Towards a territorial and urban integration of Gaza Camp (Jordan) - The Ridge as common ground

Thomas Goossens, Gerben Kumps & Wouter Luysterman Gerben Kumps Wouter Luysterman
Gaza Camp: de ondenkbare integratieMozaïekgevels, rapmuziek, bruisende winkelstraten en vrijdagnamiddagpicknickjes in het bos. Het zijn zaken die u waarschijnlijk niet meteen met een vluchtelingenkamp associeert. Nochtans zou het goed zijn, als u dat af en toe wel deed.Gaza Camp is één van de dertien Palestijnse vluchtelingenkampen in Jordanië. Het kamp werd in 1968 opgericht op een heuvelachtig terrein vlakbij de stad Jerash - bekend om zijn Romeinse ruïnes - en het prachtige Dibbeen natuurreservaat.

Towards a territorial and urban integration of Gaza Camp (Jordan) - The Ridge as common ground

Gaza Camp: de ondenkbare integratie

Mozaïekgevels, rapmuziek, bruisende winkelstraten en vrijdagnamiddagpicknickjes in het bos. Het zijn zaken die u waarschijnlijk niet meteen met een vluchtelingenkamp associeert. Nochtans zou het goed zijn, als u dat af en toe wel deed.

Gaza Camp is één van de dertien Palestijnse vluchtelingenkampen in Jordanië. Het kamp werd in 1968 opgericht op een heuvelachtig terrein vlakbij de stad Jerash - bekend om zijn Romeinse ruïnes - en het prachtige Dibbeen natuurreservaat. In tegenstelling tot wat het Westers collectief geheugen u vertelt, is de tijd er niet stil blijven staan. Wat begon als tentenkamp is tegenwoordig nauwelijks te onderscheiden van een kleine stad: dichtbebouwde kern met 14.000 inwoners, gebouwen tot 4 verdiepingen hoog, markt, scholen, kliniek, verschillende moskeeën, voorstedelijke verkavelingen, enz.

Het grote verschil? Deze “stad” is officieel niet meer dan een blinde vlek op de kaart. Alle inwoners zijn vluchtelingen zonder burgerrechten die al bijna een halve eeuw in ballingschap leven, wachtend op hun terugkeer.

Een speelveld met vele spelers

Ondanks alle maatregelen die het kamp isoleren, geraakt Gaza Camp steeds meer geïntegreerd in zijn omgeving. Talrijke gemeenschappen en organisaties komen bijna dagelijks in contact met het kamp en zijn bewoners. Samenwerken over de kampgrenzen blijft evenwel moeilijk door administratieve barrières, vooroordelen en het hardnekkige idee dat dit niet hoort in een vluchtelingenkamp.

Vluchtelingenorganisatie UNRWA treedt vaak op als vertegenwoordiger van de kampbewoners, maar botst snel op de limieten van haar humanitaire mandaat. De organisatie is hoofdzakelijk verantwoordelijk voor basisvoorzieningen (educatie, gezondheidszorg, voedselhulp, enz.) en heeft geen autoriteit buiten de kampgrenzen.

Een tweede speler is het aangrenzende Jordaanse dorpje. Haddadeh was een onbeduidend boerendorpje tot de Jordaanse overheid 75 ha grond onteigende voor de opvang van Palestijnse vluchtelingen. Enkele decennia later is Haddadeh uitgegroeid tot buitenwijk van het kamp en genieten de inwoners mee van de bruisende commerciële activiteit. Het wantrouwen tussen Jordaniërs en Palestijnen blijft echter groot.

Ook de Royal Society for the Conservation of Nature (RSCN) speelt een belangrijke rol. Gaza Camp is immers een pijnpunt in hun milieubeleid. De natuur rondom het kamp is een belangrijk recreatiegebied voor Palestijnen en heeft veel potentieel voor landbouw en eco-toerisme, maar geraakt steeds meer vervuild.

De lijst van betrokken spelers gaat nog even door: het Departement Palestijnse Zaken, het Ministerie van Openbare Werken, gemeentelijke overheden, enz. Allemaal hebben ze hun visie over het kamp.

