Peer pressure in het secundair onderwijs: een kwalitatieve studie aan de hand van focusgroepen

Amy De Blende
Kwalitatieve studie aan de hand van focusgroepen naar de rol van peer pressure bij prestatieverschillen tussen jongens en meisjes in het secundair onderwijs.

Groepsdruk in het secundair onderwijs: populaire jongens versus nerds?

Hoewel onderzoekers zich in de jaren zeventig zorgen maakten over het onderpresteren van meisjes, blijken het sinds de jaren negentig de jongens te zijn die onderpresteren in het secundair onderwijs. Sindsdien is er sprake van de zogenaamde ‘jongensproblematiek’. Een mogelijke verklaring voor deze prestatieverschillen is te vinden bij de invloed die jongeren tijdens de adolescentie ondervinden van hun medeleerlingen. Er kan zelfs gesteld worden dat de leerlingen een groepsdruk ervaren, wat gezien kan worden als een soort van dwang om de heersende normen, waarden en visies op school over te nemen. Dit heeft een belangrijke invloed op de schoolprestaties. Via focusgroepen, of groepsinterviews, wordt gekeken hoe jongeren uit het derde en het vierde jaar van het algemene Vlaamse secundair onderwijs deze groepsdruk ervaren.

Jongens worden populair geacht door hun medeleerlingen wanneer ze conformeren aan de typische mannelijke antischoolse attitudes. Deze jongens staan op een slecht blaadje bij de leerkracht, maken de hele tijd grappen in de klas en geven opmerkingen op de leerkracht. Ze willen voornamelijk de les storen en de leerkracht uitdagen en uitschelden. Ook buiten de schoolmuren krijgen jongens meer status door stoer te doen en negatieve aandacht te krijgen. Roken en zich in de problemen werken komen zijn onderdeel van die antischoolse attitude, net als het behalen van slechte cijfers. Door dit gedrag te stellen krijgen worden deze jongeren populair bevonden. Ze willen namelijk niet of zo min mogelijk voor school werken. Jongens vermijden schoolwerk omdat dit als typisch vrouwelijk wordt gezien. Dit heeft bijgevolg een impact op de schoolresultaten van jongens. Slechts een minderheid van de jongens wordt populair door net veel mee te werken in de klas en goede cijfers te behalen.

Toch vinden heel wat jongens het belangrijk om goede cijfers te behalen, maar hebben ze schrik om nerd of strever benoemd te worden. Dit gebeurt namelijk wanneer de jongens veel studeren en goede cijfers halen en wanneer ze dus regelrecht ingaan tegen dat mannelijke antischoolgedrag. Om toch tegemoet te komen aan de mannelijke antischoolcultuur, gaan veel jongens hun goede schoolresultaten proberen combineren met het typisch antischoolgedrag. Op deze manier kunnen ze zich door hun stoer gedrag in de klas distantiëren van nerds. Door de goede cijfers te combineren met het antischoolgedrag en dus buiten school niet met school bezig te zijn, krijgen zij toch aanzien bij hun leeftijdsgenoten. In werkelijkheid studeren deze jongeren ’s avonds, maar zullen ze dit verbergen en verzwijgen voor hun medeleerlingen. 

