De 10de- en 11de-eeuwse Byzantijns-islamitische grenswereld: grenstheorie en de hervestiging van het Syrisch-orthodoxe patriarchaat van Antiochië in Byzantijns Melitene

Matthias Van Hoey
Deze masterproef laat de lezer toe om de unieke werkelijkheid en de unieke interacties van Noord-Syrië en Oost-Turkije van een millennium geleden te ontdekken. Het werk leidt de lezer ook bij het reflecteren over zijn eigen bekende en vertrouwde zekerheden over het verleden en zijn eigen heden.

De grens tussen christenen en moslims in Oost-Turkije en Noord-Syrië 1000 jaar geleden: een radicaal nieuwe kijk

Hedendaagse historici hebben een nieuwe, radicaal andere kijk op grenzen in de middeleeuwen. Ze maken komaf met oude stereotypen en gaan nu uit van ‘centra van heerschappij’. Aan de Byzantijnse oostgrens in Oost-Turkije en Noord-Syrië hadden een millennium geleden zowel christenen als moslims macht die werd ingezet in een complex machtsspel tussen Byzantium en de islamitische wereld.

Geschiedenis is geen synoniem van het verleden: het verleden is wat vroeger plaatsvond, geschiedenis is het beeld dat we daar op dit moment van hebben. Historisch bronnenmateriaal, dat wil zeggen teksten, verhalen en voorwerpen uit het verleden, helpen ons om dat beeld te vormen. De bronnen op zich weerspiegelen echter niet helemaal hoe het verleden was. Ook de overlevering van bronnen is niet zomaar neutraal. Iedere historicus weet dat. Maar historici hebben ook lang zelf verkeerd naar bronnen gekeken en ze fout geïnterpreteerd. De wereld van vandaag is niet meer dezelfde als die van pakweg 1000 jaar geleden. Het denkkader of de ‘bril’ van de onderzoekers was intussen veranderd. Dat bepaalde de resultaten van het onderzoek. Historici van vandaag doen onderzoek vanuit het denkkader uit dat verleden, ze kijken als het ware door dezelfde bril als 1000 jaar geleden. En dat levert nieuwe resultaten op.
     Zo is er nu een heel nieuwe kijk op politieke grenzen. Lange tijd ging men ervan uit dat er in de middeleeuwen grenzen waren tussen verschillende rijken. In de studie naar het middeleeuwse Byzantium (byzantinistiek) is er altijd veel aandacht uitgegaan naar de Byzantijnse oostgrens tussen het christelijke rijk en de islamitische wereld. Byzantium of het Oost-Romeinse rijk, met Constantinopel (het huidige Istanbul) als hoofdstad, was blijven voortbestaan na de val van het West-Romeinse Rijk in de 5de  eeuw. In de 8ste eeuw verloor het echter grote delen van het Midden-Oosten aan de Arabieren. De Byzantijnen hielden stand in wat vandaag de dag het oosten van Centraal-Turkije is. De grens die zich ontwikkelde tussen Byzantium en de islamitische wereld is de Byzantijnse oostgrens. Vanaf de 9de eeuw verzwakte de druk van de Arabieren en kon het Byzantijnse Rijk opnieuw uitbreiden. Dat succes bleef duren tot het einde van de 11de eeuw.
     In de 20ste eeuw vergeleken byzantinisten (historici gespecialiseerd in Byzantium) de Byzantijnse oostgrens met de loopgravenlinies van de Eerste Wereldoorlog. Er werd voortdurend oorlog gevoerd in het gebied en het was dan ook verwoest en ontvolkt. Het christendom was er in eeuwige oppositie met de islam. Zwart tegen wit. Ze baseerden hun ‘grensmodel’ op het werk van de Amerikaanse grenshistoricus Frederick Jackson Turner. Turner keek echter niet door de ‘bril’ van de middeleeuwen maar keek naar de kolonisatie van Noord-Amerika, dat volgens hem ‘wild’, ‘onbeschaafd’ en ‘ontvolkt’ was. Sommige byzantinisten stelden zich het Byzantijnse oosten dan ook voor als een ‘Wilde Westen’, waar geen autoriteit was en de samenleving nog opgebouwd moest worden. De uitbreiding van Byzantium naar het oosten vanaf de 9de eeuw bracht volgens hen nieuwe bevolking en beschaving. Het christendom beschaafde een onbeschaafde en vernielde (islamitische) wildernis.
     Het historische onderzoek heeft zich verder gebaseerd op dat beeld van het Byzantijns-islamitische verleden. Zo schreef de gerenommeerde byzantinist Gilbert Dagron een invloedrijke studie waarin hij stelde dat de Byzantijnen in hun opmars in de 10de eeuw Oost-Turkije ontvolkten (het toenmalige Noord-Syrië en Noord-Mesopotamië). Daardoor verdween ook de Byzantijnse oostgrens. Om die gevaarlijke situatie op te lossen, begonnen de Byzantijnen een ‘herbevolkingsbeleid’. In 965 zouden daarom massaal Syrische christenen uitgenodigd zijn naar Malatya in Oost-Turkije (de toenmalige Byzantijnse grensstad Melitene). Althans volgens Gilbert Dagron.
     Geleidelijk aan stelden andere historici de theorie van Turner in vraag. Uit de bronnen bleek dat er tegenstellingen waren tussen die theorie en de historische werkelijkheid. Vertelden de bronnen wel wat de turneriaanse historici beweerden? Was de Byzantijnse oostgrens wel vernield, onbeschaafd en ontvolkt? Waren er grenzen in de middeleeuwen?
     De meeste historici zijn nu van de idee afgestapt dat middeleeuwse rijken grenzen hadden die op moderne grenzen geleken. Politieke macht was verdeeld, vaag en onduidelijk. Hoe meer historici naar grenzen in het bronnenmateriaal zoeken, hoe minder ze die aantreffen. Het is dus hoog tijd dat historici het geweer radicaal van schouder veranderen.
     Als de historicus de grenzen van heerschappij in de middeleeuwen niet kan benoemen, wat kan hij dan wel doen? Hij kan de centra benoemen van waaruit die heerschappij over het gebied reikte. Historici kunnen immers wel weten welke steden en kloosters tot een bepaald rijk behoorden. ‘Centra van heerschappij’ in plaats van ‘grenzen’ zouden vanaf nu de ijkpunten moeten zijn waarmee we het middeleeuwse verleden beschrijven. Ook de bronnen lijken dat zo gedaan te hebben.
     Wanneer we met dat nieuwe model opnieuw naar de bronnen kijken, dan zien we hoe het bestaande onderzoek fout gekleurd werd door het traditionele grensmodel. De Byzantijnse oostgrens was helemaal niet verwoest of ontvolkt. Er was helemaal geen radicale tegenstelling tussen islam en het christendom. Christenen en moslims leefden er door elkaar. Arabische emirs kregen christelijke titels en christelijke elites werkten nauw samen met Arabische emirs.
     Onderzoek toont nu ook aan dat er helemaal geen Syrische migratie was naar de grensstad Malatya (Melitene). De bronnen beschrijven geen migratie, maar wel een complex machtsspel. De Byzantijnen nodigden de top van de Syrische Kerk uit naar de belangrijke stad Melitene. Zo hoopten ze hun macht in het gebied te versterken en er vijandig gezinde islamitische en Griekse elites buiten te houden. Deze masterproef gaat over hoe politieke invloed en macht werd uitgeoefend in Oost-Turkije en Syrië een millennium geleden.

