Duurzaamheid en kansarmoede social bridging?

Julie Vermassen
In deze scriptie worden mogelijke samenwerkingsverbanden tussen Netwerk Bewust Verbruiken en andere organisaties met een sociaal of cultureel oogmerk, binnen een Vlaamse context, die de brug kunnen leggen tussen duurzaamheid en kansarmoede verkend.

Duurzaamheid als armoedebestrijding?

Duurzaamheid als armoedebestrijding?
Een onderzoek naar samenwerking om sociale bruggen te leggen.

Al wie zich vandaag bekommert om , verontwaardigd is over , bezorgd is om, kritisch nadenkt over  de wereld en zijn mensengemeenschap stuit vroeg of laat op de begrippen kansarmoede en duurzaamheid. Beide termen zijn 'in' en eigenlijk ook al oud; wat duidt op  een fundamentele , complexe , chronische of structurele ondergrond van wat  de actuele  sociale problemen zijn.  Als sociaal werker in spe  vroeg ik me af of er een brug te maken is tussen deze begrippen.

Deze vraag stelde ik op twee niveaus:  is er een inhoudelijk verband tussen deze begrippen? Dat vraagt om een uitdieping over het discours rond duurzaamheid en kansarmoede en een historisch perspectief. Vervolgens gaat het om  social bridging in de concrete werkelijkheid: is er samenwerking  wenselijk en/of mogelijk rond deze thema's tussen bestaande organisaties ? We focussen dan vooral op organisaties uit het sociaal werkveld.

Kansarmoede legt de nadruk op een gebrek aan kansen, waarbij armoede de optelsom is van uitsluiting in de samenleving over verschillende domeinen heen. Verschillende kloven tussen mensen in kansarmoede en de rest van de samenleving bestendigen deze uitsluiting. Als antwoord op deze uitsluitingsmechanismen wordt vanuit de samenleving vaak ingezet op insluiting. Hoe kunnen mensen in kansarmoede wel deelnemen aan het maatschappelijke leven? Hier zijn twee belangrijke stromingen. De eerste stroming zet in op participatie en zorgt dat deze mensen een opstap hebben om de huidige drempels te overwinnen. De tweede stroming empowert mensen. Men gaat mensen de nodige kennis en vaardigheden bijbrengen om zelf de huidige drempels te overwinnen. Inzetten op beide aspecten is het meest efficiënt.

Duurzaamheid is een ruim en vaag begrip dat regelmatig gebruikt wordt in heel uiteenlopende contexten. De meest gehanteerde definitie is deze van de Verenigde Naties:

“Sustainable development is development that meets the needs of the present without compromising the ability of future generations to meet their own needs.”

(World Commission on Environment and Development, 1987)

Hier komen twee dimensies naar boven:

  1. Ruimte
  2. Tijd

Het ruimtelijk aspect slaat op de solidariteit tussen mensen onderling, zodat iedereen in zijn of haar behoeften kan voorzien. Ongeacht het land van herkomst, de sociaal-economische situatie van een individu, geslacht, huidskleur,…

Het tweede aspect heeft betrekking op de tijd. Dit slaat op de solidariteit ten opzichte van de komende generaties. Deze solidariteit vertrekt vanuit de gedachte van de Canadese Haida indianen dat we de aarde niet hebben gekregen van onze ouders maar in bruikleen hebben van onze kinderen.

Drie componenten

Vertrekkende vanuit bovenstaande definitie is duurzaamheid op te delen in 3 componenten:

  1. Ecologisch: deze factor heeft betrekking op de natuurlijke draagkracht van de aarde die niet mag en kan overschreden worden. Er is slechts 1 aarde.
  2. Economisch:  een duurzaam systeem dient economisch gezond te zijn. Hierbij kan de vraag worden gesteld of dit binnen een huidig economisch systeem hoeft te zijn, of er een paradigma shift nodig is.
  3. Sociaal: dit slaat op de menselijke component, waarbij ieder mens het recht heeft in zijn of haar behoeften te kunnen voorzien.

Naar gelang de neven- of onderschikking van de componenten wordt er van zwakke of sterke duurzaamheid gesproken.

