Determinants of secondary school preferences in Flanders. The case of Ghent

Willem Konings
Deze thesis focust op determinanten van secundaire schoolvoorkeur in Vlaanderen. Daarbij wordt specifiek gekeken naar afstand, kwaliteit en schoolsamenstelling.

De ideale school: determinanten van voorkeur in Vlaanderen

37.560 instappers verspreid over 76 scholen werden gevolgd over een periode van meer dan tien jaar. Wat bepaalt schoolvoorkeur in het secundair onderwijs? Het onderzochte district Gent gaf er een veelkleurig antwoord op. Onderwijskwaliteit staat met stip op één, maar ook schoolcompositie en afstand spelen een belangrijke rol. Terecht of niet?

U weet vast nog waar u in het verleden naar school ging. Wat bepaalde uw voorkeur? Waren het fijne medeleerlingen of de manier van lesgeven? Hoe groot was de afstand tot de schoolpoort?

Misschien viel u voor een soort totaalpakket. Dit onderzoek zal u meer zeggen: al deze factoren dragen bij tot voorkeur. Op zich niet verrassend, maar wist u dat sociaaleconomische achtergrond preferenties stuurt? Wist u dat men in het ASO minder graag lange afstanden aflegt?

Afstand, kwaliteit en schoolsamenstelling werden via statistische analyse onderzocht op hun belang. De onderzoeksmethode gaf een kans om een bepaalde school te kiezen in functie van een aantal factoren.

Stel dat je twee scholen hebt. De ene is 1% verder dan de andere, maar heeft 1% minder kansarme leerlingen. Een student die een onderwijstoelage ontvangt, waarvan de moeder geen diploma hoger onderwijs heeft of die thuis geen Nederlands spreekt, is kansarm. Gegeven dat de andere determinanten, bijvoorbeeld kwaliteit, hetzelfde zijn, hebben beide scholen een gelijke kans om gekozen te worden.

Allemaal goed, maar welke concrete gevolgen houd je hieraan over? Onderzoek wees uit dat het gekozen onderwijs lange termijneffecten heeft. Enkele voorbeelden hiervan zijn meer kans op werk, minder kans om in de criminaliteit te belanden en een beter loon. Baseren we ons dan alleen op kwaliteit?

Het plaatje bleek ingewikkelder dan dat. Een voorkeur op basis van schoolsamenstelling is sterk aanwezig. Dit heeft nefaste gevolgen. Het zou deels sociale segregatie in onze samenleving in de hand werken … Wat zeker ook voordelen heeft: studenten verkiezen gelijkgestemden om mee om te gaan. Toch worden de nadelen vaker als groter gepercipieerd.  Laten we dus toch maar inzoomen op de belangrijkste resultaten

Inspectieverslagen: toch nuttig?

Deze thesis toont het sterke belang van kwaliteit aan. Ouders lijken zich behoorlijk bewust van inspectieverslagen. Het lijkt zelfs potentieel de belangrijkste determinant te zijn. Een meerwaarde aan deze maatstaf is de alomvattendheid. Een substantieel deel van de bestaande literatuur kijkt naar scores op een gestandaardiseerde test. Met onze inspectieverslagen vangen we verschillende vliegen in één klap: manier van onderwijzen, schoolinfrastructuur en -samenstelling, …

Soort zoekt soort

Echter, kansarmen lijken verzeild te raken in hetzelfde milieu. Als een leerling thuis geen Nederlands spreekt, zal het sneller een school kiezen met een hoog percentage leerlingen met dezelfde achtergrond. Hetzelfde geldt voor diegenen die een toelage ontvangen/waarvan de moeder geen diploma hoger onderwijs heeft. 

Het tegenovergestelde effect vindt plaats bij niet-kansarme leerlingen: deze willen absoluut “kansarm” onderwijs vermijden. Niet minder dan 11,13% van alle Gentse middelbare scholen zijn volledig kansarm, hoewel ze gemiddeld 55 leerlingen minder hebben. Het is een opmerkelijke vaststelling.

