The Power of Delusional Thinking: Crisis, Cognition and Flexible Impact-mediation

Philip Kupferschmidt
"De kracht van het waandenken"In mijn thesis stel ik de negatieve reputatie van waan als loskomen van of verlies van realiteit in vraag. In het algemeen gaat men ervan uit dat waan slechts een teken is van een hersenbeschadiging. Ik stel dat uitgangspunt in vraag. In plaats daarvan stel ik dat wanen eigenlijk ontstaan als reactie op een veel ernstiger probleem.

The Power of Delusional Thinking: Crisis, Cognition and Flexible Impact-mediation

"De kracht van het waandenken"

In mijn thesis stel ik de negatieve reputatie van waan als loskomen van of verlies van realiteit in vraag. In het algemeen gaat men ervan uit dat waan slechts een teken is van een hersenbeschadiging. Ik stel dat uitgangspunt in vraag. In plaats daarvan stel ik dat wanen eigenlijk ontstaan als reactie op een veel ernstiger probleem. Dat ernstige probleem is niet terug te brengen tot geloven in iets wat niet bestaat, maar ontstaat eerder vanuit de noodzaak om bizarre en bedreigende ervaringen te kunnen plaatsen.

Zo bekeken is waan een teken van het aanpassingsvermogen van het menselijke brein, wat natuurlijk wel vele problemen voor de patiënt met zich kan meebrengen. Waan is slechts een reactie op een dieperliggende crisis, die veel ernstiger is dan gewoon moeite hebben met het verschil te zien tussen wat werkelijk en onwerkelijk is. Deze thesis vertrekt vanuit de traditie van de fenomenologische psychiatrie. Dat is een discipline die mentale aandoeningen bestudeert aan de hand van rechtstreekse en intuïtieve persoonlijke ervaringen.

Bizarre ervaringen Schizofrenie wordt gekenmerkt door een brede waaier aan bizarre ervaringen. Elyn Saks beschrijft in haar memoires bijvoorbeeld het volgende: "Mijn bewustzijn […] wordt wazig. Of wankel. Ik krijg het gevoel dat ik in het niets opga. […] Wat gebeurt er met me? Dit is beangstigend, laat het toch stoppen!"

Er loopt iets verschrikkelijk fout met de realiteit. De wereld zit niet meer in elkaar zoals het hoort. De patiënt voelt zich helemaal verloren. Het heeft weinig zin om die ervaring te beschrijven als loskomen van de realiteit. Het gaat nog verder: de algehele structuur van de werkelijkheid lijkt op het spel te staan.Hoe kunnen we dan dergelijke ervaringen beschrijven?In het werk van Josef Parnas en Louis A. Sass worden dergelijke ervaringen toegeschreven aan één onderliggend probleem. Saks beschrijft het perfect: "het bewustzijn verliest langzaamaan de samenhang. […] Er is geen vast gezichtspunt meer van waaruit je dingen kunt interpreteren of kunt beoordelen wat er aan de gang is."

Het ik-perspectief van de patiënt is verstoord of valt zelfs helemaal weg. Normaal wordt ervaring steeds vanuit het ik-perspectief waargenomen, wat betekent dat mijn ervaring altijd van mij is, het is altijd hoe ik de wereld ervaar. Dat perspectief schept een basisstructuur van waaruit ervaringen kunnen worden geplaatst: ik ben hierbinnen, en de wereld is daarbuiten.Wanneer deze basisstructuur verstoord wordt, onstaat er een bizar gevoel van instabiliteit. De patiënt ziet dat wereld zich buiten hem bevindt en weet dat ook rationeel. Het voelt echter niet zo. Het voelt alsof de buitenwereld naar binnen komt. Het kan zo ver gaan dat zelfs de eigen gedachten van ergens anders lijken te komen dan uit het eigen hoofd. Die vreemde ervaring vraagt constant aandacht van de patiënt, terwijl die ook weet dat de ervaring eigenlijk niet echt kan zijn.               Waan als krachtig responsmechanismeOm te ontsnappen aan die onbeschrijflijke kwelling, reageren de hersenen door wanen te produceren. Elyn Saks geeft een duidelijke beschrijving van de overgang van een bizarre ervaring naar waan. "Ik begon te beseffen dat de huizen die ik voorbijliep, me boodschappen stuurden [...] de woorden kwamen gewoon in me op – het waren gewoon ideeën die ik kreeg. Toch wist ik instinctief dat het niet mijn ideeën waren. Ze hoorden bij de huizen, en de huizen hadden ze in mijn hoofd gestopt."