Bibliografie

 

Bronnenedities

Alexios Stoudites. Erlasse des Patriarchen von Konstantinopel: Alexios Studites. Uitgegeven door: Ficker (G.). 1911, 58 p.

Anonymi auctoris chronicon ad annum Christi 1234 pertinens II. Vertaald door: Abouna (A.) en Fiey (J.-M.). 1974, XIII + 295 p. [Corpus Scriptorum Christianorum Orientalum. 354]

Bar Hebraeus. The Chronography of Gregory Abû'l Faraj, the Son of Aaron, the Hebrew Physician Commonly Known as Bar Hebraeus: being the first part of his political history of the world. Vertaald en uitgegeven door: Budge (E.A.W.). I (2011), LXIII + 582 p. [Gorgias Historical Texts. 6]

Bar Hebraeus. The Ecclesiastical Chronicle: An English Translation. Vertaald door: Wilmhurst (D.). 2016, 594 p. [Gorgias Eastern Christian Studies. 40]

Dölger (F.). Regesten der Kaiserurkunden des Oströmischen Reiches, von 565-1453: Regesten von 565-1025. 1 (1924), XXIX + 105 + 108 + 77 p. [Corpus der Griechischen Urkunden des Mittelalters und der Neueren Zeit, A, I]

Grumel (V.). Les regestes des actes du patriarcat de Constantinople : Les actes des patriarches : Les regestes de 715 à 1206. Darrouzès (J.), ed., I (1989), II en III, 614 p.

Johannes Skylitzes. A Synopsis of Byzantine History 811-1057. Vertaald door: Wortley (J.). 2010, 491 p.

Leo Diaconus. The History of Leo the Deacon: Byzantine Military Expansion in the Tenth Century. Vertaald door: Sullivan (D.S.) en Talbot (A.-M.). 2005, 264 p. [Dumbarton Oaks Studies. XLI]

McGeer (E.). The Land Legislation of the Macedonian Emperors. 2000, 160 p. [Mediaeval Sources in Translation. 38]

Michael de Syriër. Chronique de Michel le Syrien, patriarche Jacobite d’Antioche, 1166-1199. Vertaald door: Chabot (J.-B.). III (1905), 538 p.