Transportkosten en voorkeur

Ook afstand bleek doorslaggevend. Een school die verder ligt, wordt minder gekozen als alle andere factoren hetzelfde blijven. Echter ook hier zijn er verschillen naargelang achtergrond. Zo zal een kansarme leerling een school die dichterbij is eerder verkiezen dan een niet-kansarme leerling. Één van de mogelijke verklaringen zou kunnen liggen in de transportkosten, die zwaarder doorwegen in kansarme gezinnen. Dit behoeft echter meer onderzoek.

Afstand doorslaggevender in ASO

Misschien net zo opmerkelijk is het belang van afstand in het ASO. Hoewel de resultaten moeten beschouwd worden als suggestief, lijken determinanten van voorkeur te verschillen per onderwijsvorm.

Naast het grotere belang van afstand in ASO-onderwijs argumenteerde deze studie ook het grotere belang van schoolkwaliteit in deze richting. Schoolcompositie lijkt dan weer doorslaggevender te zijn in BSO- en TSO-scholen. De reden hiervoor? Een hoger aanbod van ASO-onderwijs zou de ouderlijke voorkeuren kunnen beïnvloeden. Misschien gaat men meer vergelijken als de keuze toeneemt.

De ideale school?

Natuurlijk hebben we de volledige horizon niet blootgelegd met drie determinanten. Schoolgrootte, een groene omgeving, bepaalde faciliteiten zoals een internaat, … kunnen bijvoorbeeld sterk doorwegen in het keuzeproces. Echter, in onze analyse lijkt kwaliteit de meest positieve determinant van voorkeur.

Toch zagen we ook dat in Gent segregatie aanwezig is. Een mogelijk oplossing zou kunnen liggen in het aanwervingsbeleid van leerkrachten. Goede onderwijzers hebben misschien een voorkeur voor instellingen met weinig kansarme leerlingen. Het is echter een sterke veronderstelling die verder bevestigd moet worden. Een oplossing voor dit probleem zou een willekeurige toewijzing van leerkrachten, opgelegd door de overheid, kunnen zijn. De vraag is echter: wat gebeurt er dan met de motivatie van het personeel?

Plattelandsonderwijs

Deze thesis leverde zowel een sterke bijdrage aan de Vlaamse literatuur als aan de internationale. Veel Vlaamse studies spitsen zich (indirect) toe op schoolcompositie. De internationale papers focussen meer op de drie determinanten in zijn geheel.

Deze thesis biedt in ieder geval nieuwe stof tot nadenken over voorkeuren en hun belang. We kwamen verder soms verrassende resultaten uit. Ook de rijkdom aan data en onze maatstaf voor onderwijskwaliteit zijn pluspunten. Rest er dan geen werk meer? Waarschijnlijk wel. Het kan boeiend zijn om determinanten te vergelijken tussen steden en platteland. Zo wordt aangenomen dat vraag en aanbod naar onderwijs hoger liggen in stedelijke gebieden.

Is een veelheid aan keuze te combineren met een lage mate van segregatie? Moeten we ouders nog meer informeren over het belang van kwaliteit? Naast heel wat bevindingen blijven we met heel wat vragen achter.

Bibliografie

 ADDIN ZOTERO_BIBL
{"custom":[]} CSL_BIBLIOGRAPHY Ball, S. J., Bowe, R., & Gewirtz, S. (2006). School choice, social class and distinction: the realization of social advantage in education. Journal of Education Policy. https://doi.org/10.1080/0268093960110105

Black, S. E. (1999). Do Better Schools Matter? Parental Valuation of Elementary Education. The Quarterly Journal of Economics, 114(2), 577–599. https://doi.org/10.1162/003355399556070

Burgess, S., Greaves, E., Vignoles, A., & Wilson, D. (2011). Parental choice of primary school in England: what types of school do different types of family really have available to them? Policy Studies. Retrieved from http://www.tandfonline.com.kuleuven.ezproxy.kuleuven.be/doi/abs/10.1080…