De laatste evolutie op internationaal niveau in het kader van duurzaamheid is de 2030 agenda van de Verenigde Naties. In deze agenda van de Verenigde Naties engageren landen zich om de gemaakte doelstellingen na te streven. Deze duurzame ontwikkelingsdoelstellingen vormen de krijtlijnen voor duurzaamheid op internationaal niveau en verschillen in belangrijke mate van haar voorganger; de Milleniumdoelen. Op sociaal vlak kenden de Milleniumdoelen voornamelijk een solidariteit van westerse landen naar ontwikkelingslanden in het zuiden. Nu ligt er ook een belangrijk accent op o.a. armoedebestrijding binnen de eigen samenleving. Hieruit kan afgeleid worden dat men op internationaal niveau aangeeft dat armoedebestrijding onderdeel is van duurzaamheid.

Theoretisch omarmt duurzaamheid dus volledig de thematiek van kansarmoede. Is dit in de praktijk ook zo? Hebben organisaties die aangeven te werken rond de thematiek van duurzaamheid ook per definitie een focus op armoedebestrijding? Is er in de praktijk een brug te leggen tussen duurzaamheid en kansarmoede en kan een samenwerking tussen organisaties hier indien nodig een antwoord op bieden?

Onderzoek waar verschillende organisaties met een sociaal of  cultureel oogmerk aan deelnamen bracht volgende bevindingen naar boven:

  • De term duurzaamheid wordt vaak verward met ecologie. Dit zorgt dat armoedebestrijding in de praktijk niet in eerste instantie wordt gelinkt aan de thematiek van duurzaamheid.
  • Indien samenwerken zich uit in expertise delen, gebeurt dit vaak met organisaties die zich binnen eenzelfde netwerk bevinden. Vaak zijn dit organisaties die binnen dezelfde niche werken. Dit zorgt ervoor dat expertise in het kader van duurzaamheid en kansarmoede niet per definitie wordt uitgewisseld.
  • Sector overschrijdende samenwerkingen gebeuren meestal op initiatief van een organisatie die er nood aan heeft. Dit zorgt dat het delen van expertise met organisaties buiten de eigen niche vaak doelgericht is, bijvoorbeeld i.f.v. een vrijgekomen projectsubsidie. Dit proces is zeer gestuurd en verloopt niet organisch.
  • Projectsamenwerkingen die de brug leggen tussen duurzaamheid en kansarmoede en aangegeven succesvol te zijn, bestaan meestal uit een thema- en doelgroepgerichte partner.
  • De meeste respondenten vonden een samenwerking succesvol, indien alle partijen voordeel haalden uit de samenwerking. Dit verklaart waarom samenwerkingen die de brug leggen tussen duurzaamheid en kansarmoede en als succesvol worden ervaren vaak samenwerkingen tussen een thema- en een doelgroepgerichte organisatie zijn. De verscheidenheid aan expertise zorgt dat beide partners kunnen bijleren.
  • Binnen projecten kunnen individuele professionals andere accenten leggen.
  • Het is belangrijk om in te spelen op de noden en kwetsbaarheden van mensen in kansarmoede om deze doelgroep te bereiken.
  • Mensen in kansarmoede volgen dezelfde tendensen als de rest van de samenleving, op vlak van duurzaamheid is dit niet anders.
  • De doelgroep betrekken bij het verhaal van duurzaamheid is wenselijk en vergroot het draagvlak van projecten.
  • Sociale tewerkstelling als duurzaamheid; door mensen in staat te stellen hun leven in eigen handen te nemen.

Duurzaamheid als armoedebestrijding is dus zowel inhoudelijk als binnen een concrete werkelijkheid van sociale praktijken wenselijk en mogelijk. 

Bibliografie

(sd). Opgeroepen op 2017, van Samenhuizen: http://www.samenhuizen.be/wat-het

(2017).

Altink, W., Schoonman, W., & Seegers, J. (2004). In W. Altink, W. Schoonman, & J. Seegers, Menselijk kapitaal. De ontwikkeling van mensen in organisaties. Assen: Koninklijke Van Goricum.

Amnesty International. (sd). Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (UVRM) volledige tekst. Opgeroepen op 08 18, 2017, van https://www.amnesty.nl/encyclopedie/universele-verklaring-van-de-rechte…

Armoede in zicht. (sd). Armoede aangetaste wortels met diepe kloven.