Camp meets world

Gaza Camp speelt ook op internationaal niveau. Zonder financiële en diplomatieke steun van de internationale gemeenschap is de Palestijnse strijd immers een verloren zaak. Spijtig genoeg heeft de wereld een helder beeld van hoe een vluchteling er uitziet. Een vluchteling is arm, uitgehongerd, leeft in mensonwaardige omstandigheden en moet vechten om te overleven.

Dit beeld heeft kwalijke gevolgen voor Gaza Camp. De bewoners hebben ondanks hun positie enorm veel bereikt. Er zijn prachtige moskeeën, florerende handelszaken en pittoreske woningen. De jongere generatie gebruikt haar achtergrond zelfs als inspiratiebron voor muziek en kunst. Elke stap vooruit gaat echter gepaard met angst om de internationale steun te verliezen.

En - vergis je niet - die steun hebben ze broodnodig. Een groot deel van de bevolking van Gaza Camp leeft nog steeds in armoede en de levensomstandigheden zijn vaak beneden alle peil, al betekent dat niet dat ze daarom stil blijven staan.

Architectuurthesis in een vluchtelingenkamp?

In dit mijnenveld van betrokken partijen blijft er nog één onbenoemd: een groep masterstudenten Burgerlijk Ingenieur-Architect. In de zomer van 2014 brachten wij twee maanden door in Gaza Camp. Ons verblijf kaderde in een samenwerking tussen UNRWA en KU Leuven om de infrastructuur van het kamp te verbeteren en vormde de voorbereiding voor onze masterthesis.

Met hulp van Palestijnse studenten leerden we het kamp en zijn omgeving kennen vanuit het Palestijnse perspectief. We maakten echter ook gebruik van onze positie als buitenlandse studenten om nieuwe deuren te openen. Zo voerden we uitgebreide gesprekken met de inwoners van Haddadeh en zaten we aan tafel met vertegenwoordigers van RSCN, het gemeentebestuur en de Jordaanse overheid.

Al die verschillende verhalen vormden de start van een zoektocht naar een common ground, een gemeenschappelijke raakvlak als basis voor debat, overleg en – wie weet – samenwerking.

Die common ground vonden we in een 2-km-lange heuvelrug (Ridge). De heuvelrug vormt de grens tussen een diepe vallei en een heuvelachtig plateau, maar ook tussen het Jordaanse dorpje en het Palestijnse kamp. Op de top prijkt bovendien het centrum van het kamp met alle publieke en commerciële voorzieningen dat bezoekers aantrekt uit de wijde omgeving.

Onze thesis vertelt het verhaal van die heuvelrug: hoe het strikte grensgebied veranderde in een overgangszone, hoe de beboste toppen op een zomerse vrijdag bedekt worden met honderden picknicklakens, hoe kinderen het niemandsland op de grens claimen als speelterrein, en hoe heel af en toe dat speelterrein het decor wordt voor rellen tussen heethoofden uit kamp en dorp.

Doorheen het verhaal worden diverse architecturale ingrepen voorgesteld: een schoolplein, een restaurant, een landbouwcoöperatieve, toeristische accommodatie, een buitenzwembad, enz. Elk project is een ruimtelijk antwoord op concrete behoeften, ideeën en dromen van de verschillende partijen. Samen schetsen de projecten een toekomstvisie die toont hoe Gaza Camp kan integreren in zijn omgeving zonder afbreuk te doen aan het Right of Return.

Gezocht: Bruggenbouwers

Voor ons, buitenstaanders, houdt het verhaal hier op. Onze thesis opent daarom met een open oproep. Gezocht: iemand die de culturele achtergrond, ervaring en connecties heeft om ons werk verder te zetten en de verschillende partijen samen aan de vergadertafel te brengen.

Twee maanden na het voltooien van de thesis is de eerste bruggenbouwer aan het werk. Dina Dabash werkt als architect bij UNRWA en was het afgelopen jaar onze contactpersoon in Jordanië. Zij gebruikt ons werk nu om RSCN te adviseren bij de opmaak van bestemmingsplannen voor natuur- en landbouwgebied.

