Neusmaagsonde: evidence-based richtlijnen voor de juiste positiebepaling

Rimante Brackute Fatima Mekran Ann Seegers
Een adequate plaatsing en controle van neusmaagsondes is essentieel om eventuele schade bij de patiënten te voorkomen. Een overlijden of een ernstig letsel als gevolg van een misplaatste voedingssonde in het respiratoire stelsel staat geregistreerd als ‘never event’ in de lijst van het Britse ministerie van Volksgezondheid (NPSA, 2012). Volgens Cole (2015) en National Patient Safety Agency (NPSA) (2012) mogen incidenten met betrekking tot neusmaagsondes niet meer plaatsvinden wanneer de beschikbare preventieve maatregelen zijn geïmplementeerd.

Volgens Cole (2015) heeft de NPSA al in 2005 richtlijnen gepubliceerd waarin staat dat na het inbrengen van een neusmaagsonde bij volwassen, bewuste patiënten als eerstelijnsmethode aspiraat met een pH van 1 tot 5,5 moeten krijgen. Als het aspiraat niet mogelijk is, volgt de tweedelijnsmethode: een röntgenfoto van de thorax. De meest, tot nu toe, gebruikte testen zoals de auscultatiemethode moeten in de praktijk vermeden worden (Cole, 2015).

Neusmaagsonde: evidence-beased richtlijnen voor de juiste positiebepaling

Een blinde plaatsing van een neusmaagsonde is een veel voorkomende verplegingsprocedure. Het bevestigen op de juiste positie van de sonde in de maag is van belang om ernstige complicaties zoals misplaatsing in de longen te voorkomen.

Het doel van dit afstudeerproject is om te achterhalen hoe op een betrouwbare manier de positie van een neusmaagsonde of voedingssonde bepaald kan worden. Hiervoor is de volgende centrale vraag opgesteld: welke evidence-based richtlijnen bestaan op de afdeling om betrouwbaar de positie van een neusmaagsonde of voedingssonde te bepalen?

In de literatuurstudie is een antwoord gezocht door vergelijking van verschillende wetenschappelijke studies over de auscultatiemethode (lucht of water inspuiten en luisteren naar een borrelend geluid), een pH-meting van aspiraat, RX van de thorax en NEX-methode om de lengte van de sonde te bepalen. Andere methoden, zoals de limonade- of ranjatest, CO2-meting of capnografie, self inflating bulb syringe, echografie van het abdomen, elektromagnetische detectie en klinische bevestiging van de plaats van de neusmaagsonde, zijn kort besproken.  

Er is een kwantitatief onderzoek uitgevoerd, waarvoor een gestructureerde schriftelijke vragenlijst onder de verpleegkundigen op verschillende afdelingen in het perifeer ziekenhuis in de Kempen is verspreid. Uit de antwoorden bleek dat 76% van de verpleegkundigen de auscultatiemethode gebruikt, al dan niet in combinatie met het inspuiten van lucht of water, om de plaats van een neusmaagsonde te bepalen. De auscultatiemethode wordt dus nog steeds vaak toegepast.

Op basis hiervan is, met behulp van het AGREE-instrument, de methodologie en transparantie van cursusmateriaal over de neusmaagsondes of voedingssondes van een hoge school en het protocol van het perifeer ziekenhuis in de Kempen beoordeeld.

Bibliografie

AGREE Next Steps Consortium. Appraisal of Guidelines for Research & Evaluation (AGREE) II Instrument. (2009). Gevonden op 22 februari 2018 op http://www.agreetrust.org

Akkersdijk, W.L., Vos, A. & Van Der Werken, C. (1998). Voedingssondes voor sondevoeding. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 142 (II), 557–561.  