Armoede in-zicht. (sd). Armoede, aangetaste wortels met diepe kloven. Opgeroepen op 08 14, 2017, van http://www.armoede-in-zicht.be/documents/de_vijf_kloven.pdf

Autodelen.net. (2015). Missie. Opgeroepen op 08 18, 2017, van http://www.autodelen.net/missie/

Bauwens, M., & Onzia, Y. (2017). Common Transitie Plan voor de stad Gent.

Belgische federale overheid. (2013). Inkomen en levensomstandigheden (EU-SILC). Opgeroepen op 2017, van Statistics Belgium: http://statbel.fgov.be/nl/statistieken/cijfers/arbeid_leven/eu-silc/

Belgische Senaat. (2014, 10 29). De Belgische Grondwet. Opgehaald van https://www.senate.be/www/?MIval=/index_senate&MENUID=22000&LANG=nl

Bond Zonder Naam. (sd). Wie zijn we. Opgeroepen op 07 08, 2017, van http://www.filetdivers.be/nl/wie-zijn-we

Boutsen Saartje. (2008). Kunnen boeren de wereld redden? MO papers.

Bultynck , M., & (red.). (2009). 365 participatie.

Buurtwerk 't Lampeke. (2015). Missie en visie. Opgeroepen op 07 08, 2017, van http://www.lampeke.be/missie-en-visie

Cuvelier, F. Verbondenheid. Het ontstaan van menselijke relaties.

De Fietsersbond. (2015). Over Ons. Opgeroepen op 08 18, 2017, van http://www.fietsersbond.be/over-ons

De Kringwinkel Zuiderkempen. (2015). Jaarverslag 2015. Opgeroepen op 08 07, 2017, van http://www.dekringwinkelzuiderkempen.be/docs/editor/upload/658bf01ba4_2…

De Link. (2012). Visie op armoede.

Dessein, J., Soini, K., & Faiclough, G. Culture in, for and as Sustainable Development.

Dierckx, D., Coene, J., & Raeymaeckers, P. (2014). Jaarboek Armoede en Sociale uitsluiting.

Driessens, K., & Geldof, D. (sd). Individu en/of structuur? Of wat wil sociaal werk aanpakken? Opgehaald van http://www.canonsociaalwerk.eu/index.php

EVA vzw. (2016). Beleidsplan.

Fair Fin. Maak je buurt uitmuntend!

Fairfin. (2017). Bankwijzer. Opgehaald van http://bankwijzer.be/nl/bankwijzer/themas/

(2002). Jaarboek Armoede en Sociale uitsluiting . Oasis.

(2004). Jaarboek Armoede en sociale uitsluiting . Oasis.

(2005). Jaarboek armoede en sociale uitsluiting . Oasis.

(2001). Jaarboek Armoede en Sociale Uitsluiting. Oasis.

KOMOSIE. (2011). Structuur. Opgeroepen op 08 14, 2017, van http://www.komosie.be/ko/werking/structuur_76.aspx

KOMOSIE. (2011). Thema's. Opgeroepen op 08 14, 2017, van http://www.komosie.be/ko/themas_29.aspx

KOMOSIE. (2011). Werking. Opgeroepen op 08 14, 2017, van http://www.komosie.be/ko/werking_27.aspx

Labland. (sd). Opgehaald van http://dokgent.be/bewoner/labland

Mathijs, E., Nevens, F., & Vandenbroeck, P. Transitie naar een duurzaam landbouw- en voedingssysteem in Vlaanderen: een systeemanalyse.

Mobiel 21. (sd). Opgeroepen op 08 14, 2017, van Duurzame mobiliteit, voorbij het modewoord: http://www.mobiel21.be/sites/default/files/INZICHT%20nr1%20Duurzame%20m…

Mobiel 21. (sd). Dossier vervoersarmoede. Opgeroepen op 08 18, 2017, van http://mobiel21.be

Mobiel 21. (sd). Duurzame mobiliteit voorbij het modewoord. Opgeroepen op 08 18, 2017

Mobiel 21. (sd). Duurzame ontwikkeling is nabij. Opgeroepen op 08 18, 2017

Mobiel 21. (2012). Wat doen we? Opgeroepen op 08 14, 2017, van http://www.mobiel21.be/nl/content/wat-doen-we

Netwerk Duurzame Mobiliteit. (2017, 08 14). Opgehaald van Over ons : https://www.duurzame-mobiliteit.be/over-ons

Oosterlynck, S., Raemaeckers, P., Coene, J., Delbeke, B., Debruyne, P., & Ghys, T. Armoede en Sociale uitsluiting Jaarboek 2016. OASeS. Universiteit Antwerpen.