Zo ontstaat waan als een verklaring voor ervaringen die anders niet kunnen worden verklaard. Bij waan zien we de kracht van de hersenen om precies het onverklaarbare te verklaren. Om de grote kracht van waan te begrijpen, moeten we nader ingaan op de crisis die erdoor vermeden wordt.

Crisis en respons Schizofrenie kan heel wat verschillende ervaringen teweegbrengen, maar sommige zijn veel erger dan andere. Het onderscheid tussen de innerlijke wereld en de buitenwereld vormt de basisstructuur voor het kaderen van alle ervaringen. Het volledig wegvallen van dat onderscheidingsvermogen is de ergst mogelijke crisis. De patiënt voelt zich gebombardeerd. Alles wat buiten het "zelf" zou moeten vallen, komt dwingend en bedreigend naar binnen. De patiënt raakt lichamelijk en geestelijk verlamd omdat hij compleet overweldigd is.

Saks beschrijft die hulpeloosheid alsof ze wordt aangevallen. Ze krijgt "tientallen verschillende boodschappen via tientallen verschillende kanalen [...] en ze schreeuwen je allemaal tegelijk toe." Hier wordt als het ware de onzichtbare barrière tussen het innerlijke en de buitenwereld doorbroken. Ik stel dat bij schizofrenie dat soort doorbreken altijd voorkomt, hoewel dat op verschillende manieren kan worden ervaren.

Paul Schreber, bijvoorbeeld, beschrijft de ervaring als volgt: zijn lichaam lijkt in stukken uiteen te vallen. Schreber beschrijft dat het hele oppervlak van zijn lichaam door stralen van God lijkt te worden doorzeefd. Die stralen breken hem voortdurend in stukken en brengen hem weer samen. Zo'n crisiservaring is praktisch ondraaglijk voor hem. Een dergelijke heftige instabiliteit is veel erger dan om het even welke kwelling die voortkomt uit waanideeën dat hij wordt achtervolgd. Om de kwelling draaglijker te maken creëert Schreber's geest de waan dat zijn lichaam door God wordt veranderd. Met andere woorden, de waan maakt altijd de instabiliteit minder ernstig.

De stabiliteit bewaren vergt echter een constante inspanning. Waan is altijd een product van waanideeën die zich constant aanpassen aan de onderliggende instabiliteit. Wanen kunnen dus een hulpmiddel zijn voor de patiënt, al naargelang de omstandigheden. Waanideeën helpen zolang ze de patiënt uit zijn verlamming helpen.

ConclusieUiteindelijk stelt deze thesis dat waan een hulpmiddel is voor de patiënt om zich door een bedreigende werkelijkheid te manoeuvreren. Dat heeft grote gevolgen voor het onderzoek naar schizofrenie. Hoeveel van wat we gewoonlijk als symptomen van schizofrenie omschrijven, zijn eigenlijk tekenen van hersenen die zich kunnen aanpassen?

Bibliografie

Bibliography

 

Akavia, Naamah. “Writing ‘The Case of Ellen West’: Clinical Knowledge and Historical Representation.” Science in Context 21, no. 01 (March 2008). doi:10.1017/S0269889707001585.

American Psychiatric Association, ed. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders: DSM-IV ; Includes ICD-9-CM Codes Effective 1. Oct. 96. 4. ed., 7. print. Washington, DC, 1998.