Er is nog een lange weg te gaan vooraleer er sprake is van concrete projecten over de kampgrenzen heen. Maar, wie weet, doet de naam Gaza Camp u ooit wel van vakantie dromen. 

Bibliografie

Abu Alia, M. et al., 2013. Common I. In: Collective Dictionary. Al Quds/Betlehem: Campus in Camps.

Aerts, J., Dhollander, C., Gruwez, V. & Lanclus, T., 2014. Gaza(c)Jordan - Introduction and Exploration of a Spatial Frame for Gaza Camp, its Community and Context, Leuven: KULeuven, Dep. Architectuur (Unpublished).

Al-Fdeilat, M., 2014. Jordan-Palestine ties strained by peace talks. [Online]Available at: http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2014/03/jordan-palestine-relat… 9 April 2015].

Al-Husseini, J., 2011. The Evolution of the Palestinian Refugee Camps in Jordan. Between Logics of Exclusion and Integration. In: Villes, pratiques urbaines et construction nationale en Jordanie. Beirut: Presses de l'Ifpo, pp. 181-204.

Al-Saifi, A. & Al-Barbary, I., 2013. Common II. In: Collective Dictionary. Al Quds/Betlehem: Campus in Camps.

Anonymous, 1973. Jerash - A Brief History [Tourist Guide]. [Online]Available at: http://almashriq.hiof.no/jordan/900/930/jerash/jerash.html[Accessed 7 April 2015].

Anonymous, 2005. Dibeen Nature Reserve Success Hailed as World Environment Day is Celebrated. [Online]Available at: http://search.proquest.com/docview/457510675?accountid=17215[Accessed 10 April 2015].

Ayasrah, E. A., 2013. Sakib: A Mileston in Jordan's History. [Online]Available at: http://middle-east-online.com/english/?id=61638[Accessed 5 April 2015].

Bhan, G., Petti, A. & Hilal, S., 2013. Commoning I-V. [Online]Available at: http://www.hkw.de/en/programm/projekte/2013/edward_said_konferenz/multi… 8 April 2015].

Chipperfield, D., 2012. Common ground. [Online]Available at: http://www.labiennale.org/en/architecture/archive/13th-exhibition/chipp… 6 April 2015].

DAAR, n.d. Space of the Common (Al-Mashaa'), s.l.: Unpublished.

De Cauter, L., 2013. Common Places: Preliminary Notes on the (Spatial) Commons. [Online]Available at: http://community.dewereldmorgen.be/blogs/lievendecauter/2013/10/14/comm… 2 April 2015].

Food and Agriculture Organisation of the United Nations (FAO), 2010. Land Tenure in Jordan. [Online]Available at: http://www.fao.org/nr/tenure/land-tenure-journal/index.php/LTJ/article/… 25 March 2015].

Food and Agriculture Organisation of the United Nations (FAO), 2010. Manual on Small Earth Dams - A Guide to Siting, design and construction, Rome: s.n.

Grommen, C., 2014. I started writing letters. s.l.:Unpublished.

Hilal, S., 2012. Camp Improvement Program. [Online]Available at: http://www.campusincamps.ps/projects/camp-improvement-program/[Accessed 5 February 2015].

Indufor, 2010. Facilitating Financing for Sustainable Forest Management in Small Islands Developing States and Low Forest Cover Countries - Country Case Study: Jordan, Helsinki: s.n.

International Council on Monuments and Sites (ICOMOS), 1994. Nara Document on Authenticity. Nara, Japan, s.n.

Jacques, M., 2006. What the hell is the International Community?. [Online]Available at: http://www.theguardian.com/commentisfree/2006/aug/24/whatthehellisthein… 11 April 2015].

Ministry of Tourism and Antiquities, 2005. Third Tourism Development Project - Secondary Cities Revitalization Studies. [Online]Available at: http://www.mota.gov.jo/Documents/Jerash/Social_assessment.pdf[Accessed 10 April 2015].

Petti, A. & Hilal, S., 2014. Spatial Ordering of Exile: the Architecture of Palestinian Refugee Camps. [Online]Available at: http://www.decolonizing.ps/site/[Accessed 4 February 2015].

