When accessibility becomes storytelling: from audio description to audio drama

Eline Van der Jonckheyd
Deze scriptie legt een onderzoek voor naar de gelijkenissen en verschillen tussen het luisterspel en audiodescriptie. Zo probeert ze na te gaan of een audiodescriptie ook als luisterspel op de markt kan worden gebracht.

"Video killed the radio star", of toch niet helemaal?

"Video killed the radio star", of toch niet helemaal?

Eline Van der Jonckheyd

Een beeld zegt vaak meer dan duizend woorden, maar wat als je met woorden een beeld kan oproepen? Is het soms niet leuker om je verbeelding te laten spreken? Is dat niet spannender? Zoals bij het luisterspel, dat vooral populair was vóór de komst van televisie. Maar wacht, op televisie bestaat er nu zoiets als audiodescriptie. Lijkt dat dan niet op een luisterspel?

In mijn scriptie When accessibility becomes storytelling: from audio description to audio drama onderzocht ik de relatie tussen luisterspelen en audiodescriptie, waarbij beelden beschreven worden in woorden. Ik stelde me de vraag of een audiodescriptie kan worden gebruikt als luisterspel. Door een audiodescriptie een tweede leven te geven als luisterspel stijgt haar economische waarde. Dit resulteert in meer investeringen in de techniek, waardoor dan weer meer en betere audiodescripties worden gemaakt.

 

Het luisterspel komt terug

Het luisterspel, dat traditioneel werd uitgezonden op de radio, wint terug aan populariteit. De tijd waarin mensen op dagelijkse of wekelijkse basis met de hele familie voor de radio verzamelden om naar hun favoriete radiosoap of auditieve film te luisteren, is voorbij. En hij komt wellicht nooit meer terug. Toch kunnen we spreken van de ‘revival’ van het luisterspel, weliswaar aangepast aan de moderne tijd.

Ons leven gaat nu veel sneller dan pakweg vijftig jaar geleden. We doen heel wat dingen tegelijkertijd en zijn continu druk bezig. Toch willen we ook ontspannen. Dus, zo denkt ‘de moderne mens’, waarom de twee niet combineren? Als je dan toch de was moet doen of voor lange tijd de baan op moet, kan je ondertussen evengoed naar een verhaal luisteren. En een extra voordeel: de moderne technologie laat je toe het verhaal eender wanneer te pauzeren en te hervatten.

 

Audiodescriptie zit in de lift

Audiodescriptie is een relatief jonge techniek waarbij beelden beschreven worden in woorden. In vele gevallen gaat dit over de beelden bij een film, (kunst)tentoonstelling, televisieprogramma, muziek- of dansvoorstelling, rondleiding, of bij een andere kunstvorm. Maar ook dienstverlening kan van audiodescriptie voorzien worden. Denk maar aan een ‘sprekende’ betaalautomaat.

Audiodescriptie werd oorspronkelijk in het leven geroepen om het dagelijkse leven van blinden en slechtzienden makkelijker te maken, en om ook hen toegang te verlenen tot kunst en cultuur. Ondertussen is het echter duidelijk dat de reële doelgroep heel wat breder is. En dit brengt een groter aanbod met zich mee.

De groei van de techniek is vooral te merken op het vlak van films en televisieprogramma’s. Deze soort audiodescriptie is het meest gekend bij het grote publiek en krijgt in Vlaanderen de laatste jaren ook beleidsmatig behoorlijk wat aandacht. Er zijn quota voor televisiezenders betreffende het aantal series met audiodescriptie en alle films die gesteund worden door het Vlaams Audiovisueel Fonds moeten sinds april 2016 ook met audiodescriptie beschikbaar zijn.

 

Op subsidies overleef je, van winst groei je

De subsidies die overheden geven zorgen er op dit moment voor dat blinden en slechtzienden één Vlaamse soap per televisieseizoen kunnen volgen. Dat is meer dan vroeger, maar het blijft beperkt. Op vlak van Vlaamse films scoren we wat hoger, maar het aanbod kan nog worden uitgebreid.

Hoe kan je nu meer aanbod creëren? Door nog meer aan de mouw van de overheid te trekken? Door hen te overtuigen dat er meer subsidies nodig zijn? Of is er misschien een andere manier? Kan audiodescriptie voor haar eigen succes zorgen? Wat als we audiodescriptie op de markt gooien als een verkoopbaar product, zoals een cd of podcast?

 

Audiodescriptie als luisterspel

Het verkoopbaar product dat het dichtst bij audiodescriptie ligt, is het luisterspel. Dat probeerde ik te bewijzen in mijn scriptie. Eerst ging ik op theoretisch vlak op zoek naar de gelijkenissen en verschillen tussen het luisterspel en audiodescriptie. Ondanks de onvermijdelijke vertelstem bij audiodescriptie, bleek uit deze literatuurstudie dat de richtlijnen voor het schrijven van een luisterspel en voor audiodescriptie heel erg gelijk lopen.