American Psychiatric Association, and American Psychiatric Association, eds. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders: DSM-5. 5th ed. Washington, D.C: American Psychiatric Association, 2013.

Andreasen, N. C. “DSM and the Death of Phenomenology in America: An Example of Unintended Consequences.” Schizophrenia Bulletin 33, no. 1 (December 7, 2006): 108–12. doi:10.1093/schbul/sbl054.

Aragón, J. L., Gerardo G. Naumis, M. Bai, M. Torres, and P. K. Maini. “Turbulent Luminance in Impassioned van Gogh Paintings.” Journal of Mathematical Imaging and Vision 30, no. 3 (March 2008): 275–83. doi:10.1007/s10851-007-0055-0.

Ball, Philip. Nature’s Patterns: A Tapestry in Three Parts. 2: Flow. Oxford: Oxford Univ. Press, 2009.

Bernet, Rudolf, Iso Kern, and Eduard Marbach. An Introduction to Husserlian Phenomenology. Northwestern University Studies in Phenomenology and Existential Philosophy. Evanston, Ill: Northwestern University Press, 1993.

Bhati, Mahendra T. “Defining Psychosis: The Evolution of DSM-5 Schizophrenia Spectrum Disorders.” Current Psychiatry Reports 15, no. 11 (November 2013). doi:10.1007/s11920-013-0409-9.

Binswanger, Ludwig. Being-in-the-World: Selected Papers of Ludwig Binswanger. London: Souvenir Press, 1975.

Boss, Medard. Existential Foundations of Medicine and Psychology. New York: J. Aronson, 1983.

Chung, Man Cheung, K. W. M. Fulford, and George Graham, eds. Reconceiving Schizophrenia. International Perspectives in Philosophy and Psychiatry. Oxford ; New York: Oxford University Press, 2007.

Coltheart, M., R. Langdon, and R. McKay. “Schizophrenia and Monothematic Delusions.” Schizophrenia Bulletin 33, no. 3 (March 19, 2007): 642–47. doi:10.1093/schbul/sbm017.

Comans, Kellie. “Beyond Psychiatry: Understanding My Own Human Experience.” Psychosis 3, no. 3 (October 2011): 242–47. doi:10.1080/17522439.2011.602101.

Conerty, Joseph R. “The Examination of Anomalous World-Experience in Schizophrenia and Other Disorders,” 2013. doi:10.7282/T39C6VC7.

Deleuze, Gilles. Essays Critical and Clinical. Translated by Smith, Daniel W. and Greco, Michael A. London: Verso, 1998.

Deleuze, Gilles, and Félix Guattari. Anti-Oedipus: Capitalism and Schizophrenia. Anti-Oedipus: Capitalism and Schizophrenia. Translated by Hurley, Robert and Seem, Mark and Lane, Helen R. London: Bloomsbury Academic, 2013.

Embree, Lester, Elizabeth A. Behnke, David Carr, J. Claude Evans, José Huertas-Jourda, Joseph J. Kockelmans, William R. McKenna, et al., eds. Encyclopedia of Phenomenology. Vol. 18. Contributions to Phenomenology. Dordrecht: Springer Netherlands, 1997. http://link.springer.com/10.1007/978-94-015-8881-2.

Freud, Sigmund, James Strachey, and Sigmund Freud. The Case of Schreber: Papers on Technique and Other Works ; (1911-1913). The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, transl. from the German under the general editorship of James Strachey ; Vol. 12. London: Vintage, 2001.

Fuchs, Thomas. “The Self in Schizophrenia: Jaspers, Schneider and beyond.” In One Century of Karl Jaspers’ General Psychopathology, First Edition., 245–57. International Perspectives in Philosophy and Psychiatry. Oxford University Press, 2013.

Gaebel, W. “Status of Psychotic Disorders in ICD-11.” Schizophrenia Bulletin 38, no. 5 (September 1, 2012): 895–98. doi:10.1093/schbul/sbs104.