Pinxten, T., Raskin, L., Van Nieuwenhove, M. & Van Oost, E., 2015. Towards a Territorial and Urban Integration of Gaza Camp (Jordan) -. Leuven: KULeuven, Department of Architecture (Unpublished).

Royal Hashemite Court, 2001. Jerash. [Online]Available at: http://www.kinghussein.gov.jo/tourism3.html[Accessed 1 April 2015].

RSCN, n.d. Dibbeen Forest Reserve Management Plan 2008-2012, s.l.: Unpublished.

RSCN, n.d. Our Mission. [Online]Available at: http:// www.rscn.org.jo/orgsite/ RSCN/AboutRSCN/Overview/ tabid/64/Default.aspx[Accessed 10 April 2015].

RSCN, n.d. What We Do. [Online]Available at: http://www.rscn.org.jo/orgsite/RSCN/AboutRSCN/WhatWeDo/tabid/65/Default… 27 May 2015].

Sheikh Hassan, I., 2015. On Urbanism and Activism in Palestinian Refugee Camps. The Reconstruction of Nahr el Bared.. Leuven: KULeuven, Department of Architecture.

Sivan, E., 2005. On the Palestinian Refugee Camp as a Permanent Temporary Solution Regime. [Online]Available at: http://www.publicspace.org/en/text-library/eng/b021-on-the-palestinian-… 19 May 2015].

SOFRECO, 2011. The Quest for Decentralizing Government in the Hashemite Kingdom of Jordan, s.l.: s.n.

Tilsen, J.-J., 2003. Ottoman Land Registration Law as a Contributing Factor in the Israeli-Arab Conflict. [Online]Available at: https://www.beki.org/dvartorah/landlaw/[Accessed 8 April 2015].

Udovenko, H., 1997. It is not enough merely to salute UNRWA's work without giving it the resources needed to carry out its work. [Online]Available at: http://unispal.un.org/unispal[Accessed 9 April 2015].

UN General Assembly, 1948. UN Resolution 194 (II). Palestine - Progress Report of the United Nations Mediator. [Online]Available at: http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/[Accessed 18 May 2015].

UN General Assembly, 1997. Press Release - GA/9369 - PAL/1850. [Online]Available at: http://www.un.org/press/en/1997/19971202.GA9369.html[Accessed 9 April 2015].

UNDP, 2007. Conservation and Sustainable Use of Biodiversity in Dibbeen Nature Reserve Project, s.l.: s.n.

UNHABITAT, 2014. Mainstreaming Biodiversity into Tourism Development - Preliminary phase, s.l.: s.n.

UNRWA, 2015. How we are funded. [Online]Available at: http://www.unrwa.org/how-you-can-help/how-we-are-funded[Accessed 7 March 2015].

UNRWA, 2015. Infrastructure and Camp Improvement in Jordan. [Online]Available at: http://www.unrwa.org/activity/infrastructure-camp-improvement-jordan[Ac… 9 April 2015].

UNRWA, 2015. Palestine Refugees. [Online]Available at: http://www.unrwa.org/palestine-refugees[Accessed 7 March 2015].

UNRWA, 2015. Where We Work. [Online]Available at: http://www.unrwa.org/where-we-work[Accessed 9 April 2015].

UNRWA, 2015. Who We Are. [Online]Available at: http://www.unrwa.org/who-we-are[Accessed 9 April 2015].

US Energy Information Administration (US EIA), 2014. Jordan - Country Analysis Note. [Online]Available at: http://www.eia.gov/countries/country-data.cfm?fips=jo[Accessed 11 April 2015].

Vandermeulen, J. & Vangronsveld, A., 2012. Decampenizing Talbiyeh, Scaping a City, Leuven: KULeuven, Department ASRO (unpublished).

World Bank, 2014. Regional Study: Palestinian Refugee Students Attending UN Schools Achieve Above-Average Results on International Assessments. [Online]Available at: http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2014/11/12/palestinian-r… 25 May 2015].

World Travel & Tourism Council, 2014. Travel and Tourism - Economic Impact 2014: Jordan, London: s.n.

 

Universiteit of Hogeschool
Ingenieurswetenschappen: Architectuur
Publicatiejaar
2015
Kernwoorden