Ang, S., Aloweni, F., Perera, K., Wee, S., Manickam, A., Lee, J. et al. (2015). Physical restraints among the elderly in the acute care setting: Prevalence, complications and its association with patients’ characteristics. Proceedings of Singapore Healthcare, 24 (3), 137–143. doi:10.1177/2010105815596092

Araimo, F., Caramia, R. & Meschesi, E. (2011). Intracranial placement of a nasogastric tube in a non-trauma patient. HSR Proceedings in Intensive Care and Cardiovascular Anesthesia, 3 (1), 71.    

Bakker, E. & Van Buuren, H. (2014). Onderzoek in de gezondheidszorg. Groningen/Houten: Noordhoff Uitgevers.

BCFI. (2016). Gecommentarieerd geneesmiddelen-repertorium. Gent: Thierry Christiaens.

Beghetto, M.G., Anziliero, F., Leães, D.M. & De Mello, E.D. (2015). Feeding tube placement: auscultatory method and x-ray agreement. Revista Gaúcha de Enfemagem, 36 (4), 98–103. doi:http://dx.doi.org/10.1590/1983-1447.2015.04.54700

Belgische Federale Overheidsdienst (2016). KB 18 juni 1990: Technische verpleegkundige prestaties. Geraadpleegd op 16 december 2017 op http://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/change_lg.pl?language=nl&la=N&…

Best, C. (2005). Caring for the patient with a nasogastric tube. Nursing Standaard, 20 (3), 59–65.  

Best, C. (2016). How to insert a nasogastric tube and check gastric position at the bedside. Nursing Standard, 30 (38), 36–40.

Blumenstein, I., Shastri, Y.M. & Stein, J. (2014). Gastroenteric tube feeding: Techniques, problems and solutions. World Journal of Gastroenterology, 20 (26), 8505-8524.

Boeykens, K. & Steeman, E. (2012). Betrouwbaarheid van de pH-meting en de auscultatiemethode om de positie van een neusmaagsonde te bepalen. Verpleegkunde, 27 (4), 4–9.

Boeykens, K., Steeman, E. & Duysburgh, I. (2014). Reliability of pH measurement and the auscultatory method to confirm the position of a nasogastric tube. International Journal of Nursing Studies, 51, 1427–1433.

Brugnolli, A., Ambrosi, E., Canzan, F., Saiani, L. & Naso-gastric Tube Group (2014). Securing of naso-gastric tubes in adult patients: A review. International Journal of Nursing Studies, 51, 943–950.

Bruinink, M., Van Tilburg, S. & Zutt, I. (2012). Richtlijn positiebepaling van neusmaagsonde. Magazine Kinderverpleegkunde, 18 (2), 18–21.

Busch, M., Huisman, A., Hupkens, S. & Visser, A. (Eds.). (2017). Inleiding complementaire zorg. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.  

Chen, Y. Ch., Wang, L. Y., Chang, Y.J., Yang, Ch.P., Wu, T.J., Lin, F.R. et al. (2014). Potential Riskof Malposition of Nasogastric Tube Using Nose-Ear-Xiphoid Measurement. PLOS One, 9 (2), 1–7. 

Cole, E. (2015). Improving the documentation of nasogastric tube insertion and adherence to local enteral nutrition guidelines. BMJ Quality Improvement Reports, 1513, 1–5. doi:10.1136/bmjquality.u203207.w1513

Cox, K., de Louw, D., Verhoef, J. & Kuiper, C. (2012). Evidence-based practice voor verpleegkundigen, methodiek en toepassing. Den Haag: Boom Lemma Uitgevers.

Dandpat, S.K., Tripathi, M., Varshney, N., Batish, A. & Mohindra, S. (2018). Not a refugee, nasogastric tube in the brain: Modes of prevention and controversies in management. Neurology India, 66 (2), 523–524.

de Jong, A. Vanbdenbroele, H., Glorieux, M., De Maesschalck, L. & Vissers, M. (2012). Inleiding wetenschappelijk onderzoek voor het gezondheids-onderwijs. Amsterdam: Reed Business Education.