Michael Psellos. The Chronographia of Michael Psellus Translated from the Greek by E. R. A. Sewter. Vertaald door: Sewter (E.R.A.). 1953, viii + 320 p.

Muhammad ibn Ahmad Ibn Jubayr. The travels of Ibn Jubayr, being the chronicle of a mediaeval Spanish Moor concerning his journey to the Egypt of Saladin, the holy cities of Arabia, Baghdad the city of the caliphs, the Latin kingdom of Jerusalem, and the Norman kingdom of Sicily. Vertaald door: Broadhurst (R.J.C.). 1952, 430 p.

Vasiliev (A.A.). Byzance et les Arabes : La dynastie Macédonienne (867-959) : Deuxième partie : Extraits des sources arabes. Vertaald door: Canard (M.). II (1950), II, 440 p. [Corpus Bruxellensis Historiae Byzantinae. II, II]

Yahya van Antiochië. “Histoire de Yahya-ibn-Sa’ïd d’Antioche continuateur de Sa’ïd-ibn-Bitriq.” Vertaald en uitgegeven door: Kratchkovsky (I.) en Vasiliev (A.A.). In: Patrologia Orientalis. 18 (1924), pp. 699-833.

Yahya van Antiochië. “Histoire de Yahya-ibn-Sa’ïd d’Antioche. Fascicule II.” Vertaald en uitgegeven door: Kratchkovsky (I.) en Vasiliev (A.A.). In: Patrologia Orientalis. 23 (1932), pp. 349-520.

Yahya van Antiochië. “Histoire de Yahya ibn Sa’id d’Antioche.” Uitgegeven door: Kratchkovsky (I.), vertaald door: Micheau (F.) en Troupeau (G.). In: Patrologia Orientalis. 47 (1997), 4, 559 p.

Yohannan Sarigta. “Joannis Synodica ad Mennam.” Vertaald en uitgegeven door Assemanus (J.S.). In: Bibliotheca Orientalis Clementino-Vaticanae: Tomus Secundus: De Scriptoribus Syris Monophysitis. 1721, pp. 132-141.

Secundaire literatuur

Avramea (A.). “Land and Sea Communications, Fourth-Fifteenth Centuries.” In: Laiou (A.E.), ed., The Economic History of Byzantium: From the Seventh through the Fifteenth Century. I (2002), pp. 57-90.

Abulafia (D.). “Introduction: Seven Types of Ambiguity, c. 1100-c. 1500.” In: Abulafia (D.) en Berend (N.), eds., Medieval Frontiers: Concepts and Practices. 2002, pp. 1-34.

Ahrweiler (H.). “La frontière et les frontières de Byzance en Orient.” In: Actes du XIVe congrès international des études byzantines : Bucarest, 6-12 septembre 1971. I (1974), pp. 209-230.

Beihammer (A.D.). “Defection across the Border of Islam and Christianity: Apostasy and Cross-Cultural Interaction in Byzantine-Seljuk Relations.” In: Speculum. 86 (2011), 3, pp. 597-651.

Beihammer (A.D.). “Muslim Rulers Visiting the Imperial City: Building Alliances and Personal Networks between Constantinople and the Eastern Borderlands (Fourth/Tenth-Fifth/Eleventh Century).” In: Al-Masaq. 24 (2012), 2, pp. 157-177.

Berend (N.). “Preface.” In: Abulafia (D.) en Berend (N.), eds., Medieval Frontiers: Concepts and Practices. 2002, pp. x-xv.

Bianquis (T.). “Sayf al-Dawla.” In: Encyclopedia of Islam, Second Edition. <http://dx.doi.org/10.1163/1 573-3912_islam_COM_1010>, laatst geraadpleegd op 15/07/2017.

Bikhazi (R.J.). The Hamdanid Dynasty of Mesopotamia and North Syria 254-404/868-1014. 1-3 (1981), 1055 p.

Binggeli (A.). “Annual Fairs, Regional Networks, and Trade Routes in Syria, Sixth-Tenth Centuries.” In: Morrisson (C.), ed., Trade and Markets in Byzantium. 2012, pp. 281-297.

Bosworth (C.E.). “The City of Tarsus and the Arab-Byzantine Frontiers in Early and Middle ‘Abbasid Times.” In: Oriens. 33 (1992), pp. 268-286.

Brown (P.). Through the Eye of a Needle: Wealth, the Fall of Rome, and the Making of Christianity in the West, 350-550 AD. 2012, xxx + 759 p.