Algemeen kan gesteld worden dat het stoer is om hoge cijfers te halen, als je er – zogezegd – niet voor studeert. De jongens willen zo weinig mogelijk studeren en stellen school op de tweede plaats.  Het werken wordt verzwegen, maar de punten niet: het is voor jongens goed om hoge cijfers te halen, zolang je er – zogezegd – niet voor werkt. Enerzijds zorgt het niet-werken voor school voor een excuus wanneer er slechte schoolresultaten behaald worden: ze hebben er namelijk niets voor gedaan. Het ligt dan niet aan de capaciteiten van de leerlingen, maar aan hun gebrek aan motivatie en studeren. Anderzijds zorgt het niet-werken voor school dat deze jongens handelen volgens de antischoolnormen, namelijk zo min mogelijk werken voor school, om op die manier status te verwerven bij de leeftijdsgenoten. Het is het studeren wat als niet stoer wordt gezien. Daarnaast gebruiken jongens excuses om het studeren goed te praten. Door een ‘geldige’ reden voor het studeren te geven, een reden waarvoor zij zelf niet kiezen, wordt dit door de leeftijdsgenoten beter begrepen en wordt er minder geoordeeld. Dit zorgt er bijgevolg voor dat deze jongens niet als nerds worden benoemd. De groepsdruk zorgt er met andere woorden voor dat de jongens die goed presteren, een manier gaan zoeken om toch aan die heersende antischoolnormen te conformeren. Op die manier krijgen ze toch aanzien van hun leeftijdsgenoten.

De voornaamste reden waarom leerlingen in het secundair onderijs ingaan op de groepsdruk is om erbij te horen en om niet beoordeeld te worden door anderen. Ze hebben angst om alleen te zijn en geen vrienden te hebben. Door hun onzekerheid over de eigen identiteit passen de leerlingen zich aan anderen aan. Ze zijn immers nog op zoek naar hun eigen identiteit. Deze negatieve gevoelens zorgen net voor een aanpassing aan de groepsdruk. Ook de angst om uitgelachen te worden door anderen heeft een grote invloed op de leerlingen.

Tijdens de adolescentie zijn leerlingen zeer gevoelig aan de invloed van groepsdruk.  Het is volgens hen dan ook moeilijk om hier alleen tegenin te gaan. Als er met meer dan één leerling tegen de groep wordt ingegaan, valt deze groepsdruk echter weg. Toch wordt er vaak ingestemd met de populaire groep om die aanzien van medeleerlingen te verkrijgen. De oudere leerlingen die meer zelfzeker zijn gaan veel minder in op die heersende groepsdruk. Het is dus uit onzekerheid dat deze groepsdruk zo’n grote rol speelt bij leerlingen in het secundair onderwijs.

Bibliografie

Bibliografie

Adler, P. A., Kless, S. J., & Adler, P. (1992). Socialization to gender roles: Popularity among elementary school boys and girls. Sociology of Education, 169-187. 

Anyon, J. (1983). Intersections of gender and class: Accommodation and resistance by working-class and affluent females to contradictory sex role ideologies. Journal of Education, 25-48. 

Asch, S. E. (1956). Studies of independence and conformity: I. A minority of one against a unanimous majority. Psychological monographs: General and applied, 70(9), 1.

Aseltine, R. H., Jr (1995). A reconsideration of parental and peer influences on adolescent deviance. Journal of health and social behavior, 103-121.

Baker, D. P., & Entwisle, D. R. (1987). The influence of mothers on the academic expectations of young children: A longitudinal study of how gender differences arise. Social Forces, 65(3), 670-694.

Berndt, T. J. (1979). Developmental changes in conformity to peers and parents. Developmental Psychology, 15(6), 608.

Boehnke, K. (2008). Peer pressure: A cause of scholastic underachievement? A cross-cultural study of mathematical achievement among German, Canadian, and Israeli middle school students. Social Psychology of Education, 11(2), 149-160.

Booher‐Jennings, J. (2008). Learning to label: socialisation, gender, and the hidden curriculum of high‐stakes testing. British Journal of Sociology of Education, 29(2), 149-160.

Bronfenbrenner, U. (1970). Reaction to social pressure from adults versus peers among Soviet day school and boarding school pupils in the perspective of an American sample. Journal of Personality and Social Psychology, 15(3), 179.

Brown, B. B. (1990). Peer groups and peer cultures. At the threshold: The developing adolescent, (171-196). Cambridge, MA, US: Harvard University Press, 642 pp.

Brown, B. B., Clasen, D. R., & Eicher, S. A. (1986). Perceptions of peer pressure, peer conformity dispositions, and self-reported behavior among adolescents. Developmental Psychology, 22(4), 521.

