Airwars-report_Web-FINAL….
  9. RESEARCH DIVISION OF THE ECtHR, National Security and European case-law, November 2013, https://rm.coe.int/168067d214.
  10. THE GLOBAL COALITION AGAINST ISIS, Airstrikes, Civilian Casualties and Investigations, November 2017, http://theglobalcoalition.org/en/airstrikes-civilian-casualties-and-inv….
  11. VREDESACTIE: Parlement Buitenspel? Democratische controle of militaire operaties, January 2018, https://www.vredesactie.be/sites/default/files/pdf/rapportpb.pdf.

Other

  1. Airwars Civilian Casualty Claims, https://airwars.org/civilian-casualty-claims/.
  2. Database of the International Committee of the Red Cross: State Parties to the Following International Humanitarian Law and Other Related Treaties, http://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/xsp/.ibmmodres/domino/….
  3. Geneva Academy of International Law and Human Rights, RULAC project on Syria,  http://www.rulac.org/browse/conflicts/non-international-armed-conflicts….
  4. Geneva Academy of International Law and Human Rights, RULAC project on Iraq http://www.rulac.org/browse/conflicts/non-international-armed-conflicts…
  5. Information on Open Government by the Commission on Acces to Administrative Documents, http://www.ibz.rrn.fgov.be/nl/commissies/openbaarheid-van-bestuur/openb….
  6. Interview with Lieutenant Colonel Yvo Dierick, Dendermonde, April 2018.
  7. Interview with researchers of Vredesactie, Lene Jacobs en Fien De Meyer, Brussels, February 2018.
  8. List of Commissions of the Chamber,  https://www.dekamer.be/kvvcr/showpage.cfm?section=/none&language=nl&cfm….
  9. Mission Statement of the Combined Air Operations Center, http://www.afcent.af.mil/About/Fact-Sheets/Display/Article/217803/combi….
  10. Maps and Stats of the Global Coalition against Daesh, http://theglobalcoalition.org/en/maps_and_stats/daesh-areas-of-influenc….
  11. Mission statement of the Global Coalition against Daesh, http://theglobalcoalition.org/en/mission-en/#military-progress
  12. Mission statement Remote Control Project of the Oxford Research Group, http://remotecontrolproject.org/about/.
  13. Mission statement US Central Command, http://www.centcom.mil/ABOUT-US/.
  14. News page of CJTF-OIR, http://www.inherentresolve.mil/News/.
  15. Strike releases CJTF-OIR, http://www.inherentresolve.mil/News/Strike-Releases/.
Universiteit of Hogeschool
Master in de rechten. (major internationaal recht, minor strafrecht)
Publicatiejaar
2018
Promotor(en)
Koen Lemmens
Kernwoorden