Bulliet (R.W.). Conversion to Islam in the Medieval Period: An Essay in Quantitative History. 1979, 158 p.

Canard (M.). “Hamdanids.” In: Encyclopedia of Islam, Second Edition. <http://dx.doi.org/10.1163/1573 -3912_islam_COM_0259>, laatst geraadpleegd op 15/07/2017.

Canard (M.). Histoire de la dynastie des H’amdanides de Jazîra et de Syrie. 1951, XVI + 863 p.

Charanis (P.). “Cultural Diversity and the Breakdown of Byzantine Power in Asia Minor.” In: Dumbarton Oaks Papers. 29 (1975), pp. 1-20.

Charanis (P.). “The Transfer of Population as a Policy in the Byzantine Empire.” In: Comparative Studies in Society and History. 3 (1961), 2, pp. 140-154.

Cheynet (J.-C.). “La conception militaire de la frontière orientale (IXe-XIIIe siècle).” In: Eastmond (A.), ed., Eastern Approaches to Byzantium: Papers from the Thirty-third Spring Symposium of Byzantine Studies, University of Warwick, Coventry, March 1999. 2001, pp. 57-69.

Cheynet (J.-C.). Le Monde byzantin : L’Empire byzantin, 641-1204. II (2006), 624 p.

Cheynet (J.-C.). “Les effectifs de l’armée byzantine aux Xe-XIIe s.” In: Cahiers de civilisation médiévale. 38 (1995), pp. 319-335.

Cheynet (J.-C.). Pouvoir et contestations à Byzance (963-1210). 1990, x + 523 p.

Cheynet (J.-C.). “The Duchy of Antioch during the Second Period of Byzantine Rule.” In: Ciggaar (K.) en Metcalf (M.), eds., East and West in the Medieval Eastern Mediterranean: Antioch from the Byzantine Reconquest until the End of the Crusader Principality. I (2006) pp. 1-16.

Chitwood (Z.). “The Patriarch Alexios Stoudites and the Reinterpretation of Justinianic Legislation against Heretics.” In: Greek, Roman, and Byzantine Studies. 54 (2014), pp. 293-312.

Dagron (G.). “Minorités ethniques et religieuses dans l’Orient byzantin à la fin du Xe siècle et au XIe siècle : l’immigration syrienne.” In: Travaux et Mémoires. VI (1976), pp. 177-216.

Dagron (G.). “The Urban Economy, Seventh-Twelfth Centuries.” In: Laiou (A.E.), ed., The Economic History of Byzantium: From the Seventh through the Fifteenth Century. 2 (2002), pp. 393-462.

Decker (M.). “Frontier Settlement and Economy in the Byzantine East.” In: Dumbarton Oaks Papers. 61 (2007), pp. 217-267.

den Boon (T.) en Hendrickx (R.). Groot woordenboek van de Nederlandse taal (15de editie). 2015, xvii + 4475 p.

Eger (A.A.). “(Re)Mapping Medieval Antioch: Urban Transformations from the Early Islamic to the Middle Byzantine Periods.” In: Dumbarton Oaks Papers. 67 (2013), pp. 95-134.

Eger (A.A.). The Islamic-Byzantine Frontier: Interaction and Exchange Among Muslim and Christian Communities. 2015, XVII + 409 p.

Ellenblum (R.). “Were there Borders and Borderlines in the Middle Ages? The Example of the Latin Kingdom of Jerusalem.” In: Abulafia (D.) en Berend (N.), eds., Medieval Frontiers: Concepts and Practices. 2002, pp. 105-120.

Farag (W.). “The Aleppo question: a Byzantine-Fatimid conflict of interests in Northern Syria in the later tenth century.” In: Byzantine and Modern Greek Studies. 14 (1990), pp. 44-60.

Fiey (J.M.). “The Syriac Population of the Thughur al-Shamiya and the ‘Awasim, and its Relation with the Byzantines and Muslims.” In: al-Bakhit (M.A.) en Schick (R.), eds., Bilad al-Sham During the Abbasid Period (132 A.H./750 A.D. – 451 A.H./1059 A.D): Proceedings of the Fifth International Conference on the History of Bilad al-Sham: 7-11 ha’ban 1410 A.H./ 4-8 March, 1990. 1992, pp. 45-52.

Garrood (W.). “The Byzantine Conquest of Cilicia and the Hamdanids of Aleppo, 959-965.” In: Anatolian Studies. 58 (2008), pp. 127-140.

Garrood (W.). “The illusion of continuity: Nikephoros Phokas, John Tzimiskes and the eastern border.” In: Byzantine and Modern Greek Studies. 37 (2013), 1, pp. 20-34.