Dodelijke sonde fout: verpleegkundige faalde bij controle. (2016, 23 december). Nursing. Geraadpleegd op 22 maart 2018 op https://www.nursing.nl/dodelijke-sondefout-verpleegkundige-faalde-bij-c…

Everdingen, J., Burgers, J., Assendelft, W., Swinkels, J., Barneveld, T., Van de Klundert, J. (2004). Evidence-based richtlijnontwikkeling. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum.

Fan, L., Liu, Q. & Gui, L. (2016). Efficacy of nonswallow nasogastric tube intubation: a randomised controlled trial. Journal of Clinical Nursing, 25, 3326–3332. doi:10.1111/jocn.13398

Ferreras, J., Junquera, L.M. & García-Consuegra, L. (2000). Intracraniaal placement of a nasogastric tube after severe craniofacial trauma. Oral Surgery Oral Medicine Oral Pathology, 90 (5), 564–566.

Goethals, S., Dierckx de Casterlé, B. & Gastmans, C. (2013). Nurses’ decision-making process in cases of physical restraint in acute elderly care: A qualitative study. International Journal of Nursing Studies, 50, 603–612.

Heijnen, L. (2010). Inbrengen maagsonde bij volwassenen. VOG-magazine, 8 (3), 16

Hodin, R.A. & Bordeianou, L. (2017). Nasogastric and nasoenteric tubes. Up To Date, juli 24, 2017. Gevonden op 20 december 2017 op https://www.uptodate.com/contents/nasogastric-and-nasoenteric-tubes

Huang, Sh., Chiou, Ch. & Liu H. (2017). Risk factors of aspiration pneumonia related to improper oral hygiene behavior in community dysphagia persons with nasogastric tube feeding. Journal of Dental Sciences, 12, 375–381.

Hutchinson, E. & Wilson, N. (2013). Acute stroke, dysphagia and nutritional support. British Journal of Nursing, 5, 26–29. 

Jochems, A.A.F. & Joosten, F.W.M.G. (2009). Coëlho. Zakwoordenboek der Geneeskunde. Doetinchem: Elsevier.

Jonkers-Schuitema, C.F. & Tas, T.A.J. (2013). Enterale voeding. BijZijn-XL, 3, 16–27.

Joos, E., Verbeke, S., Mehuys, E., Van Bocxlaer, J., Remon, J.P., Van Winckel, M. et al. (2016). Medication administration via enteral feeding tube: a survey of pharmacists’ knowledge. International Journal of Clinical Pharmacy, 38, 10–15. doi:10.1007/s11096-015-0196-y

Kuin-Sluijter, W. (2012). Inbrengen van een neus-maagsonde en het controleren van de juiste ligging. Nurse academy, 4 (1), 4–9.

Lane, C. & Harrington, A. (2011). The factors that influence nurses’ use of physical restraint: A thematic literature review. International Journal of Nursing Practice, 17, 195–204. 

Law, R.L., Pullyblank, A.M., Eveleigh, M. & Slack, N. (2013). Avoiding never events: Improving nasogastric intubation practice and standards. Clinical Radiology, 68, 239–244.

Luk, J., Chan, F., Hui, E. & Tse, C. (2017). The feeding paradox in advanced dementia: a local perspective. Hong Kong Medical Journal, 23 (3), 306–310.

Lynch, M.C. (2016). Is tube feeding futile in advanced dementia? The Linacre Quarterly, 83 (3), 283–307. doi:10.1080/00243639.2016.1211879 

McFarland, A. (2016). A cost utility analysis of the clinical algorithm for nasogastric tube placement confirmation in adult hospital patients. The Journal of Advanced Nursing, 73 (1), 201–216.

Mekelenkamp, H., Chua, J. & Kollen, W. (2016). Maagsonde in situ. Nursing, 22 (3), 32–35.

Milsom, S.A., Sweeting, J.A., Sheahan, H., Haemmerle, E. & Windsor, J.A. (2015). Naso-enteric Tube Placement: A Review of Methods to Confirm Tip Location, Global Applicability and Requirements. World Journal of Surgery, 39, 2243–2252. doi:10.1007/s00268-015-3077-6

Mordiffi, S.Z., Goh, M.L., Phua, J. & Chan, Y.H. (2016). Confirming nasogastric tube placement: Is the colorimeter as sensitive and specific as X-ray? A diagnostic accuracy study. International Journal of Nursing Studies, 61, 248–257.

