The Tourism System of a Secondary Destination and its Challenges to Achieve Collective Action towards International Markets. Case-study: Cajas Massif Biosphere Reserve, Ecuador.

Lynse Vermeulen
Onderzoek naar sociaal kapitaal-gerelateerde problemen die secundaire toeristische bestemmingen ondervinden in hun pogingen om internationale markten te bereiken. Casestudy: biosfeerreservaat Cajas Massief in het zuiden van Ecuador.

Het succes van toeristisch beleid: overeenkomen in theorie en praktijk

Hoe? Kapitaal kan ook sociaal zijn?

Het begrip ‘kapitaal’ is in de huidige Westerse samenleving alomtegenwoordig en bijna niet weg te denken. Bij het horen van het woord brengen onze hersenen het meteen in verband met economisch of financieel kapitaal. Waarom? Omdat het direct converteerbaar is in geld: wat wij dan ook initieel verstaan onder ‘kapitaal’. Toch is het niet onbelangrijk om ook andere vormen van kapitaal naar waarde te schatten. Cultureel, symbolisch, politiek, sociaal... en nog vele andere vormen kapitaal zijn vaak meer aanwezig in onze leefwereld dan we denken, weliswaar onopvallend. Stel dat u een reis plant en iemand in de vriendenkring is al eerder naar de bestemming in kwestie geweest, dan is het een kleine moeite om de digitale netwerk skills boven te halen. Een kort berichtje via WhatsApp kan al leiden tot een avondje reisavonturen uitwisselen met die ene vriend of vriendin en u zou later opnieuw hetzelfde doen om hem of haar te helpen met een nieuw reisavontuur. Een perfect voorbeeld dat de drie kerndimensies van ‘sociaal kapitaal’ uiteenzet: netwerk, normen van vertrouwen en wederkerigheid en het ondernemen van collectieve actie.                    

Investeren in sociale relaties kan leiden tot talrijke en zelfs economische voordelen. Dit is dan ook exact de reden waarom niet enkel individuen maar ook bijvoorbeeld de aanbodzijde van een toeristische bestemming sociaal kapitaal cultiveert. Toeristische overheid, bedrijfsleven en onderwijs van een bestemming kunnen samen meer realiseren dan afzonderlijk. Ook is het uiteindelijke voordeel groter dan de optelsom van hun individuele kwaliteiten dankzij de dynamiek die ontstaat bij het overgaan tot collectieve actie. Helaas is toerisme een complex fenomeen en verloopt dit dus niet altijd probleemloos en aangezien sociaal kapitaal zich sociaal geconstrueerd ziet, is het dan ook verschillend in elke toeristische bestemming op elk moment. Dit verklaart waarom sommige bestemmingen meer problemen hebben met het aantrekken van internationale toeristische markten dan andere.

 

Niet primair, maar wel secundair: Cuenca en het UNESCO biosfeerreservaat Cajas Massief in Ecuador

Territorium en situering van het Biosfeerreservaat Cajas Massief in EcuadorHet toetreden tot internationale markten ziet zich nog eens verdubbelt in moeilijkheid indien het over secundaire toeristische bestemmingen gaat. De gekozen casestudy was een biosfeerreservaat in het zuiden van Ecuador met als kern de stad en tegelijkertijd de secundaire bestemming Cuenca.  Secundaire bestemmingen hebben kenmerken als een korte verblijfsduur en bijgevolg vaak geen overnachting en een sterke concentratie van bezoekers in de gekende toeristische delen. Bovendien bevinden ze zich vaak slechts op de toeristische planning of route onderweg naar primaire bestemmingen. Net daarom moeten ze ook wedijveren met deze primaire bestemmingen, bijvoorbeeld de hoofdstad Quito en de Galapagoseilanden, die zich reeds profileerden als gevestigde bestemmingen voor internationale reizigers.

Deze scriptie beschrijft en ontleedt de bovengenoemde secundaire bestemming als een complex toeristisch systeem van verschillende actoren, capabel om sociaal kapitaal te generen of om net optimaal gebruik te maken van de reeds aanwezige sociale hulpbronnen met als doel het toetreden tot internationale markten. Speciale aandacht ging naar de potentiële rol van de Fundación Municipal de Turismo para Cuenca (FMTC): een lokale organisatie die optreedt als facilitator en tussenpersoon in de context van regionale toeristische ontwikkeling. Hun netwerk en bijhorende collectieve acties (of net het gebrek hieraan) vormden het uitgangspunt van het onderzoek. Uit de hierboven genoemde kerndimensies van sociaal kapitaal, vloeiden er verschillende condities voort die contextueel zowel barrières als versterkers kunnen zijn gedurende collectieve pogingen om internationale markten te bereiken. Op zoek gaan naar wat nu net de grootste sociaal kapitaal-gerelateerde belemmeringen waren en nadenken over hoe deze te overwinnen zijn, vormde de drijfveer achter deze scriptie. Twee ronden semi-gestructureerde diepte-interviews kenmerkten de kwalitatieve methodologie van het onderzoek. Dankzij het passen van het onderwerp in een lopende doctoraatsstudie, was de eerste ronde van 21 interviews reeds beschikbaar en vormden deze de basis voor het eigen onderzoek. Tijdens veldwerk ter plaatse kwam de tweede ronde van elf interviews tot stand.