Gallagher, Shaun, and Dan Zahavi. The Phenomenological Mind: An Introduction to Philosophy of Mind and Cognitive Science. Repr. London: Routledge, 2010.

Geniusas, Saulius. The Origins of the Horizon in Husserl’s Phenomenology. Vol. 67. Contributions to Phenomenology. Dordrecht: Springer Netherlands, 2012. http://link.springer.com/10.1007/978-94-007-4644-2.

Gold, Joel, and Ian Gold. “The ‘Truman Show’ Delusion: Psychosis in the Global Village.” Cognitive Neuropsychiatry 17, no. 6 (November 2012): 455–72. doi:10.1080/13546805.2012.666113.

Gray, David Miguel. “Failing to Self-Ascribe Thought and Motion: Towards a Three-Factor Account of Passivity Symptoms in Schizophrenia.” Schizophrenia Research 152, no. 1 (January 2014): 28–32. doi:10.1016/j.schres.2013.06.031.

Gupta, Mona, and L. Rex Kay. “The Impact of ‘Phenomenology’ on North American Psychiatric Assessment.” Philosophy, Psychiatry, & Psychology 9, no. 1 (2002): 73–85. doi:10.1353/ppp.2003.0009.

Hayashi, Naoki, Yoshito Igarashi, Kiyoko Suda, and Seishu Nakagawa. “Auditory Hallucination Coping Techniques and Their Relationship to Psychotic Symptomatology: Auditory Hallucination Coping and Symptoms.” Psychiatry and Clinical Neurosciences 61, no. 6 (December 7, 2007): 640–45. doi:10.1111/j.1440-1819.2007.01741.x.

Hirjak, Dusan, and Thomas Fuchs. “Delusions of Technical Alien Control: A Phenomenological Description of Three Cases.” Psychopathology 43, no. 2 (2010): 96–103. doi:10.1159/000274178.

Husserl, Edmund. Analyses Concerning Passive and Active Synthesis: Lectures on Transcendental Logic. Translated by Steinbock, Anthony J. Edmund Husserl Collected Works, vol. 9. Dordrecht ; Boston: Kluwer Academic Publishers, 2001.

Janicak, Philip G., Stephen R. Marder, Rajiv Tandon, and Morris Goldman, eds. Schizophrenia: Recent Advances in Diagnosis and Treatment. New York, NY: Springer New York, 2014. http://link.springer.com/10.1007/978-1-4939-0656-7.

Jaspers, Karl. General Psychopathology. Johns Hopkins paperbacks ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1997.

———. Strindberg and Van Gogh: An Attempt of a Pathographic Analysis with Reference to Parallel Cases of Swedenborg and Hölderlin. Tucson, Ariz.: University of Arizona Press, 1977.

Jenkins, Janis D., and Robert J. Barrett, eds. Schizophrenia, Culture, and Subjectivity: The Edge of Experience. Cambridge Studies in Medical Anthropology 9. New York: Cambridge University Press, 2004.

Kendler, Kenneth S., and Josef Parnas, eds. Philosophical Issues in Psychiatry: Explanation, Phenomenology, and Nosology. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2008.

———. , eds. Philosophical Issues in Psychiatry. II, Nosology. 1st ed. International Perspectives in Philosophy and Psychiatry. Oxford: Oxford University Press, 2012.

Kircher, Tilo, and Anthony S. David, eds. The Self in Neuroscience and Psychiatry. Cambridge, UK ; New York: Cambridge University Press, 2003.

Klein, Ernest. Comprehensive Etymological Dictionary of the English Language. Vol. II L-Z. II vols. Amsterdam: Elsevier, 1967.

Koning, A. J. J. de, and F. A Jenner. Phenomenology and Psychiatry. London; New York: Academic Press ; Grune & Stratton, 1982.

Kouba, Petr. The Phenomenon of Mental Disorder: Perspectives of Heidegger’s Thought in Psychopathology. Contributions to Phenomenology 75. Cham: Springer, 2015.