Gautier (P.). “Byzance et les Arabes. Tome II, 1re partie. La dynastie macédonienne (867-959).” In: Revue des études byzantines. 28 (1970), 1, pp. 296-297. [Recensie]

Geyer (B.). “Physical Factors in the Evolution of the Landscape and Land Use.” In: Laiou (A.E.), ed., The Economic History of Byzantium: From the Seventh through the Fifteenth Century. I (2002), pp. 31-45.

Górecki (D.). “The Strateia of Constantine VII: The Legal Status, Administration and Historical Background.” In: Byzantinische Zeitschrift. 82 (1989), pp. 157-176.

Hage (W.). Das orientalische Christentum. 2007, 545 p. [Die Religionen der Menschheit. 29]

Haldon (J.). “Military Service, Military Lands, and the Status of Soldiers: Current Problems and Interpretations.” In: Dumbarton Oaks Papers. 47 (1993), pp. 1-67.

Haldon (J.). Warfare, State and Society in the Byzantine World, 565-1204. 1999, 389 p. [Warfare and History]

Haldon (J.) en Kennedy (H.). “The Arab-Byzantine Frontier in the Eight and Ninth Centuries: Military Organisation and Society in the Borderlands.” In: Recueil des travaux. XIX (1980), pp. 79-116.

Harland (P.A.). “‘These people are…men eaters’: Banquets of the Anti-Associations and Perceptions of Minority Cultural Groups.” In: Crook (Z.A.) en Harland (P.A.), eds., Identity and Interaction in the Ancient Mediterranean: Jews, Christians and Others. Essays in Honour of Stephen G. Wilson. 2007, pp. 56-75.

Harvey (A.). Economic expansion in the Byzantine empire, 900-1200. 1989, xvi + 298 p.

Heilo (O.). “The Holiness of the Warrior: Physical and Spiritual Power in the Borderland between Byzantium and Islam.” In: Koder (J.) en Stouraitis (I.), eds., Byzantine War Ideology between Roman Imperial Concept and Christian Religion: Akten des Internationalen Symposiums (Wien, 19.-21. Mai 2011). 2012, pp. 41-46.

Herrin (J.). Byzantium: The Surprising Life of a Medieval Empire. 2008, 391 p.

Hilkens (A.). “The Anonymous Syriac Chronicle up to the Year 1234 and its Sources.” (PhD diss., Universiteit Gent, 2014), xv + 448.

Holmes (C.). Basil II and the Governance of Empire (976-1025). 2005, xiii + 625 p.

Holmes (C.). “Byzantium’s Eastern Frontier in the Tenth and Eleventh Centuries.” In: Abulafia (D.) en Berend (N.), eds., Medieval Frontiers: Concepts and Practices. 2002, pp. 83-104.

Holmes (C.). “’How the east was won’ in the reign of Basil II.” In: Eastmond (A.), ed., Eastern Approaches to Byzantium: Papers from the Thirty-third Spring Symposium of Byzantine Studies, University of Warwick, Coventry, March 1999. 2001, pp. 41-56.

Holmes (C.). “Provinces and Capital.” In: James (L.), ed., A Companion to Byzantium. 2010, pp. 55-66. [Blackwell Companions to the Ancient World]

Holmes (C.). “Treaties between Byzantium and the Islamic World.” In: De Souza (P.) en France (J.), eds., War and Peace in Ancient and Medieval History. 2008, pp. 141-157.

Honigmann (E.). Byzance et les Arabes : Die Ostgrenze des Byzantinischen Reiches von 363 bis 1017, nach Griechischen, Arabischen, Syrischen und Armenischen Quellen. 1935, 269 p. [Corpus Bruxullensis Historiae Byzantinae. 3]

Honigmann (E.). “Malatya.” In: Encyclopedia of Islam, Second Edition. <http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_ islam_COM_0644>, laatst geraadpleegd op 15/07/2017.

Howard-Johnston (J.D.). “Crown Lands and the Defence of Imperial Authority in the Tenth and Eleventh Centuries.” In: Byzantinische Forschungen: Internationale Zeitschrift für Byzantinistik. XXI (1995), pp. 75-100.

Inalcik (H.). “The Ottoman Survey of 1455 and the Conqueror’s Istanbul.” In: 550.yilinda Fetih ve Istanbul: The Conquest and Istanbul in 550th Anniversary. 2007, pp. 1-14.

Inalcik (H.) en Quataert (D.), eds., An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300-1914. I (1994), 480 p.

Janeczek (A.). “Frontiers and Borderlands in Medieval Europe. Introductory Remarks.” In: Janeczek (A.), ed., Frontiers and Borderlands. 2011, pp. 5-14. [Quaestiones medii aevi novae. 16]

Kaldellis (A.). The Byzantine Republic: People and Power in New Rome. 2015, 312 p.