 

Een secundaire bestemming, maar wel met primaire problemen voor Cuenca en omgeving

Opvallend was de bevestiging van de bevindingen uit de eerste data ronde door de resultaten van de tweede ronde. Ook spraken de respondenten hun duidelijke voorkeur uit omtrent de FMTC als een ideale coördinator van collectieve acties en onpartijdige tussenpersoon om sociaal kapitaal te stimuleren in het netwerk. De barrières of versterkers zagen zich opgedeeld in drie groepen: structurele (afgeleid van de netwerkdimensie), cognitieve (afgeleid van de normen) en collectieve actie-gerelateerde barrières of versterkers. Het bleek onmiskenbaar dat de condities uit deze drie groepen niet geïsoleerd werden in de analyse wegens de vele interactie-effecten tussen zowel de sociaal kapitaal-gerelateerde als algemene barrières of versterkers. Zo zagen vele barrières zich veroorzaakt door één enkele collectieve actie-gerelateerde barrière: het gebrek aan een initiële gezamenlijke formulering van hogere doelstellingen van de collectieve acties. De afwezigheid van een algemeen bepaald en ondersteund internationaal bezoekersprofiel zorgt er dan ook voor dat losse initiatieven niet tot de gewenste resultaten leiden (wat ook een collectieve actie-gerelateerde barrière is). Vervolgens versterkt dit een ander niet-sociaal kapitaal-gerelateerd probleem: het kleine beschikbare budget wordt niet optimaal benut. Ook dit heeft zijn gevolgen voor andere cognitieve barrières: de motivatie voor stakeholders om te participeren vermindert en het algemene vertrouwen daalt. Het resultaat is dan weer nefast voor netwerk- en associativiteitspogingen en zo lijkt het een vicieuze cirkel die moeilijk te doorbreken is. De onderlinge verbondenheid van de condities compliceert deze casestudy en bovenstaande voorbeelden zijn er maar een handvol. Toch is het interessant om in de scriptie te lezen dat net een paar doordachte aanbevelingen al veel kunnen verhelpen.

Uiteraard zijn de resultaten niet zomaar veralgemeenbaar, maar dit wilt niet zeggen dat ze geen wetenschappelijke waarde hebben. Andere secundaire bestemmingen en al zeker die in Latijns-Amerika zouden kunnen leren van deze bevindingen. Zo ziet u maar, ook de toeristische industrie van Cuenca en omgeving moet af en toe via WhatsApp communiceren en samenkomen om ideeën uit te wisselen en te bepalen of u het type toerist bent dat ze al dan niet willen aantrekken.

 

Bibliografie

ACTIVATE ECUADOR. (2014). Gobiernos Autónomos Descentralizados (GAD) y Regímenes Especiales. Retrieved March 23, 2017, from http://www.activate.ec/la-institucionalidad-del-estado-ecuatoriano/el-e…

Atria, R. (2003). Capital social: concepto, dimensiones y estrategias para su desarrollo. In Capital social y reducción de la pobreza en América Latina y el Caribe: en busca de un nuevo (pp. 581–590). Santiago de Chile: CEPAL: Comisión Económica para América Latina y el Caribe. Retrieved from http://repositorio.cepal.org/

Barbini, B. (2008). Capital social y desarrollo. Aplicación de indicadores de capital social al ámbito turístico. Aportes Y Transferencias, 12(2), 65–91. Retrieved from http://www.redalyc.org/

Bourdieu, P. (2002). 15 The Forms of Capital. In N. W. Biggart (Ed.), Readings in Economic Sociology (pp. 280–291). Oxford, Massachusetts: Blackwell Publishers Ltd. Retrieved from https://www.researchgate.net

Bramwell, B., & Sharman, A. (1999). Collaboration in local tourism policymaking. Annals of Tourism Research, 26(2), 392–415. https://doi.org/10.1016/S0160-7383(98)00105-4