Brown, B., Lerner, R., & Steinberg, L. (2004). Adolescents’ relationships with peers. Handbook of adolescent psychology (pp. 363–394).

Carter, R. S., & Wojtkiewicz, R. A. (2000). Parental involvement with adolescents'education: do daughters or sons get more help? Adolescence, 35(137).

Carvalho, R. G. G. (2016). Gender differences in academic achievement: The mediating role of personality. Personality and Individual Differences, 94 (54-58).

Chafetz, J. S. (1999). The varieties of gender theory in sociology. Handbook of the sociology of gender (pp. 3-23): Springer.

Coleman, J. S. (1961). The adolescent society. Free Press of Glencoe, Oxford.

Coleman, J. S. (1963). The adolescent society: Free Press of Glencoe, Illinois.

Coleman, J. S. (1966). Equality of educational opportunity.

Connell, R. (1996). Teaching the boys: New research on masculinity, and gender strategies for
                  schools. The Teachers College Record, 98(2), 206-235.

Cragin, B., & Simonds, W. (1999). The Study of Gender in Culture Handbook of the Sociology of Gender (pp. 195-212): Springer.

Crespi, I. (2004). Socialization and gender roles within the family: A study on adolescents and their parents in Great Britain. MCFA Annals, 3.

Demanet, J. (2008). Populair of verstoten? Een netwerkanalytische studie naar de sociale kenmerken van pesters in het Vlaamse secundaire onderwijs. Tijdschrift voor sociologie, 29(4), 397-423.

Demanet, J., & Van Houtte, M. (2011). School belonging and school misconduct: The differing role of teacher and peer attachment. Journal of Youth and Adolescence, 41(4), 499-514.

Denzin, N. K. (1977). Childhood socialization: Transaction Publishers.

Dornbusch, S. M. (1989). The sociology of adolescence. Annual review of sociology, 233-259.

Duckworth, A. L., & Seligman, M. E. (2006). Self-discipline gives girls the edge: Gender in self-discipline, grades, and achievement test scores. Journal of educational psychology, 98(1), 198.

Eccles, J. S., & Hoffman, L. (1984). Socialization and the maintenance of a sex-segregated labor market. Research in child development and social policy, 1, 367-420.

Eccles, J. S., Jacobs, J. E., & Harold, R. D. (1990). Gender role stereotypes, expectancy effects, and parents' socialization of gender differences. Journal of Social Issues, 46(2), 183-201.

Eccles, J. S., & Parons, J. (1984). Sex differences in math participation. Women in science, pp. 93-138.

Eder, D., & Sanford, S. (1986). The development and maintenance of interactional norms among early adolescents.

Epstein, D. (1998). Failing boys?: Issues in gender and achievement: McGraw-Hill International.

Fergusson, D. M., & Horwood, L. J. (1997). Gender differences in educational achievement
                  in a New Zealand birth cohort. New Zealand Journal of Educational Studies, 32, 83-
                  96.
Francis, B. (1999). Lads, lasses and (new) labour: 14-16-year-old students' responses to
                  the'laddish behaviour and boys' underachievement'debate. British Journal of Sociology of
                  Education
,  20.

Francis, B. (2000). Boys, girls and achievement: addressing the classroom issues: Routledge.

Francis, B. (2005). Not/knowing their place: Girls’ classroom behaviour. Problem girls: Understanding and supporting troubled and troublesome girls and young women, 9-22.

Frosh, S., & Phoenix, A. (2002). Young masculinities: Understanding boys in contemporary society: Palgrave.

Garfinkel, H. (1967). Ethnomethodological studies: Prentice-Hall, Englewood Cliffs, NJ.

Gilbert, P., & Gilbert, R. (2001). Masculinity, inequality and post-school opportunities: disrupting oppositional politics about boys' education. International Journal of Inclusive Education, 5(1), 1-13.