Kaplan (M.). Les hommes et la terre à Byzance du VIe au XIe siècle. 1992, XXXVIII + 630 + 24 p. [Byzantina Sorbonensia, 10]

Kazhdan (A.). “State, Feudal, and Private Economy in Byzantium.” In: Dumbarton Oaks Papers. 47 (1993), pp. 83-100.

Kennedy (H.). “Byzantine-Arab diplomacy in the Near East from the Islamic conquests to the mid eleventh century.” In: Franklin (S.) en Shepard (J.), eds., Byzantine Diplomacy: Papers from the Twenty-Fourth Spring Symposium of Byzantine Studies, Cambridge, March 1990. 1992, pp. 133-143.

Kennedy (H.). “The impact of Muslim rule on the pattern of rural settlement in Syria.” In: Canivet (P.) en Rey-Coquais (J.P.), eds., La Syrie de Byzance à l’Islam VIIe-VIIIe siècles : Actes du colloque international (Lyon, 11-15 septembre 1990). 1992, pp. 291-297.

Kennedy (H.). “The Melkite church from the Islamic conquest to the Crusades: continuity and adaption in the Byzantine legacy.” In: The 17th International Byzantine Congress: Major Papers. 1986, pp. 325-343.

Khoury (D.R.). State and provincial society in the Ottoman Empire: Mosul, 1540-1834. 1997, xviii + 253 p.

Laiou (A.E.). “The Human Resources.” In: Laiou (A.E.), ed., The Economic History of Byzantium: From the Seventh through the Fifteenth Century. I (2002), pp. 47-56.

Lefort (J.). “The Rural Economy, Seventh-Twelfth Centuries.” In: Laiou (A.E.), ed., The Economic History of Byzantium: From the Seventh through the Fifteenth Century. I (2002), pp. 231-310.

Lorenz (C.). De constructie van het verleden: een inleiding in de theorie van de geschiedenis. 1998, 400 p.

McGeer (E.). “Tradition and Reality in the “Taktika” of Nikephoros Ouranos.” In: Dumbarton Oaks Papers. 45 (1991), pp. 129-140.

Moreno (E.M.). “The Creation of a Medieval Frontier: Islam and Christianity in the Iberian Peninsula, Eight to Eleventh Centuries.” In: Power (D.) en Standen (N.), eds., Frontiers in Question: Eurasian Borderlands, 700-1700. 1999, pp. 32-54.

Morris (R.). “The two faces of Nikephoros Phokas.” In: Byzantine and Modern Greek Studies. 12 (1988), pp. 83-115.

Moulet (B.). Évêques, pouvoir et société à Byzance (VIIIe-XIe siècle) : Territoires, communautés et individus dans la société provinciale byzantine. 2011, 616 p. [Byzantina Sorbonensia, 25]

Nelson (R.S.). ““And So, With the Help of God”: The Byzantine Art of War in the Tenth Century.” In: Dumbarton Oaks Papers. 65/66 (2011-2012), pp. 169-192.

Neumann (C.). Die Weltstellung des byzantinischen Reiches vor de Kreuzzügen. 1894, 144 p.

Obolensky (D.). “Byzantine Frontier Zones and Cultural Exchanges.” In: Actes du XIVe congrès international des études byzantines : Bucarest, 6-12 septembre 1971. I (1974), pp. 303-313.

Oikonomides (N.). Les listes de préséance byzantines des IXe et Xe siècles. 1972, 403 p.

Oikonomides (N.). “L’organisation de la frontière orientale de Byzance aux Xe – XIe siècles et le Taktikon de l’Escorial.” In: Actes du XIVe congrès international des études byzantines : Bucarest, 6-12 septembre 1971. I (1974), pp. 285-302.

Ökse (A.T.). “Ancient Mountain Routes Connecting Central Anatolia to the Upper Euphrates Region.” In: Anatolian Studies. 57 (2007), pp. 35-45.

Ostrogorsky (G.). History of the Byzantine State. Vertaald door: Hussey (J.). 1955, 624 p.

Ostrogorsky (G.). “Observations on the Aristocracy in Byzantium.” In: Dumbarton Oaks Papers. 25 (1971), pp. 1-32.

Palmer (A.). “Charting undercurrents in the history of the West-Syrian people: The resettlement of Byzantine Melitene after 934.” In: Oriens Christianus. 70 (1986), pp. 37-68.

Papadopoullos (T.). “The Byzantine Model in Frontier History: A Comparative Approach.” In: Actes du XIVe congrès international des études byzantines : Bucarest, 6-12 septembre 1971. II (1975), pp. 415-419.

Papagianni (E.). “Legal Institutions and Practice in Matters of Ecclesiastical Property.” In: Laiou (A.E.), ed., The Economic History of Byzantium: From the Seventh through the Fifteenth Century. III (2002), pp. 1059-1070.