Burgess, S., Greaves, E., Vignoles, A., & Wilson, D. (2015). What Parents Want: School Preferences and School Choice. The Economic Journal, 125(587), 1262–1289. https://doi.org/10.1111/ecoj.12153

cijfermateriaal leerlingenkenmerken. (n.d.). Retrieved July 17, 2017, from /cijfermateriaal-leerlingenkenmerken

De Cremer, J. (2010). Een analyse van de Vlaamse maatschappelijke ruimte in het licht van de geografie van het secundair onderwijs.

De Morgen. (n.d.). 4 op 10 leerlingen in middelbaar onderwijs zijn kansarm | Binnenland | De Morgen. Retrieved July 13, 2017, from https://www.demorgen.be/binnenland/4-op-10-leerlingen-in-middelbaar-ond…

Deming, D. J., Hastings, J. S., Kane, T. J., & Staiger, D. O. (2014). School Choice, School Quality, and Postsecondary Attainment. American Economic Review, 104(3), 991–1013. https://doi.org/10.1257/aer.104.3.991

Dhaene, G. (2015). Econometrie.

Doorlichten van instellingen. (n.d.). Retrieved July 31, 2017, from /doorlichten-van-instellingen

Groenez, S., Van den Brande, I., & Nicaise, I. (2004). Sociale ongelijkheid in het Vlaamse onderwijs becijferd. Over. Werk. Tijdschrift van Het Steunpunt WAV, 14, 112–116.

Hastings, J. S., & Weinstein, J. M. (2008). Information, School Choice, and Academic Achievement: Evidence from Two Experiments. The Quarterly Journal of Economics, 123(4), 1373–1414. https://doi.org/10.1162/qjec.2008.123.4.1373

Holfve-Sabel, M.-A. (2014). Learning, Interaction and Relationships as Components of Student Well-being: Differences Between Classes from Student and Teacher Perspective. Social Indicators Research, 119(3), 1535–1555. https://doi.org/10.1007/s11205-013-0557-7

Kesternich, I. (2016). Micro-econometric Models.

Kezdi, G. (2003). Robust standard error estimation in fixed-effects panel models. Retrieved from https://papers.ssrn.com/soL3/papers.cfm?abstract_id=596988

Lankford, H., & Wyckoff, J. (1992). Primary and secondary school choice among public and religious alternatives. Economics of Education Review, 11(4), 317–337. https://doi.org/10.1016/0272-7757(92)90040-A

Lavy, V. (2015). The Long-Term Consequences of Free School Choice (Working Paper No. 20843). National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w20843

lokale overlegplatforms in Vlaanderen. (n.d.). Retrieved July 31, 2017, from /lop

McFadden, D., & McFadden, D. (1977). Modelling the Choice of Residential Location (text No. 477). Cowles Foundation for Research in Economics, Yale University. Retrieved from http://EconPapers.repec.org/RePEc:cwl:cwldpp:477

Murray-Harvey, R., & Slee, P. T. (2007). Supportive and Stressful Relationships With Teachers, Peers and Family and Their Influence on Students’ Social/Emotional and Academic Experience of School. Journal of Psychologists and Counsellors in Schools, 17(2), 126–147. https://doi.org/10.1375/ajgc.17.2.126

Musset, P. (2012). School choice and equity: current policies in OECD countries and a literature review. Retrieved from http://repositorio.minedu.gob.pe/handle/123456789/2510

Nelson, R., & Ehren, M. C. M. (2014). Review and synthesis of evidence on the (mechanisms of) impact of school inspections. Retrieved from https://research.utwente.nl/en/publications/review-and-synthesis-of-evi…

Nichols, A., & Schaffer, M. (2007). Clustered errors in Stata. In United Kingdom Stata Users’ Group Meeting. Retrieved from http://fmwww.bc.edu/repec/usug2007/Stata%20UGM%202007/crse.pdf

Officieel en vrij onderwijs, onderwijsnetten en - koepels. (n.d.). Retrieved July 17, 2017, from /nl/officieel-en-vrij-onderwijs-onderwijsnetten-en-koepels

Opdenakker, M.-C., & Van Damme, J. (2007). Do School Context, Student Composition and School Leadership Affect School Practice and Outcomes in Secondary Education? British Educational Research Journal, 33(2), 179–206.