National Patient Safety Agency (NPSA). (s.a.). Gevonden op 29 januari 2018 op http://www.nrls.npsa.nhs.uk/resources/?EntryId45=133441

Ni, M., Priest, O., Phillips, L.D. & Hanna, G.B. (2014). Risks of using bedside tests to verify nasogastric tube position in adult patients. European Medical Journal, 3, 49–56.

Nieswiadomy, R.M. (2013). Verpleegkundige onderzoeksmethoden. Amsterdam: Pearson Benelux.

Peijin Fan, E.M., Tan, S.B. & Ang, S.Y. (2017). Nasogastric tube placement confirmation: where we are and where we should be heading. Proceedings of Singapore Healthcare, 26 (3), 189–195.

Phillips, N.M. (2006). Nasogastric tubes: an historical context (Clinical Practice). Medical Surgical Nursing, 15 (3), 84-88.

Pryor, L.N., Ward, E.C., Cornwell, P.L., O’Connor, S.N., Finnis, M.E. & Chapman, M.J. (2015). Impact of nasogastric tubes on swallowing physiology in older, healthy subjects: A randomized controlled crossover trial. Clinical Nutrition, 34, 572-578.

Richtlijn neusmaagsonde wordt herzien. (2016, 19 april). Nursing. Geraadpleegd op 15 december 2017 op https://www.nursing.nl/richtlijn-neusmaagsonde-wordt-herzien/

Roe, G., Harris, K.M., Lambie, H. & Tolan, D.J.M. (2017). Radiographer workforce role expansion to improve patient safety related to nasogastric tube placement for feeding in adults. Clinical Radiology, 72, 518.e1–518.e7.

Roka, Y.B., Shrestha, M., Puri, P.R. & Aryal, S. (2010). Fatal inadvertent intracranial insertion of a nasogastric tube. Neurology India, 58 (5), 802–804.

Rowat, A. (2015). Enteral tube feeding for dysphagic stroke patients. British Journal of Nursing, 24 (3), 138–145.

Ryu, J.A., Choi K., Yang, J.H., Lee, D.S., Suh, G.Y., Jeon, K. et al. (2016). Clinical usefulness of capnographic monitoring when inserting a feeding tube in critically ill patients: retrospective cohort study. BMC Anesthesiology, 16 (122), 1-6. 

Shankar, B., Daphnee, D.K., Ramakrishnan, N. & Venkataraman, R. (2015). Feasiblity, safety, and outcome of very early enteral nutrition in critically ill patients: Results of an observational study. Journal of Critical Care, 30, 473–475.

Smyrnios, N.A., Lenard, R., Rajan, S., Newman, M.S., Baker, S.P., Thakkar, N. et al. (2015). Comparison of a self-inflating bulb syringe and a colorimetric CO2 indicator with capnography and radiography to detect the misdirection of Naso/Orogastric tubes into the airway of critically ill adult patients. Chest Journal, 147 (6), 1523-1529. http://doi.org/10.1378/chest.14-0664

Straumann, A. (2015). Medical therapy in oesinophilic oesophagitis. Best Practice & Research Clinical Gastroenterology, 29, 805–814. 

Takayama, K., Hirayama, K., Hirao, A., Kondo, K., Hayashi, H., Kadota., K. et al. (2017). Survival times with and without tube feeding in patients with dementia or psychiatric diseases in Japan. Psychogeriatrics, 17, 453–459. doi:10.1111/psyg.12274

Taylor, S., Allan, K., McWilliam, H., Manara, A., Brown, J., Toher, D. et al. (2014). Confirming nasogastric tube position with electromagnetic tracking versus pH or X-ray and tube radio-opacity. Britisch Journal of Nursing, 23 (7), 352-358.