Glaser, B., & Strauss, A. (1967). The discovery grounded theory: strategies for qualitative inquiry. Aldin,
                  Chicago.

Glassner, B. (1976). Kid Society. Urban Education, 11(1), 5-22.

Gurian, M. (2001). Boys and girls learn differently! A guide for teachers and parents: John Wiley & Sons. Jossey-Bass.

Hallinan, M. T., & Williams, R. A. (1990). Students' characteristics and the peer-influence process. Sociology of Education, 122-132.

Harker, R. (2000). Achievement, gender and the single-sex/coed debate. British Journal of Sociology of Education, 21.

Harris, J. R. (1995). Where is the child's environment? A group socialization theory of development. Psychological review, 102(3), 458.

Hayes, D. 1998. The displacement of girls as the ‘educationally disadvantaged’ subject: A
                  genealogical tale. Change: Transformations in Education, 1(2): 7–15.

Haywood, C., & Mac an Ghaill, M. (1996). Schooling masculinities. Understanding masculinities, 50-60.

Hodgetts, K. (2008). Underperformance or ‘getting it right’? Constructions of gender and achievement in the Australian inquiry into boys’ education. British Journal of Sociology of Education, 29(5), 465-477.

Holmes, M. (2007). What is gender? Sociological approaches: Sage.

Hundleby, J. D., & Mercer, G. W. (1987). Family and friends as social environments and their relationship to young adolescents' use of alcohol, tobacco, and marijuana. Journal of Marriage and the Family, 151-164.

Ide, J. K., Parkerson, J., Haertel, G. D., & Walberg, H. J. (1981). Peer group influence on educational outcomes: A quantitative synthesis. Journal of educational psychology, 73(4), 472.

Jackson, C. (2006). Lads and ladettes in school: Gender and a fear of failure. Maidenhead: Open University Press.

Kandal, T. R. (1988). The woman question in classical sociological theory.

Kindermann, T. A. (1993). Natural peer groups as contexts for individual development: The case of children's motivation in school. Developmental Psychology, 29(6), 970.

Kindermann, T. A., McCollam, T. L., & Gibson, E. (1996). Peer networks and students’ classroom engagement during childhood and adolescence. Social motivation: Understanding children’s school adjustment, 279-312.

Lacey, C. (1966). Some sociological concomitants of academic streaming in a grammar school. British
                  Journal of Sociology
, 245-262.

Lashbrook, J. T. (2000). Fitting in: Exploring the emotional dimension of adolescent peer pressure. Adolescence, 35(140), 747.

Legewie, J., & DiPrete, T. A. (2012). School context and the gender gap in educational achievement. American Sociological Review, 77(3), 463-485.

Lehmann, J. M. (1994). Durkheim and women: U of Nebraska Press.

Marx, K., & Engels, F. (1867). Das Kapital: Kritik der politischen Ökonomie (Vol. 1):
                  Meissner.

Mead, G. H. (1934). Mind, self, and society: From the standpoint of a social behaviorist (Vol. 1): University of Chicago press.

Merten, D. E. (1997). The meaning of meanness: Popularity, competition, and conflict among junior high school girls. Sociology of Education, 175-191.

Merton, R. K. (1957). Social theory and social structure. The Free Press.

Miller, W. B. (1958). Lower class culture as a generating milieu of gang delinquency. Journal of Social Issues, 14(3), 5-19.

Mortelmans, D. (2007). Handboek kwalitatieve onderzoeksmethoden: Acco Leuven.


Newman, P. R., & Newman, B. M. (1976). Early adolescence and its conflict: Group identity versus alienation. Adolescence, 11(42), 261.

Ogbu, J. U. (2004). Collective identity and the burden of “acting White” in Black history, community, and education. The Urban Review, 36(1), 1-35. 

Parsons, T. (1951). The Social System: Routledge.