Brouder, P., & Eriksson, R. H. (2013). TOURISM EVOLUTION: ON THE SYNERGIES OF TOURISM STUDIES AND EVOLUTIONARY ECONOMIC GEOGRAPHY. Annals of Tourism Research, 43, 370–389. https://doi.org/10.1016/j.annals.2013.07.001

Cara, R. B. (2008). Teoría de la acción territorial. Acción turística y desarrollo. Aportes Y Transferencias, 12(1), 87–104. Retrieved from http://www.redalyc.org/

Coleman, J. S. (1990). Social Capital. In Foundations of Social Theory (pp. 300–321). Cambridge, Massachusetts,  London: The Belknap Press of Harvard University Press. Retrieved from www.academia.edu

De Roo, G. (2012). Spatial planning, complexity and a world “out of equilibrium”: outline of a non-linear approach to planning. In G. De Roo, J. Hillier, & J. Van Wezemael, Complexity and Planning—Systems, Assemblages and Simulations (pp. 141–176). Farnham: Ashgate.

Dekkers, R. (2015). Applied systems theory. Heidelberg, New York, Dordrecht, London: Springer. Retrieved from 10.1007/978-3-319-10846-9

Dredge, D. (2006). Policy networks and the local organisation of tourism. Tourism Management, 27(2), 269–280. Retrieved from http://s3.amazonaws.com/

Duit, A., Galaz, V., Eckerberg, K., & Ebbesson, J. (2010). Governance, complexity, and resilience. Global Environmental Change, 20(3), 363–368. Retrieved from http://www.sciencedirect.com

Durston, J. (2002). El capital social campesino en la gestión del desarrollo rural: díadas, equipos, puentes y escaleras (Vol. 69). United Nations Publications. Retrieved from http://repositorio.cepal.org/

ETAPA EP. (2017). ÁREA DE BIOSFERA MACIZO DEL CAJAS. Retrieved May 26, 2017, from http://www.etapa.net.ec/Productos-y-servicios/Gesti%C3%B3n-ambiental/De…

Fukuyama, F. (2001). Social capital, civil society and development. Third World Quarterly, 22(1), 7–20. Retrieved from https://www.researchgate.net

Gobierno Nacional de la República del Ecuador. (s.d.). Ministerio de Turismo. Retrieved on  March 11, 2017 from http://www.turismo.gob.ec/coordinacion-zonal-6/

Granovetter, M. (1985). Economic Action and Social Structure: The Problem of Embeddedness. American Journal of Sociology, 91(3), 481–510.

Granovetter, M. S. (1973). The strength of weak ties. American Journal of Sociology, 78(6), 1360–1380. Retrieved from https://sociology.stanford.edu

Grupo de Investigación en Economía Regional GIER. (2016). Estudio de Demanda y Oferta Turística en la Ciudad de Cuenca. (Boletín de Estadísticas No. 2) (p. 66). Cuenca: Facultad de Ciencias Económicas, Universidad de Cuenca.

Hartman, S. (2016). Towards adaptive tourism areas? A complexity perspective to examine the conditions for adaptive capacity. Journal of Sustainable Tourism, 24(2), 299–314. https://doi.org/10.1080/09669582.2015.1062017

Haugland, S. A., Ness, H., Grønseth, B.-O., & Aarstad, J. (2011). Development of tourism destinations: An integrated multilevel perspective. Annals of Tourism Research, 38(1), 268–290. Retrieved from http://www.sciencedirect.com

Hoff, T. L. (1992). Gall’s psychophysiological concept of function: The rise and decline of “internal essence.” Brain and Cognition, 20(2), 378–398. Retrieved from www.sciencedirect.com

Hunziker, W., & Krapf, K. (1941). Tourism as the sum of the phenomena and relationships arising from the travel and stay of non-residents. Publications AIEST Association International Expert Scientific Tourism.

Instituto Nacional de Estadística y Censos del Ecuador (web). (2016, August 19). Ecuador: Administrative Division. Retrieved March 23, 2017, from https://www.citypopulation.de/php/ecuador-admin.php

Jacobs, J. (2016). The death and life of great American cities. New York, NY: Vintage.