Ostrom, E. (1990). Governing the commons. In E. Ostrom, Governing the commons (p. 280). Cambridge: Cambridge University press.

Peeters, J. (sd). Sociaal werk en duurzame ontwikkeling. Opgeroepen op 07 13, 2017, van www.alertonline.be

Peeters, J., & (red.). (2015). Veerkracht en burgerschap. In Veerkracht en burgerschap.

Roorda, N. Basisboek duurzame ontwikkeling.

Samenlevingsopbouw Gent. (sd). Wie zijn wij. Opgeroepen op 08 18, 2017, van https://samenlevingsopbouwgent.be/wie-zijn-wij/

Samenlevingsopbouw. (sd). Missie, opdracht, waarden. Opgeroepen op 08 18, 2017, van http://www.samenlevingsopbouw.be/overons/missie-opdracht-waarden-over-o…

Spitz, G., & Heintze, P. (2012). Voedselzekerheid. NCDO.

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting. (2017, 05 23). Feiten en cijfers . Opgeroepen op 08 13, 2017, van http://www.armoedebestrijding.be/cijfers_aantal_armen.htm

Trage wegen. (sd). Wat zijn trage wegen? Opgeroepen op 08 18, 2017, van http://www.tragewegen.be/trage-wegen

TreinTramBus. (2017). TreinTramBus: Aansluiting verzekerd! Opgeroepen op 08 18, 2017, van http://www.treintrambus.be/over.html

Tuteleers, P. (2016). Cursus Gemeenschapsvorming . Gent.

van Oudenhove. Groepsdynamica.

Van Poeck, K. (2008). Duurzame ontwikkeling en sociaal werk, een logisch samengaan?

Van Regenmortel, T. (2009). Empowerment als een uitdagend kader voor sociale inclusie en moderne zorg. Journal of Social Intervention .

Velt. (2016). Velt is er voor jou. Opgehaald van Website van Velt : http://velt.be/ecologisch-leven-met-velt/velt-er-voor-jou

Verenigde Naties. (2015, 09 25). Opgehaald van http://www.unric.org/nl/sdg-in-nederlands

Verenigde Naties. (2015). Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development. Resolutie goedgekeurd door de algemene vergadering op 25 september 2015.

Vigez. (2013). Duurzaam en evenwichtig eten.

Visser, W. Leren organiseren.

Visser, W. (1995). Leren organiseren. In W. Visser, Leren organiseren (p. 262). Coutinho.

Vormingsplus Antwerpen. (2017). Over Ons. Opgeroepen op 07 08, 2017, van http://www.vormingplusantwerpen.be/over-ons/

Vormingsplus. (2016). BELEIDSPLAN 20 16–2020 van ond eruit versterken . Vormingsplus. Vormingsplus.

Vrancken, Van Oyen, Van Ourti, Levecque , Lecluyse, Jans, et al. (2007). Jaarboek Armoede en Sociale Uitsluiting . Antwerpen, Antwerpen, België.

vzw De Keeting. (sd). De Keeting werkt volgens drie pijlers: . Opgeroepen op 08 14, 2017, van http://www.dekeeting.be/werking

Wervel. (2016). Missie en visie . Opgeroepen op 08 13, 2017, van https://www.wervel.be/over-wervel/missie-en-visie

Zijderveld, A. (2001). Privatisering sociologisch bezien. S&D .

 

Mondelinge bronnen:

  • Interview Vormingplus Antwerpen
  • Interview Netwerk Bewust Verbruiken
  • Interview KOMOSIE Energiesnoeiers en Foodsavers
  • Interview ’t Lampeke
  • Interview De Kringwinkel Zuiderkempen
  • Interview Cera
  • Interview Filet Divers
  • Interview Michel Bauwens
  • Interview ’t Spilvarken
  • Interview Mobiel 21
  • Interview De Keeting
  • Interview Samenlevingsopbouw Gent
  • Interview Vormingplus Mechelen
Universiteit of Hogeschool
Sociaal Cultureel Werk
Publicatiejaar
2017
Promotor
Agnes Verbruggen
Kernwoorden