Pomerantz, E. M., Altermatt, E. R., & Saxon, J. L. (2002). Making the grade but feeling distressed: Gender differences in academic performance and internal distress. Journal of educational psychology, 94(2), 396.

Reay, D. (2001). 'Spice Girls','Nice Girls','Girlies', and'Tomboys': Gender discourses, girls' cultures and femininities in the primary classroom. Gender and Education, 13(2), 153-166.

Renold, E. (2001). 'Square-girls', femininity and the negotiation of academic success in the primary school. British Educational Research Journal, 27(5), 577-588.

Ridgeway, C., & Correll, S. J. (2004). Unpacking the gender system a theoretical perspective on gender beliefs and social relations. Gender & society, 18(4), 510-531.

Rogers, L., & Hallam, S. (2010). Gender differences in perceptions of studying for the GCSE. International Journal of Inclusive Education, 14(8), 795-811.

Ryan, A. M. (2001). The peer group as a context for the development of young adolescent motivation and achievement. Child development, 72(4), 1135-1150.

Santor, D. A., Messervey, D., & Kusumakar, V. (2000). Measuring peer pressure, popularity, and conformity in adolescent boys and girls: Predicting school performance, sexual attitudes, and substance abuse. Journal of youth and adolescence, 29(2), 163-182. 

Schippers, M. (2007). Recovering the feminine other: Masculinity, femininity, and gender hegemony. Theory and society, 36(1), 85-102.

Sharp, M. (2015). What is Socialization? The Socjourn.

Stanley, J. (1986). "Sex and the quiet schoolgirl." British Journal of Sociology of Education, 7(3): 275-
                  286.

Sumter, S. R., Bokhorst, C. L., Steinberg, L., & Westenberg, P. M. (2009). The developmental pattern of resistance to peer influence in adolescence: Will the teenager ever be able to resist? Journal of adolescence, 32(4), 1009-1021. 

Thorne, B. (1993). Gender play: Girls and boys in school: Rutgers University Press.

Ungar, M. T. (2000). The myth of peer pressure. Adolescence, 35(137), 167.

Urberg, K. A., Değirmencioğlu, S. M., & Pilgrim, C. (1997). Close friend and group influence on adolescent cigarette smoking and alcohol use. Developmental Psychology, 33(5), 834.

Van Houtte, M. (2004). Why boys achieve less at school than girls: the difference between boys' and girls' academic culture. Educational Studies, 30(2), 159-173.

Van Tubergen, F., & van Gaans, M. (2016). Is there an oppositional culture among immigrant adolescents in the Netherlands? Youth & Society, 48(2), 202-219. 

Vantieghem, W., Vermeersch, H., & Van Houtte, M. (2014). Why “Gender” disappeared from the gender gap:(re-) introducing gender identity theory to educational gender gap research. Social Psychology of Education, 17(3), 357-381.

Walberg, H. J., Singh, R. P., & Tsai, S.-l. (1984). The achievement productivity of psychological variables: A replication and extension in Rajasthan, India. Alberta Journal of Educational Research.

Warrington, M., Younger, M., & Williams, J. (2000). Student attitudes, image and the gender gap.
                  British Educational Research Journal, 26(3), 393-407.

Weber, M. (1949). The methodology of the social sciences (Vol. 90): Free Press New York.

West, C., & Zimmerman, D. H. (1987). Doing gender. Gender & society, 1(2), 125-151.

Willis, P. E. (1977). Learning to labor: How working class kids get working class jobs: Columbia University Press.

Younger, M., Warrington, M., & Williams, J. (1999). The gender gap and classroom interactions: Reality and rhetoric? British Journal of Sociology of Education, 20(3), 325-341.

Zimmerman, D. J. (2003). Peer effects in academic outcomes: Evidence from a natural experiment. Review of Economics and statistics, 85(1), 9-23.

Universiteit of Hogeschool
Master in de sociologie
Publicatiejaar
2017
Promotor
Mieke Van Houtte
Kernwoorden