Taylor, S.J. (2013). Confirming nasogastric feeding tube position versus the need to feed. Intensive and Critical Care Nursing, 29, 59–69.

Ticinesi, A., Nouvenne, A., Lauretani, F., Prati, B., Cerundolo, N., Maggio, M. et al. (2016). Survival in older adults with dementia and eating problems: To PEG or not to PEG? Clinical Nutrition 35, 1512–1516. 

Torsy, T., Saman, R. & Boeykens, K. NEX method still the best practice? Estimating internal tube length to predict the ideal tip postition of an nasogastric tube: a randomized controlled trial. Unpublished raw data.

Torsy, T., Saman, R. & Boeykens, K. Valuable alternative to the NEX method? CoNEX as a new method to predict the internal tube position of a nasogastric tube: a pilot study. Unpublished raw data.

Tsujimoto, H., Tsujimoto, Y., Nakata, Y., Akazawa, M. & Kataoka, Y. (2017). Ultrasonography for confirmation of gastric tube placement. Cochrane Database of Systematic Reviews, 4, 1–48. doi:10.1002/14651858.cd012083.pub2  

UZ Gent veroordeeld voor dood 13-jarige anorexiapatiënte. (2017, 21 november). De Standaard. Geraadpleegd op 21 maart 2018 op http://www.standaard.be/cnt/dmf20171121_03198814

V&VN. (2017). Landelijke multidisciplinaire richtlijn Neus-maagsonde. Geraadpleegd op 30 januari 2018 op http://www.venvn.nl/Portals/1/Thema's/Richtlijnen%20en%20protocollen/He…

Van Dale Online Woordenboek. (s.a.) Gevonden op 23 april 2018 op het internet: http://www.vandale.nl/opzoeken

Veiga de Oliveira Santos, S.C., Woith, W., Pedreira de Freitas, M.I. & Bargas Zeferino, E.B. (2016). Methods to determine the internal length of nasogastric feeding tubes: An integrative review. International Journal of Nursing Studies, 61, 95–103.

Verpleegkundige krijgt waarschuwing na verkeerd geplaatste neusmaagsonde. (2011, 22 maart). Nursing. Geraadpleegd op 21 en 22 maart 2018 op https://www.nursing.nl/verpleegkundige-krijgt-waarschuwing-na-verkeerd-…

Vilans. (2012). Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen. Inbrengen en controle ligging neus-maagsonde. Geraadpleegd op 30 januari 2018 op https://www.cominnet.nl/protocollen/prot_boek/docb_sys/pdf/info/protoco…

Wallace, T. & Steward, D. (2014). Gastric Tube Use and Care in the NICU. Newborn & Infant Nursing Reviews, 14, 103–108.

Wapenaar, J. & Berends, N. (2017). 7 vragen over herziende richtlijn neusmaagsonde. Nursing, 23 (10), 24–26.

Whitaker, D.K. (2011). Time for capnography – everywhere. Journal of the Association of Anaesthetists of Great Britain and Ireland, 66, 539-549.

White, S. & Brereton, L. (2017). Examining the role of patient values in decisions about long-term enteral feeding: A qualitative study. Clinical Nutrition, 1-7.

Willemsen-Bak, M. (2017). Radiologie en nucleaire geneeskunde: een dynamische afdeling met vele gezichten. Nurse academy, 4, 16–21.

Zhifang Ni, M., Huddy, J.R., Priest, O.H., Olsen, S., Phillips, L.D., Bossuyt, P.M.M. et al. (2017). Selecting pH cut-offs for the safe verification of nasogastric feeding tube placement: a decision analytical modelling approach. BMJ Open, 1–7. doi:10.1136/bmjopen-2017-018128

Universiteit of Hogeschool
Brug vanuit HBO5/MBO4-Verpleegkunde naar Ba Verpleegkunde (Turnhout)
Publicatiejaar
2018
Promotor(en)
Lieve Devos
Kernwoorden