Papagianni (E.). “Protimesis (Preemption) in Byzantium.” In: Laiou (A.E.), ed., The Economic History of Byzantium: From the Seventh through the Fifteenth Century. III (2002), pp. 1071-1082.

Power (D.). “Introduction A: Frontiers: Terms, Concepts and the Historians of Medieval and Early Modern Europe.” In: Power (D.) en Standen (N.), eds., Frontiers in Question: Eurasian Borderlands, 700-1700. 1999, pp. 1-12.

Ramsay (W.M.). The Historical Geography of Asia Minor. 1890, vi + 495 p.

Robert (P.). Le Petit Robert : Dictionnaire alphabétique et analogique de la langue française. 2016, 2837 p.

Runciman (S.). The Emperor Romanus Lecapenus and His Reign: A Study of Tenth-Century Byzantium. 1963, vi + 275 p.

Saradi (H.). “On the “Archontike” and “Ekklesiastike Dynasteia” and “Prostasia” in Byzantium with Particular Attention to the Legal Sources. A Study in Social History of Byzantium.” In: Byzantion. 64 (1994), 1, pp. 69-117.

Sarris (P.). “Economics, Trade, and “Feudalism”.” In: James (L.), ed., A Companion to Byzantium. 2010, pp. 25-42. [Blackwell Companions to the Ancient World]

Saunders (W.B.R.). “The Aachen Reliquary of Eustathius Maleinus, 969-970.” In: Dumbarton Oaks Papers. 36 (1982), pp. 211-219.

Schlumberger (G.). Un empereur byzantin au dixième siècle : Nicéphore Phocas. 1890, 779 p.

Shepard (J.). “Byzantium’s Overlapping Circles.” In: Proceedings of the 21st International Congress of Byzantine Studies: London, 21-26 August, 2006. I (2006), pp. 15-55.

Shepard (J.). “Constantine VII, Caucasian openings and the road to Aleppo.” In: Eastmond (A.), ed., Eastern Approaches to Byzantium: Papers from the Thirty-third Spring Symposium of Byzantine Studies, University of Warwick, Coventry, March 1999. 2001, pp. 19-40.

Shepard (J.). “Emperors and Expansionism: From Rome to Middle Byzantium.” In: Abulafia (D.) en Berend (N.), eds., Medieval Frontiers: Concepts and Practices. 2002, pp. 55-82.

Shepard (J.). “Equilibrium to Expansion (886-1025).” In: Shepard (J.), ed., The Cambridge History of the Byzantine Empire c.500-1492. 2009, pp. 493-536.

Shepard (J.). “Holy Lands, Lost Lands, Realpolitik. Imperial Byzantine Thinking about Syria and Palestine in the later 10th and 11th centuries.” In: Al-Qantara: Revista de estudios Árabes. XXXIII (2012), 2, pp. 505-545.

Shepard (J.). “Information, Disinformation and Delay in Byzantine Diplomacy.” In: Perspectives in Byzantine History and Culture. 1985, pp. 233-293. [Byzantinische Forschungen: Internationale Zeitschrift für Byzantinistik. X]

Slim (S.). “Yahya Ibn Said al-Antaki, entre tradition et renouveau.” In: Parole de l’Orient. 34 (2009), pp. 237-250.

Smythe (D.C.). “Insiders and Outsiders.” In: James (L.), ed., A Companion to Byzantium. 2010, pp. 67-80. [Blackwell Companions to the Ancient World]

Stein (G.J.). “Medieval Regional Settlement Organization in the Gritille Hinterlands.” In: Redford (S.), ed., The Archaeology of the Frontier in the Medieval Near East: Excavations at Gritille, Turkey. 1998, pp. 253-268.

Stephenson (P.). Byzantium’s Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900-1204. 2000, 352 p.

Stephenson (P.). “The Byzantine Frontier at the Lower Danube in the Late Tenth and Eleventh Centuries.” In: Power (D.) en Standen (N.), eds., Frontiers in Question: Eurasian Borderlands, 700-1700. 1999, pp. 80-104.

Stouraitis (I.). “‘Just War’ and ‘Holy War’ in the Middle Ages: Rethinking Theory through the Byzantine Case-Study.” In: Jahrbuch der Österreichischen Byzantinistik. 62 (2012), pp. 227-264.

Teall (J.L.). “The Byzantine Agricultural Tradition.” In: Dumbarton Oaks Papers. 25 (1971), pp. 33-59.

Thomas (J.P.). “The Crisis of Byzantine Ecclesiastical Foundations, 964-1025.” In: Byzantinische Forschungen: Internationale Zeitschrift für Byzantinistik. IX (1985), pp. 255-273.