Laplanche, Jean, and Jean-Bertrand Pontalis. The Language of Psycho-Analysis. Reprinted. London: Karnac Books, 2006.

Leader, Darian. What Is Madness?. London: Penguin, 2012.

Lincoln, Tania M., Jonas Stahnke, and Steffen Moritz. “The Short-Term Impact of a Paranoid Explanation on Self-Esteem: An Experimental Study.” Cognitive Therapy and Research 38, no. 4 (August 2014): 397–406. doi:10.1007/s10608-014-9600-5.

Lysaker, Paul H., and John T. Lysaker. Schizophrenia and the Fate of the Self. International Perspectives in Philosophy and Psychiatry. Oxford ; New York: Oxford University Press, 2008.

Matsumoto, David Ricky, ed. The Cambridge Dictionary of Psychology. Cambridge ; New York: Cambridge University Press, 2009.

Mattila, T., M. Koeter, T. Wohlfarth, J. Storosum, W. van den Brink, L. de Haan, E. Derks, H. Leufkens, and D. Denys. “Impact of DSM-5 Changes on the Diagnosis and Acute Treatment of Schizophrenia.” Schizophrenia Bulletin 41, no. 3 (May 1, 2015): 637–43. doi:10.1093/schbul/sbu172.

Moran, Dermot. Introduction to Phenomenology. London ; New York: Routledge, 2000.

Nelson, B., J. Parnas, and L. A. Sass. “Disturbance of Minimal Self (Ipseity) in Schizophrenia: Clarification and Current Status.” Schizophrenia Bulletin 40, no. 3 (May 1, 2014): 479–82. doi:10.1093/schbul/sbu034.

Niederland, William G. The Schreber Case: Psychoanalytic Profile of a Paranoid Personality. New York: Quadrangle/New York Times Book Co, 1974.

Nordgaard, Julie, Louis A. Sass, and Josef Parnas. “The Psychiatric Interview: Validity, Structure, and Subjectivity.” European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience 263, no. 4 (June 2013): 353–64. doi:10.1007/s00406-012-0366-z.

Parnas, Josef. “Belief and Pathology of Self-Awareness A Phenomenological Contribution to the Classification of Delusions.” Journal of Consciousness Studies 11, no. 10–11 (January 1, 2004): 148–61.

———. “On Psychosis: Karl Jaspers and beyond.” In One Century of Karl Jaspers’ General Psychopathology, edited by Giovanni Stanghellini and Thomas Fuchs, 208–28. Oxford; New York: Oxford University Press, 2013.

———. “Self and Schizophrenia: A Phenomenological Perspective.” In The Self in Neuroscience and Psychiatry, edited by Tilo Kircher and Anthony S. David, 217–41. Cambridge, UK; New York: Cambridge University Press, 2003.

Parnas, Josef, Paul Møller, Tilo Kircher, Jørgen Thalbitzer, Lennart Jansson, Peter Handest, and Dan Zahavi. “EASE: Examination of Anomalous Self-Experience.” Psychopathology 38, no. 5 (2005): 236–58. doi:10.1159/000088441.

Parnas, J., L. A. Sass, and D. Zahavi. “Rediscovering Psychopathology: The Epistemology and Phenomenology of the Psychiatric Object.” Schizophrenia Bulletin 39, no. 2 (March 1, 2013): 270–77. doi:10.1093/schbul/sbs153.

Pienkos, Elizabeth, and Louis A. Sass. “Empathy and Otherness: Humanistic and Phenomenological Approaches to Psychotherapy of Severe Mental Illness.” Pragmatic Case Studies in Psychotherapy 8, no. 1 (n.d.): 25–35. doi:http://dx.doi.org/10.14713/pcsp.v8i1.1119.

Pienkos, Elizabeth Silker. “The Unmooring of the World: A Qualitative Investigation of Anomalous World Experiences in Schizophrenia,” 2014. doi:10.7282/T3668BM8.

Ross, Colin A. “Problems with the Psychosis Section of DSM-5.” Psychosis 6, no. 3 (July 3, 2014): 235–41. doi:10.1080/17522439.2013.839736.