 

De Who done it

In een tweede fase van mijn onderzoek deed ik een case studie naar het Who done it-genre. Meer specifiek koos ik ervoor om de audiodescriptie bij het laatste seizoen van de Vlaamse politiereeks Witse te vergelijken met de radiosoap Dams en Van Deun. De vergelijking werd vergemakkelijkt omdat beide series over hetzelfde politiekorps gaan.

Uit de case study bleek dat de audiodescriptie van een Who done it ook in de praktijk maar minimaal moet worden aangepast voor gebruik als luisterspel. Verder onderzoek zal uitwijzen of dit resultaat kan worden doorgetrokken naar andere genres.

 

Veelbelovende vooruitzichten

Deze resultaten tonen dat het marktpotentieel van audiodescriptie erg groot is. Ik heb aangetoond dat het op narratief vlak mogelijk is om van een audiodescriptie een luisterspel te maken. Aanvullende studies kunnen handig zijn om na te gaan of dit ook op vlak van productie en marketing haalbaar is.

Bibliografie

Chmiel, A. (2014). In Remael, A., Reviers, N. & Vercauteren, G. (Eds.) Pictures painted in Words: ADLAB Audio Description guidelines. Retrieved from http://www.adlabproject.eu/Docs/adlab%20book/index.html

Crook, T. (1999). Radio drama : theory and practice. London: Routledge.

Cattrysse, P. (1995). Handboek scenario schrijven. Leuven – Apeldoorn: Garant.

Challis, B., D’Arcy, G. et al, (2014). Wireless zombies! A re-creation of Golden Age radio drama for a contemporary audience. Studies in Theatre & Performance 34 (3), 252–259. DOI: 10.1080/14682761.2014.970342

Dann, L. (2014). Only half the story: Radio drama, online audio and transmedia storytelling. The Radio Journal – International Studies in Broadcast & Audio Media 12 (1/2), 141–154. DOI: 10.1386/rjao.12.1-2.141_1

Demol, S. (2015)Van poppenkast naar geluidskunst: Een onderzoek naar het hoorspel in Vlaanderen. [unpublished Master’s thesis] Antwerp:University of Antwerp

Finbow, S. (2010). The state of audio description in the United Kingdom - from description to narration. Perspectives: Studies in Translatology 18 (3), 215‑229. DOI:10.1080/0907676X.2010.485685

Fryer, L. (2010). Audio description as audio drama – a practitioner's point of view. Perspectives: Studies in Translatology 18 (3), 205–213. DOI: 10.1080/0907676X.2010.485681

Gatz, S. (3/1/2016) Ondernemingsplan 2016, Departement Cultuur, Jeugd, Sport & Media. Retrieved from: https://overheid.vlaanderen.be/sites/default/files/documenten/organisat…

Graman, J. (2011). Autistic spectrum, captions and audio description. Retrieved from: http://mindfulresearch.co.uk/2011/08/29/autistic-spectrum-captions-and-…

Gulino, P.J. (2004). The hidden structure of successful screenplays. New York – London: Continuum.

Hand, R.J. & Traynor, M. (2011). The radio drama handbook: audio drama in context and practice. New York, N.Y.: Continuum.

Het Geluidshuis Uitgeverij (2016). Onze reeksen. Retrieved from: http://geluidshuis.be/nl/onze-reeksen

Irwin, W. (2009). Reading audio books. Philosophy and Literature 33, (2), 358–368. DOI:10.1353/phl.0.0057

Koppen (2013). Revival van het luisterspel. [video file] Retrieved from http://www.een.be/programmas/koppen/revival-van-het-luisterspel

Kruger, J.-L. (2010). Audio narration: re-narrativising film. Perspective: Studies in Translatology 18 (3),231–249. DOI:10.1080/0907676X.2010.485686

Lannoo (2016). Kind & jeugd. Retrieved from: http://www.lannoo.be/categorie/kind-jeugd

Lemanczyk, S. (2008), Lend me your ears. American Theatre. 25(5)

Manas Pratim, D. (2013) Radio play: the Kolkata story. Global Media Journal: Indian Edition, 4 (2)

Matamala, A. & Orero, P. (2014). Text on screen. In Remael, A., Reviers, N. & Vercauteren, G. (Eds.) Pictures painted in Words: ADLAB Audio Description guidelines. Retrieved from http://www.adlabproject.eu/Docs/adlab%20book/index.html

Maszerowska, A. (2014). Genre. In Remael, A., Reviers, N. & Vercauteren, G. (Eds.) Pictures painted in Words: ADLAB Audio Description guidelines. Retrieved from http://www.adlabproject.eu/Docs/adlab%20book/index.html

Mazur, I. (2014). Characters and action. In Remael, A., Reviers, N. & Vercauteren, G. (Eds.) Pictures painted in Words: ADLAB Audio Description guidelines. Retrieved from http://www.adlabproject.eu/Docs/adlab%20book/index.html

Oesterlen, E. (2008), Lend me your 84 million ears: Exploring a special radio event – Shakespeare's King Lear on BBC World Service radio, in Radio Journal: International Studies in Broadcast & Audio Media, 6 (1)

Ofcom (2000). ITC Guidance on Standards for Audio Description.