Leiper, N. (1979). The framework of tourism: Towards a definition of tourism, tourist, and the tourist industry. Annals of Tourism Research, 6(4), 390–407. https://doi.org/10.1016/0160-7383(79)90003-3

Lin, N. (2005). A network theory of social capital. Handbook on Social Capital. Retrieved from http://www.pro-classic.com/

Macbeth, J., Carson, D., & Northcote, J. (2004). Social capital, tourism and regional development: SPCC as a basis for innovation and sustainability. Current Issues in Tourism, 7(6), 502–522. Retrieved from http://researchrepository.murdoch.edu.au/

Mandell, M. P. (1999). The Impact of Collaborative Efforts: Changing the Face of Public Policy Through Networks and Network structures. Review of Policy Research, 16(1), 4–17. https://doi.org/10.1111/j.1541-1338.1999.tb00838.x

McKercher, B. (2001). A comparison of main-destination visitors and through travelers at a dual-purpose destination. Journal of Travel Research, 39(4), 433–441. Retrieved from http://journals.sagepub.com

McKercher, B., & Wong, D. Y. (2004). Understanding tourism behavior: Examining the combined effects of prior visitation history and destination status. Journal of Travel Research, 43(2), 171–179. Retrieved from journals.sagepub.com

Mella, P. (2012). Systems thinking: intelligence in action (Vol. 2). Heidelberg, New York, Dordrecht, London: Springer Science & Business Media. Retrieved from 10.1007/978-88-470-2565-3

Ministerio de Turismo. (n.d.). Visitación Turística al Azuay y por cantones 2015.

Olson, M. (1999). Introduction, A Theory of Groups and Organizations. In The logic of collective action: Public goods and the theory of groups (Vol. 2, pp. 1–16). Cambridge, Massachusetts, London: Harvard University Press. Retrieved from http://homes.ieu.edu.tr/

Optur. (2013). OPTUR: Asociación Nacional de Operadores de Turismo Receptivo del Ecuador. Retrieved on March 11, 2017 from http://www.optur.org/

Ostrom, E. (2010). Analyzing collective action. Agricultural Economics, 41(s1), 155–166. Retrieved from http://dlc.dlib.indiana.edu/

Pansiri, J. (2008). The effects of characteristics of partners on strategic alliance performance in the SME dominated travel sector. Tourism Management, 29(1), 101–115. Retrieved from http://ubrisa.ub.bw

Rodríguez, S., Rodas, F., Schubert, A., & Vasco, S. (2015). Área de Biosfera Macizo del Cajas, Experiencias de Desarrollo Sostenible para el Buen Vivir. (Segunda Edición). Cuenca, Ecuador: ETAPA EP, Municipio de Cuenca, Ministerio del Ambiente, SENPLADES, Ministerio de Relaciones Exteriores, Cooperación Alemana GIZ, Naturaleza y Cultura Internacional.

Rusu, S. (2011). Tourism multiplier effect. Journal of Economics and Business Research, 17(1), 70–76. Retrieved from http://www.inginerie.uav.ro/

Schmidt, C. M., Cielo, I. D., Wenningkamp, K. R., & Tomio, M. (2015). Collective Actions in Sustainable Rural Tourism: A Case Study of the Western Region of Paraná. Systems Research and Behavioral Science. Retrieved from wileyonlinelibrary.com

Stone, W. (2001). Measuring social capital. Australian Institute of Family Studies, Research Paper, 1–38. Retrieved from cedarscenter.org

The World Bank Group. (2017). International tourism, number of arrivals [Databank]. Retrieved May 11, 2017, from http://data.worldbank.org/indicator/ST.INT.ARVL?locations=EC

TourCert. (2017). Committed to responsible tourism. Retrieved May 22, 2017, from http://www.tourcert.org/en/expert-in-csr.html

Travel Pulse. (2012, October 29). Quito, Ecuador, Named 2011 Culture Capital of the Americas. Retrieved March 13, 2017 from http://www.travelpulse.com/news/destinations/quito-ecuador-named-2011-c…

UNESCO World Heritage Centre. (2017). Qhapaq Ñan, Andean Road System. Retrieved March 23, 2017, from http://whc.unesco.org/en/list/1459

Vanneste, D., & Ryckaert, L. (2011). Networking and governance as success factors for rural tourism? The perception of tourism entrepreneurs in the Vlaamse Ardennen. BSGLg. Retrieved from http://popups.ulg.ac.be

Waayers, D., Lee, D., & Newsome, D. (2012). Exploring the nature of stakeholder collaboration: a case study of marine turtle tourism in the Ningaloo region, Western Australia. Current Issues in Tourism, 15(7), 673–692. Retrieved from www.tandfonline.com

Wilson, S., Fesenmaier, D. R., Fesenmaier, J., & Van Es, J. C. (2001). Factors for success in rural tourism development. Journal of Travel Research, 40(2), 132–138. Retrieved from http://journals.sagepub.com

Universiteit of Hogeschool
Master in het toerisme
Publicatiejaar
2017
Promotor
Dominique Vanneste
Kernwoorden