Russell, Matheson. Husserl: A Guide for the Perplexed. Continuum’s Guides for the Perplexed. London ; New York, NY: Continuum, 2006.

Saks, Elyn R. The Center Cannot Hold: My Journey through Madness. New York: Hatchet Books, 2015.

Sass, Louis A. “Affectivity in Schizophrenia.” Journal of Consciousness Studies 11, no. 10–11 (2004): 127–47.

———. Madness and Modernism: Insanity in the Light of Modern Art, Literature, and Thought. 3. print., 1992.

———. “‘My So-Called Delusions’: Solipsism, Madness, and the Schreber Case.” Journal of Phenomenological Psychology 25, no. 1 (January 1, 1994): 70–103. doi:10.1163/156916294X00124.

———. “Self-Disturbance and Schizophrenia: Structure, Specificity, Pathogenesis (Current Issues, New Directions).” Schizophrenia Research 152, no. 1 (January 2014): 5–11. doi:10.1016/j.schres.2013.05.017.

———. “Self-Disturbance in Schizophrenia: Hyperreflexivity and Diminished Self-Affection.” In The Self in Neuroscience and Psychiatry, edited by Tilo Kircher and Anthony S. David, 242–71. Cambridge, UK; New York: Cambridge University Press, 2003.

———. “The Land of Unreality: On the Phenomenology of the Schizophrenic Break.” New Ideas in Psychology 6, no. 2 (January 1988): 223–42. doi:10.1016/0732-118X(88)90011-6.

———. The Paradoxes of Delusion: Wittgenstein, Schreber and the Schizophrenic Mind. 1. print. Cornell Paperbacks. Ithaca, NY: Cornell Univ. Press, 1995.

Sass, Louis A., and Josef Parnas. “Explaining Schizophrenia: The Relevance of Phenomenology.” In Reconceiving Schizophrenia, edited by Man Cheung Chung, K. W. M. Fulford, and George Graham, 63–95. International Perspectives in Philosophy and Psychiatry. Oxford; New York: Oxford University Press, 2007.

Sass, Louis A., and Josef Parnas. “Schizophrenia, Consciousness, and the Self.” Schizophrenia Bulletin 29, no. 3 (January 1, 2003): 427–44.

Sass, Louis A., and Elizabeth Pienkos. “Delusion: The Phenomenological Approach.” The Oxford Handbook of Philosophy and Psychiatry, 2013, 1–21. doi:10.1093/oxfordhb/9780199579563.013.0039.

———. “Madness and Melancholia.” Philosophy, Psychiatry, & Psychology 20, no. 2 (2013): 161–64. doi:10.1353/ppp.2013.0025.

Sass, Louis A., and Elizabeth Pienkos. “Space, Time and Atmosphere: A Comparative Phenomenology of Melancholia, Mania, and Schizophrenia, Part II.” Journal of Consciousness Studies 20, no. 7–8 (2013): 131–52.

Sass, Louis A., and Elizabeth Pienkos. “Varieties of Self-Experience: A Comparative Phenomenology of Melancholia, Mania, and Schizophrenia, Part I.” Journal of Consciousness Studies 20, no. 7–8 (2013): 103–30.

Sass, Louis Arnorsson. “Some Reflections on the (Analytic) Philosophical Approach to Delusion.” Philosophy, Psychiatry, & Psychology 11, no. 1 (2004): 71–80. doi:10.1353/ppp.2004.0047.

Sass, Louis, Elizabeth Pienkos, and Barnaby Nelson. “Introspection and Schizophrenia: A Comparative Investigation of Anomalous Self Experiences.” Consciousness and Cognition 22, no. 3 (September 2013): 853–67. doi:10.1016/j.concog.2013.05.004.

Sass, Louis, Elizabeth Pienkos, Barnaby Nelson, and Nick Medford. “Anomalous Self-Experience in Depersonalization and Schizophrenia: A Comparative Investigation.” Consciousness and Cognition 22, no. 2 (June 2013): 430–41. doi:10.1016/j.concog.2013.01.009.