Perego, E. (2014). In Remael, A., Reviers, N. & Vercauteren, G. (Eds.) Pictures painted in Words: ADLAB Audio Description guidelines. Retrieved from http://www.adlabproject.eu/Docs/adlab%20book/index.html

Philips, D. (2007), Talking Books: The Encounter of Literature and Technology in the Audio Book, in Convergence: The Journal of Research into New Media Technologies, 13 (3), DOI:10.1177/1354856507079180

Remael, A. (2014). Combining Audio Description with audio subtitling. In Remael, A., Reviers, N. & Vercauteren, G. (Eds.) Pictures painted in Words: ADLAB Audio Description guidelines. Retrieved from http://www.adlabproject.eu/Docs/adlab%20book/index.html

Remael, A (2015). Audiodescriptie voor film en televisie: inleiding & onderzoek [PowerPoint slides]. Retrieved from: https://blackboard.uantwerpen.be/webapps/blackboard/content/listContent…

Remael, A., Reviers, N. & Vercauteren, G. (2014). Introduction. In Remael, A., Reviers, N. & Vercauteren, G. (Eds.) Pictures painted in Words: ADLAB audio Description guidelines. Retrieved from: http://www.adlabproject.eu/Docs/adlab%20book/index.html

Remael, A. & Vercauteren, G. (2014). Spatio-temporal settings and their continuity. In Remael, A., Reviers, N. & Vercauteren, G. (Eds.) Pictures painted in Words: ADLAB Audio Description guidelines. Retrieved from http://www.adlabproject.eu/Docs/adlab%20book/index.html

Reviers, N. (2014). Audio introductions. In Remael, A., Reviers, N. & Vercauteren, G. (Eds.) Pictures painted in Words: ADLAB Audio Description guidelines. Retrieved from http://www.adlabproject.eu/Docs/adlab%20book/index.html

Rodero, E. (2012), See It on a Radio Story: Sound Effects and Shots to Evoked Imagery and Attention on Audio Fiction, Communication Research, 39 (4), 458–479

Schats, L. (producer and director) (2008). De Put in Bever. [audio drama series episode]. In Schats, L. (producer and director) Dams en Van Deun. Retrieved from: https://archive.org/details/DamsEnVanDeun

Schats, L. (producer and director) (2009). Fatale passie. [audio drama series episode]. In Schtas, L. (producer and director) Dams en Van Deun. Retrieved from: https://archive.org/details/DamsEnVanDeun

Schats, L. (producer and director) (2008–2010). Dams en Van Deun [audio drama series]. Retrieved from https://archive.org/details/DamsEnVanDeun

Schats, L. (2/26/2016). Personal interview.

Scolnicov, H. (2004), Making ears serve for eyes: Stoppard's visual radio play. Word & Image, 20 (1)

Taylor, C. (2014). The language of AD. In Remael, A., Reviers, N. & Vercauteren, G. (Eds.) Pictures painted in Words: ADLAB Audio Description guidelines. Retrieved from http://www.adlabproject.eu/Docs/adlab%20book/index.html

Thompson, F. (ed.) (2014). Music in the Social and Behavioral Sciences: An Encyclopedia. Los Angeles, London – New Delhi – Singapore – Washington DC: SAGE Publications

Van de Perre, S. (2041) Bouwstenen van scenario's en AD-scripts en hun invloed op het productieproces - Beperkt onderzoek van de serie Wolven.[unpublished Master’s thesis] Antwerp: University of Antwerp

Vercauteren, G. (2007). Towards an European guideline for audio description. In Díaz Cintas, J., Orero, P. & Remael, A. (Eds.), Media for all (p. 139 – 149). Amsterdam. Editions Rodopi B.V.

Vercauteren, G. (2016) A naratological approach to content selection in audio description. [doctoral dissertation] Antwerpen: University of Antwerp

Willems, M. (producer) & Coghe, L., Goris, T., & Van Berlo, M. (directors). (2012). Witse, seizoen 9 [television series]. Sony Music Entertainement Belgium NV/SA.

Wilems, M. (producer) & Van Berlo, M. (director) (2012) Sans Papiers [televison series episode] In . Willems, M. (producer) & Coghe, L., Goris, T., & Van Berlo, M. (directors) Witse, seizoen 9. Sony Music Entertainement Belgium NV/SA.

Universiteit of Hogeschool
Master in het vertalen Engels-Spaans
Publicatiejaar
2016
Promotor
Dr. Aline Remael
Kernwoorden
Eline Vdj