Thompson (J.W.). “Profitable Fields of Investigation in Medieval History.” In: The American Historical Review. 18 (1913), 3, pp. 490-504.

Tinnefeld (F.). “Die Stadt Melitene in ihrer späteren byzantinischen Epoche (934-1101).” In: Actes du XIVe congrès international des études byzantines : Bucarest, 6-12 septembre 1971. II (1975), pp. 435-443.

Todt (K.-P.). “Antioch in the Middle Byzantine Period: (969-1084): the reconstruction of the city as an administrative, military, economic and ecclesiastical center.” In: Topoi. 5 (2004), pp. 171-190.

Toubert (P.). “Byzantium and the Mediterranean Agrarian Civilization.” In: Laiou (A.E.), ed., The Economic History of Byzantium: From the Seventh through the Fifteenth Century. I (2002), pp. 377-391.

Turner (F.J.). The Frontier in American History. 1921, 375 p.

Varghese (B.). “The Byzantine Occupation of Northern Syria (969-1085) and its impact on the Syrian Orthodox Liturgy.” In: Parole de l’Orient. 40 (2015), pp. 447-467.

Varghese (B.). “The Byzantine Occupation of Northern Syria (969-1085) and the Renaissance of the Syrian Orthodox Church.” In: The Harp. XXVIII (2013), pp. 37-74.

Vasiliev (A.A.). Byzance et les Arabes : Les relations politiques de Byzance et des Arabes à l’époque de la dynastie Macédonienne (les empereurs Basile I, Léon le Sage et Constantin VII Porphyrogénète) 867-959 (253-348). Vertaald door: Canard (M.) en Grégoire (H.). II (1968), I, 471 p. [Corpus Bruxellensis Historiae Byzantinae. II, I]

Vest (B.A.). Geschichte der Stadt Melitene und der umliegenden Gebiete: vom Vorabend der arabischen bis zum Abschluss der türkischen Eroberung (um 600-1124). I-III (2007), 1885 p.

von Sivers (P.). “Taxes and Trade in the ‘Abbasid Thughur, 750-962/133-351.” In: Journal of the Economic and Social History of the Orient. 25 (1982), 1, pp. 71-99.

Vryonis (S.). The Decline of Medieval Hellenism in Asia Minor and the Process of Islamization from the Eleventh through the Fifteenth Century. 1971, xvii + 532 p.

Vryonis (S.). “The Decline of Medieval Hellenism in Asia Minor and the Process of Islamization from the Eleventh through the Fifteenth Century. The book in the light of subsequent scholarship, 1971-98.” In: Eastmond (A.), ed., Eastern Approaches to Byzantium: Papers from the Thirty-third Spring Symposium of Byzantine Studies, University of Warwick, Coventry, March 1999. 2001, pp. 1-15.

Walker (P.E.). “A Byzantine Victory over the Fatimids at Alexandretta (971).” In: Byzantion. XLII (1972), 2, pp. 431-440.

Walker (P.E.). “The “Crusade” of John Tzimisces in the Light of New Arabic Evidence.” In: Byzantion. XLVII (1977), pp. 301-327.

Ware (K.). “Eastern Christendom.” In: McManners (J.), ed., The Oxford Illustrated History of Christianity. 1990, pp. 123-164.

Weltecke (D.). “60 Years after Peter Kawerau: Remarks on the Social and Cultural History of Syriac-Orthodox Christians from the XIth to the XIIIth Century.” In: Le muséon : revue d’etudes orientales. 121 (2008), pp. 311-335.

Weltecke (D.). “Les trois grandes chroniques syro-orthodoxes des XIIe et XIIIe siècles.” In: Debié (M.), ed., L’historiographie syriaque. 2009, pp. 107-135. [Études syriaques. 6]

Wensinck (A.J.). “Khutba.” In: Encyclopedia of Islam, Second Edition. <http://dx.doi.org/10.1163/1573 -3912_islam_SIM_4352>, laatst geraadpleegd op 21/07/2017.

Whittow (M.). The Making of Orthodox Byzantium, 600-1025. 1996, XXV + 447 p.

Whittow (M.). “The Middle Byzantine Economy (600-104).” In: Shepard (J.), ed., The Cambridge History of the Byzantine Empire c.500-1492. 2009, pp. 465-492.

Widell (M.). “Historical Evidence for Climate Instability and Environmental Catastrophes in Northern Syria and the Jazira: The Chronicle of Michael the Syrian.” In: Environment and History. 13 (2007), pp. 47-70.

Winfield (D.). “The Northern Routes Across Anatolia.” In: Anatolian Studies. 27 (1977), pp. 151-166.

Universiteit of Hogeschool
Master of Arts in de Geschiedenis
Publicatiejaar
2017
Promotor
Maria Conterno
Kernwoorden
@MatthiasVanHoey