Penninckx, M. (2017). Effects and side effects of school inspections: A general framework. Studies in Educational Evaluation, 52, 1–11. https://doi.org/10.1016/j.stueduc.2016.06.006

Petegem, K. V., Aelterman, A., Keer, H. V., & Rosseel, Y. (2008). The influence of student characteristics and interpersonal teacher behaviour in the classroom on student’s wellbeing. Social Indicators Research, 85(2), 279–291. https://doi.org/10.1007/s11205-007-9093-7

Pinxten, M., Fraine, B. D., Noortgate, W. V. D., Damme, J. V., & Anumendem, D. (2012). Educational choice in secondary school in Flanders: the relative impact of occupational interests on option choice. Educational Research and Evaluation. Retrieved from http://www.tandfonline.com.kuleuven.ezproxy.kuleuven.be/doi/abs/10.1080…

Rothstein, J. M. (2006). Good Principals or Good Peers? Parental Valuation of School Characteristics, Tiebout Equilibrium, and the Incentive Effects of Competition among Jurisdictions. American Economic Review, 96(4), 1333–1350. https://doi.org/10.1257/aer.96.4.1333

Schneider, M., & Buckley, J. (2002). What Do Parents Want from Schools? Evidence from the Internet. Educational Evaluation and Policy Analysis, 24(2), 133–144.

Sierens, S. (2006). Immigratiesamenleving, onderwijs en overheid in vlaanderen: een gespannen driehoeksverhouding. In Onderwijs onderweg in de immigratiesamenleving (pp. 9–32). Academia Press. Retrieved from http://hdl.handle.net/1854/LU-4305256

Tan, B. (1998). Blijvende sociale ongelijkheden in het Vlaamse onderwijs. UFSIA. Retrieved from http://www.centrumvoorsociaalbeleid.be/sites/default/files/D%201998%206…

Thys, S., & Van Houtte, M. (2016). Ethnic composition of the primary school and educational choice: Does the culture of teacher expectations matter? Teaching and Teacher Education, 59, 383–391. https://doi.org/10.1016/j.tate.2016.06.011

Tooley, J. (1997). On School Choice and Social Class: A Response to Ball, Bowe and Gewirtz. British Journal of Sociology of Education, 18(2), 217–230.

van Kempen, R., & şule Özüekren, A. (1998). Ethnic Segregation in Cities: New Forms and Explanations in a Dynamic World. Urban Studies, 35(10), 1631–1656. https://doi.org/10.1080/0042098984088

Vanderhoeven, J. L. (2004). Positief omgaan met verschillen in de leeromgeving. een visie op differentiatie en gelijke kansen in authentieke middenscholen. Garant.

Wondratschek, V., Edmark, K., & Frölich, M. (2013). The Short- and Long-Term Effects of School Choice on Student Outcomes - Evidence from a School Choice Reform in Sweden. https://doi.org/10.2139/ssrn.2360549

Wouters, T., & Groenez, S. (2014). De evolutie van schoolse segregatie in het Nederlandstalige onderwijs in België. Tijdschrift Voor Sociologie, 35(3), 185–211.

Wouters, Thomas, & Groenez, Steven. (n.d.). Overheidsbeleid en schoolse segregatie (No. SSL/2015.8/2.3.1) (p. 79). Leuven: Steunpunt SSL.

Universiteit of Hogeschool
Master of Economics
Publicatiejaar
2017
Promotor
Erwin Ooghe
Kernwoorden