Schatzman, Morton. Soul Murder: Persecution in the Family. 1st ed. New York: Random House, 1973.

———. Soul Murder: Persecution in the Family. Harmondsworth: Penguin Books, 1976.

Schreber, Daniel Paul. Memoirs of My Nervous Illness. Edited by Macalpine, Ida and Hunter, Richard A. New York: New York Review Books, 2000.

Shengold, Leonard. Soul Murder: The Effects of Childhood Abuse and Deprivation. New Haven: Yale University Press, 1989.

Siderits, Mark, Evan Thompson, and Dan Zahavi, eds. Self, No Self?: Perspectives from Analytical, Phenomenological, and Indian Traditions. Oxford: Oxford University Press, 2011.

Stanghellini, Giovanni, and Thomas Fuchs. “Editors’ Introduction.” In One Century of Karl Jaspers’ General Psychopathology, xiii – xxiii. Oxford; New York: Oxford University Press, 2013.

———. , eds. One Century of Karl Jaspers’ General Psychopathology. First edition. International Perspectives in Philosophy and Psychiatry. Oxford: Oxford University Press, 2013.

Steinbock, Anthony J. “Translator’s Introduction.” In Analyses Concerning Passive and Active Synthesis: Lectures on Transcendental Logic, by Edmund Husserl, xv – lxvii. edited by Bernet, Rudolf. Edmund Husserl Collected Works. Kluwer Academic Publishers, 2001.

Varese, Filippo, and Richard P. Bentall. “The Metacognitive Beliefs Account of Hallucinatory Experiences: A Literature Review and Meta-Analysis.” Clinical Psychology Review 31, no. 5 (July 2011): 850–64. doi:10.1016/j.cpr.2010.12.001.

Watson, M. “Listening to the Wherewho: A Lived Experience of Schizophrenia.” Schizophrenia Bulletin 41, no. 1 (January 1, 2015): 6–8. doi:10.1093/schbul/sbt097.

Welton, Donn, ed. The New Husserl: A Critical Reader. Studies in Continental Thought. Bloomington: Indiana University Press, 2003.

———. The Origins of Meaning. Vol. 88. Phaenomenologica. Dordrecht: Springer Netherlands, 1983. http://link.springer.com/10.1007/978-94-009-6778-6.

———. The Other Husserl: The Horizons of Transcendental Phenomenology. Bloomington, Ind.: Indiana U.P., 2002.

———. “World As Horizon.” In The New Husserl: A Critical Reader, by Donn Welton, 223–32. Studies in Continental Thought. Bloomington: Indiana University Press, 2003.

Wittorf, Andreas, Georg Wiedemann, Gerhard Buchkremer, and Stefan Klingberg. “Quality and Correlates of Specific Self-Esteem at the Beginning Stabilisation Phase of Schizophrenia.” Psychiatry Research 179, no. 2 (September 2010): 130–38. doi:10.1016/j.psychres.2009.03.024.

Zahavi, Dan, ed. Hidden Resources: Classical Perspectives on Subjectivity. Journal of Consciousness Studies, 11, no. 10-11. Exeter, UK ; Charlottesville, VA: Imprint Academic, 2004.

———. Self-Awareness and Alterity: A Phenomenological Investigation. Northwestern University Studies in Phenomenology and Existential Philosophy. Evanston, Ill: Northwestern University Press, 1999.

———. , ed. Self-Awareness, Temporality, and Alterity: Central Topics in Phenomenology. Contributions to Phenomenology, v. 34. Dordrecht ; Boston: Kluwer Academic Publishers, 1998.

———. Subjectivity and Selfhood: Investigating the First-Person Perspective. Cambridge, Mass: MIT Press, 2005.

Universiteit of Hogeschool
MPhil, Advanced Research Masters in Philosophy
Publicatiejaar
2015
Kernwoorden